II SA/Gl 67/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant referent - stażysta Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 13 listopada 2023 r. nr SKO.4106.1218.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Pismem z dnia 13 marca 2023 r. A. W. wystąpiła do Wójta Gminy P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnoprawnym synem. Do wniosku dołączyła m. in. orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 28 lutego 2023 r. którym jej syn został zaliczony do osób niepełnosprawnych z uwzględnieniem podpunktów 7 i 8 tj. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy Innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak ustalono wnioskodawczyni była zatrudniona w J. S.A. do 31 stycznia 2023 r. Na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z [...] r. decyzją z dn. [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał wnioskodawczyni świadczenie rehabilitacyjne nas okres od 02 października 2022 r. do grudnia 2022 r. Decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r. zmieniono decyzję z dnia 1 grudnia 2022 r, w ten sposób, że przyznano stronie prawo do świadczenia rehabilitacyjnego do 30 marca 2023 r. Ostatecznie świadczenie rehabilitacyjne zostało wydłużone do 28 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 25.08.2023 r. poinformował, że strona pobrała świadczenie rehabilitacyjne (wypłata przez płatnika składek) w okresie od 2 października 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. oraz pobrała świadczenie rehabilitacyjne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 1 lutego 2023 r. do 28 lipca 2023 r. Strona nie składała wniosku o kontynuację świadczenia rehabilitacyjnego. Pierwotnie organ I instancji decyzją z dnia 11 maja 2023 r. znak [...] przyznał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 29 lutego 2024 r. Na dzień wydawania decyzji nie posiadał on jednak informacji o kontynuowaniu przez stronę świadczenia rehabilitacyjnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz o dalszej niezdolności do pracy. Zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika z ZUS z dnia [...] r. strona była niezdolna do pracy do 30 marca 2023 r. Na skutek odwołania adresatki sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, które decyzją z dnia 10 sierpnia 2023 r. znak SKO.4106.695,2023 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy. Ustalono, ze strona prowadzi gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym synem. W okresie od 3 stycznia 2022r. do 31 stycznia 2023r. pozostawała w zatrudnieniu w supermarkecie [...] w C. Pracowała na stanowisku kasjer-sprzedawca w wymiarze czasu pracy 75 %. W okresie zatrudnienia strona wielokrotnie przebywała na zwolnieniu lekarskim. Podczas wywiadu środowiskowego podała, że częste chorobowe wynikało ze złego stanu zdrowia spowodowanego schorzeniami kręgosłupa i kolana. Decyzją z dnia 18 września 2023 r. nr [...] Wójt Gminy P. odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, ze posiada ona orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] r. Orzeczenie zostało wydane do 30 kwietnia 2025 r. W trakcie rocznego zatrudnienia wykorzystała 182 dni zasiłku chorobowego. Od 1 października do 28 lipca 2023 r. strona pobierała świadczenie rehabilitacyjne z ZUS. Wnioskodawczyni podczas wywiadu środowiskowego została zobowiązana do dostarczenia aktualnego zaświadczenia o swoim stanie zdrowia od lekarza specjalisty. W dniu 25 sierpnia 2023 r. dostarczyła zdjęcie skierowania z dnia 24 stycznia 2023 r. do szpitala na oddział chirurgii urazowo-ortopedycznej z rozpoznaniem wewnętrznego uszkodzenia stawu kolanowego. Syn wnioskodawczyni orzeczeniem z dnia [...] r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych z uwzględnieniem podpunktów 7 i 8 tj. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia/ rehabilitacji i edukacji. Dziecko ma zdiagnozowany autyzm niefunkcjonujący, hiperkinetyczne zaburzenie zachowania. Iloraz inteligencji niewiele poniżej normy. W związku z opieką nad synem strona podała, że przygotowuje posiłki, które syn spożywa sam. Syn ubiera się samodzielnie w powolnym tempie. Uczęszcza do Szkoły Podstawowej w C. Odległość od szkoły wynosi około 1,5 km. Już w wywiadzie środowiskowym w czerwcu 2021 r. pracownik socjalny opisywał, że dziecko widziane było jak samodzielnie wraca ze szkoły. Wnioskodawczyni oświadczyła wreszcie, że chciałaby podjąć pracę po zmianie przepisów od stycznia 2024 r. kiedy oficjalnie będzie mogła pracować i pobierać świadczenie pielęgnacyjne. Zatem niepełnosprawność syna i opieka nad dzieckiem nie będzie czynnikiem uniemożliwiającym podjęcie pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu godzin. W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że wnioskodawczyni - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem syna - ma możliwości, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Wskazała, że nie zgadza się z odmową przyznania świadczenia za okres od 1 lutego 2023 r. w związku z opieką nad synem. Strona wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. Uzasadniając odwołanie strona podniosła, że całodobowo opiekuje się synem. Wskazała, że syn ma regularne wizyty u psychiatry, psychologa, pedagoga, a część zajęć od września 2023 r. prowadzonych jest po szkole. Syn ma przydzielonego kuratora. Strona przedstawiła stan zdrowia syna podkreślając konieczność jego pozostawania pod opieką osoby dorosłej. Zdaniem strony korzystanie z zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia nie stanowi kontynuacji zatrudnienia i przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Odnosząc się do żądań strony wskazało, że przyczyną ustania stosunku pracy była niezdolność do pracy wnioskodawczyni spełniająca przesłankę umożliwiającą pracodawcy rozwiązanie umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia. Zatem rezygnacja z zatrudnienia nie była wynikiem konieczności sprawowania opieki nad synem Skład orzekający tut. Kolegium podzielił również stanowisko organu I instancji, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia po ustaniu świadczenia rehabilitacyjnego, a opieką nad dzieckiem. Organ I instancji wprawdzie wprost nie użył tego pojęcia koncentrując się na rezygnacji z zatrudnienia, to jednak szczegółowy wywód przeprowadzony w uzasadnieniu decyzji pozwala na stwierdzenie, że organ I instancji również w tym zakresie zajął stanowisko. Kolegium zwróciło uwagę, że opieka strony nad synem tak naprawdę sprowadza się w istocie do typowych działań opiekuńczych każdego rodzica dziecka niepełnoletniego. Syn sam się ubiera, wychodzi i wraca ze szkoły. Nie wymaga intensywnej opieki przy czynnościach higienicznych. Samodzielnie spożywa posiłki. Po szkole praktycznie przebywa w swoim pokoju i spędza czas przy komputerze albo na oglądaniu telewizji. Z wywiadu nie wynika, by strona prowadziła jakiekolwiek ćwiczenia z synem w domu, jeździła na zajęcia i terapie poza zajęciami psychologicznymi 2 godziny w miesiącu w ramach NFZ. Strona nie wskazała również, by uczestniczyła wraz synem w jakiejkolwiek terapii dedykowanej dla rodzin dzieci z autyzmem. Syn nie uczestniczy w żadnych zajęciach poza lekcyjnych. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. W obszernym uzasadnieniu przedstawiła przebieg postępowania w jej sprawie. Wyjaśniła, że umowę o pracę zakończyła z dniem 30 stycznia 2023 r. i przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym. Strona podniosła, że świadczenie rehabilitacyjne nie jest negatywną przesłanką otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem w przypadku pobieraniu zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. Strona wyjaśniła, że od podjęcia pracy w [...] próbowała pogodzić pracę z opieką nad synem. Praca była w C. Gdyby nie chory syn pracowałaby do dnia dzisiejszego nie patrząc na swój stan zdrowia. Opieka nad synem wymaga 24 godzinnej opieki, pomocy psychologicznej z uwagi na autyzm. Strona podkreśliła, że syn nie może być w domu sam, bierze stałe leki które podczas nieobecności skarżącej przedawkował i wziął inne. Strona podniosła również, że opiekuje się chora matką lat 82, która mieszka ze skarżącą i legitymuje się I grupą. Podkreśliła, że nigdy nie ubiegała się o świadczenie w związku z opieką nad matką. Priorytetem jest 13 letni syn. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Składu orzekającego organy administracyjne rozstrzygnęły w sprawie prawidłowo. Na początku należy stwierdzić, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy z powodu opieki nad niepełnosprawnym synem. Rezygnacja ta została wymuszona stanem zdrowia strony i pobieraniem przez nią świadczenia rehabilitacyjnego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika również, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Dziecko jest sprawne fizycznie. Sam się ubiera, spożywa posiłki i chodzi do szkoły. Również po powrocie ze szkoły przebywa sam w swoim pokoju, nie wymagając obecności matki. Jeśli zatem stan zdrowia tej ostatniej pozwoli, może ona podjąć zatrudnienie. Ustalony zakres opieki nad synem skarżącej nie odbiega od obowiązków rodzicielskich występujących w rodzinach ze zdrowym dzieckiem. Przygotowanie posiłku dla dziecka nie stanowi okoliczności, które mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak sama skarżąca stwierdziła w trakcie wywiadu środowiskowego, czeka ona na wejście w życie nowych przepisów – w 2024 r. Będzie wtedy mogła połączyć zatrudnienie z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów na podstawie art. 151 orzeczono jak w sentencji.