II SA/Gl 669/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2019 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia alimentacyjnego oddala skargę. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego J. H., decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta T. orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia alimentacyjnego w kwocie 8.580,33 zł, powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej synowi D. H. w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 30 września 2008 r., wypłaconej na podstawie decyzji z dnia [...] r., z dnia [...] r. i z dnia [...] r. Organ I instancji ustalił, że skarżący od dnia [...] kwietnia 2017 r. odbywa karę pozbawienia wolności. W jednostce penitencjarnej jest zatrudniony nieodpłatnie. Nie posiada żadnych dochodów, ani stałych wydatków. W toku wypłacania świadczeń alimentacyjnych Komornik Sądowy przekazał organowi kwotę 344,67 zł z tytułu spłaty zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Ponadto, na spłatę zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dokonano wpłat na łączna kwotę 3.741, 76 zł. Po zacytowaniu treści art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.), organ administracji stwierdził, że brak podstaw do umorzenia przedmiotowych zaległości nawet w wysokości 30 %, gdyż egzekucja nie była skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej, nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zdaniem organu, nie zachodzą też szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 cyt. ustawy. Dłużnik alimentacyjny przebywający w jednostce penitencjarnej, mając przez to ograniczone możliwości zarobkowania, nie może być traktowany lepiej, niż osoba, która pracuje i nie naruszyła porządku prawnego. Umorzenie należności dotyczy tylko zupełnie wyjątkowych sytuacji. W przeciwnym wypadku można by uznać, że instytucje odpowiedzialne nie wykonują swoich ustawowych obowiązków i marnotrawią środki publiczne, co oczywiście naruszałoby rażąco interes społeczny. Stad też wniosku nie uwzględniono. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił wybiórcze zapoznanie się z aktami sprawy i niedostrzeżenie faktu, że syn, na którego były orzeczone alimenty zmarł w wieku 12 lat. W konsekwencji doszło do wielu zdarzeń, w tym i takich, za które odbywa karę pozbawienia wolności. Stąd też organ nie dostrzegł, że jego sytuacja jest na tyle trudna i wyjątkowa, że zasługuje na umorzenie zadłużenia. Po opuszczeniu zakładu karnego pragnie bowiem rozpocząć życie od nowa, bez zadłużenia. Umożliwi to choćby częściowe umorzenie zadłużenia za okresy, kiedy odbywał kary pozbawienia wolności i nie mógł podjąć pracy ze względu na chorobę [...], co może udokumentować. Do odwołania dołączył akt zgonu, kartę informacyjną o pobytach w jednostkach penitencjarnych i orzeczeniach oraz zaświadczenie z zakładu karnego. Jednakże zaskarżoną decyzją Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji jako zgodnej z prawem. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ocena przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy, pozostawiona została uznaniu administracyjnemu. W świetle orzecznictwa sądowego, za szczególnie uzasadnione okoliczności można uznać sytuacje zupełnie wyjątkowe. Organ administracji zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes publiczny. Zdaniem Kolegium, organ I instancji udowodnił, że w przypadku strony nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności. Taki stan powinien być efektem czynników obiektywnych, do których nie można zaliczyć pobytu w zakładzie karnym. Stąd też odwołania nie uwzględniono. W skardze do sądu administracyjnego skarżący domagał się zmiany decyzji poprzez uznanie, że zachodzą merytoryczne warunki do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego chociażby w części, bądź też przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych i jednostronną ocenę materiału dowodowego oraz rażącą niesprawiedliwość decyzji, identycznej co do rozstrzygnięcia i uzasadnienia z decyzji Kolegium z dnia [...] r. Skarżący podniósł, że pomimo starań nie otrzymał pracy zarobkowej w jednostce penitencjarnej. Wymaga też leczenia w poradni specjalistycznej, co sprawia, że po opuszczeniu zakładu karnego będzie miał ograniczone możliwości zarobkowe. Organ odwoławczy całkowicie zbagatelizował też jego sytuację finansową oraz odrębnie rozpatrywał wszystkie okoliczności, które występują w niniejszej sprawie. Jego zdaniem słuszny interes wierzyciela i Skarbu Państwa musi w pewnych przypadkach ustąpić szczególnemu uprawnieniu dłużnika. Taki jest bowiem cel instytucji umorzenia zadłużenia alimentacyjnego, chociażby w części. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącego z urzędu podtrzymał jego osobistą skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie naruszyły reguł procedury w stopniu uzasadniającym wznowienie postępowania, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja o umorzeniu należności z tytułu wypłacanych zaliczek z funduszu alimentacyjnego w całości lub w części podejmowana jest na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wyżej powołanej (obecnie Dz. U. z 2019 r. poz. 670), na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Uwzględnienie wniosku powinno mieć miejsce w wyjątkowych okolicznościach, po dokonaniu szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2004/18, LEX nr 2600007). Sąd Administracyjny nie stwierdził w niniejszej sprawie przekroczenia przez organ administracji granic uznania administracyjnego, czego dowodzą obszerne i wnikliwe motywy decyzji, spełniające wymogi z art. 107 § 3 kpa. Oczywiste jest, że organy winny głównie koncentrować się na okolicznościach, podniesionych przez dłużnika domagającego się umorzenia należności. Trafnie uznały organy obydwu instancji, że jedynie wówczas, gdy dłużnik nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku z przyczyn obiektywnych, a więc takich, na powstanie których nie miał wpływu, może ubiegać się o umorzenie należności. Odbywanie kary pozbawienia wolności, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, nie może być w żadnym wypadku zakwalifikowane jako obiektywna i niezawiniona przeszkoda w spłacie zadłużenia alimentacyjnego, nawet wówczas, jeżeli skazany nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Jednostka penitencjarna nie ma obowiązku zapewnienia pracy zarobkowej dłużnikowi alimentacyjnemu. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący przebywa w zakładach karnych z przerwami od 2004 r., odbywając kary pozbawienia wolności. Skarżący przebywając ostatnio na wolności, był zarejestrowany jako bezrobotny. Jednak istotny jest fakt, że skarżący ma 37 lat (urodził się w 1982 r.) i nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie został też zaliczony do żadnego stopnia niepełnosprawności z racji stanu zdrowia. Koniec obecnie odbywanej kary pozbawienia wolności przypada na [...] października 2020 r. Rozpatrując wniosek skarżącego nie można zatem odnosić się do zdarzeń przyszłych i niepewnych, a więc rozważać sytuacji osobistej i zdrowotnej po opuszczeniu zakładu karnego. Nie sposób więc łącznie rozpatrywać okoliczności istniejących obecnie i przyszłych, po opuszczeniu zakładu karnego. Dla wyniku niniejszej sprawy nie ma znaczenia fakt, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest identyczne jak w innej sprawie, w której skarżący ubiegał się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta była przedmiotem odrębnej kontroli sądowej w sprawie II SA/Gl 668/19. Zdaniem sądu administracyjnego organy administracji nie uchybiły wymogom należytego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, wynikającym z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Zebrano bowiem dane co do okresu pobytu skarżącego w zakładach karnych, w tym z racji ostatnio orzeczonej kary pozbawienia wolności. Trafnie też Kolegium wskazało na możliwość ubiegania się przez skarżącego o odroczenie spłaty należności. Tego rodzaju instytucja lepiej gwarantuje wyważenie interesu indywidualnego oraz interesu społecznego. W konsekwencji, brak podstaw do przyjęcia, aby organy administracji przekroczyły ramy uznania administracyjnego i dowolnie oceniły obecną sytuację skarżącego, przyjmując że ani pobyt w zakładzie karnym, ani stan zdrowia, nie uzasadnia stwierdzenia, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek z art. 30 ust. 2 ustawy, dający podstawę do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego, nawet w części, zważywszy na wiek skarżącego. Prymat interesu strony nad interesem publicznym nie został bowiem obiektywnie wykazany. Z tych wszystkich względów nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy.