II SA/Gl 668/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2019 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego J. H., decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta T. orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia w kwocie 10.250 zł wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji w kwocie 7.628,94 zł, powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. H. Organ I instancji ustalił, że skarżący od dnia [...] kwietnia 2017 r. odbywa karę pozbawienia wolności i jest zatrudniony w jednostce penitencjarnej nieodpłatnie. Nie posiada środków finansowych do swojej dyspozycji. W toku wypłacania świadczeń na spłatę zadłużenia dokonano wpłat na łączną kwotę 3.741,76 zł. Po zacytowaniu treści art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.), organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, uzasadniające umorzenie należności. Dłużnik alimentacyjny, pozostający w jednostce penitencjarnej, mając przez to ograniczone możliwości zarobkowania, nie może być traktowany lepiej, niż osoby, które pracują i nie naruszyły porządku prawnego, lecz nie płaciły alimentów. Brak też podstaw do umorzenia należności w części na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. Stąd też wniosku nie uwzględniono. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił wybiórcze zapoznanie się z aktami sprawy, co skutkowało błędną oceną stanu faktycznego. Podniósł, że syn, na którego orzeczone były alimenty, zmarł w wieku 12 lat. W konsekwencji, doszło do wielu zdarzeń, w tym takich, za które odbywa karę pozbawienia wolności. Zatem jego sytuacja jest na tyle wyjątkowa i trudna, że zasługuje na umorzenie zadłużenia, co umożliwi mu start po opuszczeniu zakładu karnego. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję odmowną, Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że pobyt w zakładzie karnym, nie uzasadnia umorzenia należności, podobnie jak zły stan zdrowia i bezrobocie. Strona nie legitymuje się zaś orzeczeniem o niezdolności do pracy i jest w wieku produkcyjnym (37 lat). Stąd też brak podstaw do przyjęcia, że po opuszczeniu zakładu karnego, skarżący nie znajdzie pracy. Obecnie skarżący może się zaś ubiegać o odroczenie terminu spłaty należności. Stąd też odwołania nie uwzględniono. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił, że organy dokonały błędnej oceny sprawy i nie uwzględniły jego wniosku, chociażby w części. Jego zdaniem, decyzja jest rażąco niesprawiedliwa, nieadekwatna i sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Na tej podstawie skarżący wniósł o zmianę decyzji poprzez uznanie, że zachodzą merytoryczne warunki do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego, chociażby w części, bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący podniósł, że Kolegium rozstrzygnęło niniejszą sprawę tożsamo z decyzją z dnia [...] r. i tak samo ją uzasadniło. Wyjaśnił, że mimo podjętych starań, nie otrzymał w jednostce penitencjarnej pracy zarobkowej. Jego choroba wymaga też leczenia w poradni specjalistycznej, co spowoduje ograniczone zdolności zarobkowania po opuszczeniu zakładu karnego. Wszystkie te okoliczności należało rozpatrzyć łącznie. Tymczasem organ II instancji rozpatrzył je oddzielnie. Organ zbagatelizował też fakt, że w pewnych przypadkach słuszny interes wierzyciela i Skarbu Państwa musi ustąpić szczególnemu uprawnieniu dłużnika w żądaniu umorzenia należności. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącego z urzędu podtrzymał jego osobistą skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie naruszyły reguł procedury w stopniu uzasadniającym wznowienie postępowania, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja o umorzeniu należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości lub w części podejmowana jest na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wyżej powołanej (obecnie Dz. U. z 2019 r. poz. 670), na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Uwzględnienie wniosku powinno mieć miejsce w wyjątkowych okolicznościach, po dokonaniu szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2004/18, LEX nr 2600007). Sąd Administracyjny nie stwierdził w niniejszej sprawie przekroczenia przez organ administracji granic uznania administracyjnego, czego dowodzą obszerne i wnikliwe motywy decyzji, spełniające wymogi z art. 107 § 3 kpa. Oczywiste jest, że organy winny głównie koncentrować się na okolicznościach, podniesionych przez dłużnika domagającego się umorzenia należności. Trafnie uznały organy obydwu instancji, że jedynie wówczas, gdy dłużnik nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku z przyczyn obiektywnych, a więc takich, na powstanie których nie miał wpływu, może ubiegać się o umorzenie należności. Odbywanie kary pozbawienia wolności, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, nie może być w żadnym wypadku zakwalifikowane jako obiektywna i niezawiniona przeszkoda w spłacie zadłużenia alimentacyjnego, nawet wówczas, jeżeli skazany nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Jednostka penitencjarna nie ma obowiązku zapewnienia pracy zarobkowej dłużnikowi alimentacyjnemu. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący przebywa w zakładach karnych z przerwami od 2004 r., odbywając kary pozbawienia wolności. Jest to już jego trzeci wniosek o umorzenie zaległości. Poprzednie decyzje odmowne wydano w 2010 r. i 2014 r. W czasie wydania poprzedniej decyzji skarżący przebywał na wolności, lecz był zarejestrowany jako bezrobotny. Jednak istotny jest fakt, że skarżący ma 37 lat (urodził się w 1982 r.) i nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie został też zaliczony do żadnego stopnia niepełnosprawności z racji stanu zdrowia. Koniec obecnie odbywanej kary pozbawienia wolności przypada na [...] października 2020 r. Rozpatrując wniosek skarżącego nie można zatem odnosić się do zdarzeń przyszłych i niepewnych, a więc rozważać sytuacji osobistej i zdrowotnej po opuszczeniu zakładu karnego. Nie sposób więc łącznie rozpatrywać okoliczności istniejące obecnie i przyszłe, po opuszczeniu zakładu karnego. Dla wyniku niniejszej sprawy nie ma znaczenia fakt, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest identyczne jak w innej sprawie, w której skarżący ubiegał się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Decyzja ta będzie przedmiotem odrębnej kontroli sądowej. Zdaniem sądu administracyjnego organy administracji nie uchybiły wymogom należytego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, wynikającym z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Zebrano bowiem dane co do okresu pobytu skarżącego w zakładach karnych, w tym z racji ostatnio orzeczonej kary pozbawienia wolności. Trafnie też Kolegium wskazało na możliwość ubiegania się przez skarżącego o odroczenie spłaty należności. Tego rodzaju instytucja lepiej gwarantuje wyważenie interesu indywidualnego oraz interesu społecznego. W konsekwencji, brak podstaw do przyjęcia, aby organy administracji przekroczyły ramy uznania administracyjnego i dowolnie oceniły obecną sytuację skarżącego, przyjmując że ani pobyt w zakładzie karnym, ani stan zdrowia, nie uzasadnia stwierdzenia, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek z art. 30 ust. 2 ustawy, dający podstawę do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego, zważywszy na wiek skarżącego. Z tych wszystkich względów nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy.