II SA/Gl 673/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Asystent sędziego Natalia Graczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r., nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta T. decyzją z [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 11, art. 4. art. 5, art. 13, art. 18, art. 27 ust. 3, art. 28 i art. 48 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego przyznał A. K. (dalej jako skarżąca) prawo do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko K. K. w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 500 zł miesięcznie i odmówił przyznania tego świadczenia na okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżąca złożyła stosowny wniosek o przyznanie świadczenia na drugie i kolejne dziecko. Uwzględnienie żądania i przyznanie świadczenia nie jest zależne od dochodu na osobę w rodzinie. Organ przywołał stosowne przepisy normujące zasady przyznawania wnioskowanego świadczenia. Następnie organ wskazał, że 18 stycznia 2019 r. wpłynął wyrok rozwodowy prawomocny z dniem 8 stycznia 2019 r., a to oznacza, że za okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. świadczenie nie przysługuje, ponieważ wnioskodawczyni nie legitymowała się alimentami na rzecz tego dziecka od jego rodzica, a żadna z okoliczności wymienionych w art. 8 ust. 2 nie wystąpiła. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wniosła pełnomocnik skarżącej adwokat K. G.. W odwołaniu tym wyraziła niezadowolenie z otrzymanej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Wskazanej decyzji zarzucono naruszenie art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W motywach odwołania przedstawiono wpierw czynności procesowe podejmowane w ramach tego postępowania, a następnie zakwestionowano fakt braku występowania okoliczności wymienionej w art. 8 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy. Wskazano, że na mocy wyroku rozwodowego orzeczono na rzecz skarżącej alimenty i w tym zakresie sąd nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności. Nadto zarzucono organowi nieprawidłowe zastosowanie postanowień art. 19 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a brak klauzuli wykonalności spowodowany był jedynie toczącym się postępowaniem odwoławczym w sprawie rozwodowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie organ ten wskazał, że w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego decyzja organu pierwszej instancji jest ostateczna. Odnosząc się do meritum sprawy organ odwoławczy przywołał wpierw treść unormowań prawnych mających zastosowanie w sprawie, a następnie przybliżył czynności procesowe w niej podejmowane, jak również orzeczenia sądów powszechnych wydawane w toku prowadzonego postępowania. W przywołanym stanie prawnym i faktycznym organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniesionego odwołania. W jego ocenie wnosząca żądanie do organu musi legitymować się klauzulą wykonalności zasądzonych alimentów. Zdaniem organu skarżąca taki dokument dostarczyła 18 stycznia 2019 r. i wynika z niego, że alimenty na syna K. zasądzone zostały od 8 stycznia 2019 r., a tym samym nie dysponuje tytułem wykonawczym zasądzającym alimenty na okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. W dalszej kolejności organ odniósł się do treści art. 19 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci i wskazał na konsekwencje jakie wystąpiłyby w przypadku zastosowania tej regulacji i w jego ocenie doprowadziłyby do wydania analogicznego rozstrzygnięcia. Z decyzją tą nie zgodziła się skarżąca, w imieniu której pełnomocnik adwokat K. G., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzucono decyzji organu odwoławczego naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez przyjęcie, że przesłanka określona w przywołanym artykule dotyczy wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko, co uniemożliwiło otrzymanie świadczenia na drugie dziecko. W motywach skargi podkreślono, że organowi odwoławczemu umknęło, że treść art. 8 ust. 2 wskazanej powyżej ustawy dotyczy sytuacji ubiegania się o świadczenie na pierwsze dziecko, a nie na kolejne. Wskazane rozumienie tego przepisu znalazło uzewnętrznienie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W konkluzji stwierdzono, że organy administracji błędnie zastosowały w sprawie przywoływany powyżej przepis prawa materialnego. Nadto zarzucono kwestionowanej decyzji naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wystąpiło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zawarło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do przywołanego w skardze orzecznictwa organ ten podniósł, że znane są mu te orzeczenia, jednakże ich nie podziela i nie jest związany ich treścią. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. W rozpoznawanej sprawie istota sporu między skarżącą a organami administracji sprowadza się do pkt 2 decyzji organu pierwszej instancji z [...] mocą którego odmówiono skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na syna K. za okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. Pozostała część przywołanej decyzji nie była przez skarżącą kwestionowana i jest już ostateczna. Fakt ten znajduje umocowanie w orzeczeniu organu odwoławczego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie odnieść się do chronologii wydarzeń, otóż skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia na drugie dziecko złożyła w siedzibie organu pierwszej instancji 4 lipca 2018 r. Organ ten pismem z 9 lipca 2018 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez doręczenie odpisu wyroku rozwodowego zasądzającego alimenty na rzecz dzieci i zamieścił pouczenie, że nie uzupełnienie tego braku w terminie 14 dni od otrzymania wezwania skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Skarżąca pismem z 2 sierpnia 2018 r. przekazała do organu pierwszej instancji odpis wyroku z Sądu Okręgowego w K. z [...] orzekającego rozwód i ustalającego alimenty na dzieci. Kolejnym pismem z 19 września 2018 r. organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do przedłożenia prawomocnego wyroku sądu zasądzającego alimenty na dwójkę dzieci z analogicznym pouczeniem jak za pierwszym razem. Pismem z 12 października 2018 r. skarżąca wystąpiła do organu z wnioskiem o przedłużenie postępowania zmierzającego do przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ od wyroku pierwszej instancji wniesiona została apelacja i nie jest jeszcze rozpoznana. Dysponując tym pismem organ pierwszej instancji postanowieniem z [...] zawiesił postępowanie administracyjne go czasu wydania prawomocnego wyroku orzekającego o rozwodzie i alimentach dla dzieci. Pismem z 17 stycznia 209 r. skarżąca przesłała do organu pierwszej instancji odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z [...] a wskazany organ postanowieniem z [...] podjął zawieszone postępowanie administracyjne. Mając na uwadze przywołany stan faktyczny niezbędnym jest przedstawienie stanu normatywnego obowiązującego w tym zakresie. Po myśli art. 4 ust. 1 przedmiotowej ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Na pierwsze dziecko osobom, o których mowa powyżej świadczenie to przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Na gruncie przywoływanej ustawy kluczową funkcję pełnią pojęcia definicyjne, a w szczególności pojęcie rodziny, które oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Drugim pojęciem mającym znaczenie w niniejszej sprawie jest pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko. W ustawie stanowi się, że oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W kontekście przywołanego pojęcia istotne znaczenie ma treść art. 8 ust. 2 przedmiotowej ustawy. Zgodnie z nim świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że; drugie z rodziców dziecka nie żyje; ojciec dziecka jest nieznany; powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone; sąd zobowiązał jedno z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. W polu widzenia musi być jeszcze treść art. 19 ust. 4 wskazanej ustawy. Zgodnie z nim w przypadku gdy osoba samotnie wychowująca dziecko, której prawo do świadczenia wychowawczego w stosunku do danego dziecka uzależnione jest od ustalenia na rzecz tego dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego i nie dołączy do wniosku tego tytułu wykonawczego, podmiot realizujący świadczenie wychowawcze przyjmuje wniosek i w zakresie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w stosunku do tego dziecka, wyznacza termin 3 miesięcy na dostarczenie tytułu wykonawczego. W przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1-5, w wyznaczonym terminie, świadczenie wychowawcze przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczenia. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Zestawienie stanu faktycznego i stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie pozwala stwierdzić, że organy administracji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w sposób rzetelny i prawidłowy. Z treści rozstrzygnięcia jak również działań podejmowanych przez ten organ wynika, że traktowały one skarżąca i jej rodzinę jako osobę samotnie wychowująca dziecko. Przypomnieć należy, że pod tym pojęciem kryje się następująca treść; panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wymogi wynikające z tej definicji spełnia dopiero od 8 stycznia 2019 r., a zatem od momentu prawomocnego rozwiązania jej związku małżeńskiego. Do tego dnia winna być traktowana jako rodzina wspólnie z mężem i dwójką dzieci. Na tą okoliczność organy obu instancji nie zwróciły uwagi i nie przeprowadziły postępowania pod tym kątem. Takie ukierunkowanie działań organów administracji prawdopodobnie wynikło z treści wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego, jednakże już po otrzymaniu informacji skarżącej, że wyrok rozwodowy z [...] nie jest prawomocny, organy te winny zmodyfikować swoje postępowanie i uznać, że skarżąca pozostaje z związku małżeńskim i prowadzić postępowanie wyjaśniające w tym kierunku. Pełnomocnik skarżącej w ramach prowadzonego postępowania także nie dostrzegł tej okoliczności, a jedynie akcentował sytuację związaną z tym, że art. 8 ust. 2 przedmiotowej ustawy nie ma zastosowania w przypadku kolejnego dziecka osoby samotnie wychowującej dzieci i na tę okoliczność przywołał stosowne orzeczenia sądów administracyjnych. W świetle poczynionych ustaleń przyjdzie stwierdzić, że organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, a to postanowień art. 2 pkt 11 i art. 2 pkt 16 przedmiotowej ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy i tym samym wyczerpana została przesłanka przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Konsekwencją powyższego naruszenia stało się naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to postanowień art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co wyczerpało przesłankę uwzględnienia skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie wyjaśniające odnoszące się do okresu od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącej, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do postanowień art. 210 w związku z art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wyżej wymienionej ustawy należało orzec jak w sentencji.