II SA/Gl 673/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi E. P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 18 marca 2024 r. nr SKO.4106.213.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 18 marca 2024 r. nr SKO.4106.213.2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania E. P. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję nr [...] Wójta Gminy W. (dalej – organ I instancji) z dnia 1 lutego 2024 r. znak [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wójt Gminy decyzją z dnia 1 lutego 2024 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej złożonego w dniu 10 stycznia 2024 r., odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką I.B. W jej uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. - dalej u.ś.r.). Mianowicie podniesiono, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej zawarto informację, że nie da się ustalić daty powstania jej niepełnosprawności. W odwołaniu z dnia 7 lutego 2024 r. Skarżąca stwierdziła, że rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne jest dla niej krzywdzące. Mianowicie z racji na stan zdrowia matki sprawuje nad nią całodobową opiekę, w związku z czym nie może podjąć zatrudnienia. Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 18 marca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej części wyjaśniono, że skoro wniosek Skarżącej został złożony w dniu 10 stycznia 2024 r., to zastosowanie znajduje art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Mając na uwadze jego treść Kolegium zajęło stanowisko, że nie jest możliwe przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że jest ono ustawowo zastrzeżone dla tych opiekunów, którzy sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które nie ukończyły 18 roku życia. Tymczasem Skarżąca domaga się świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką. W skardze z dnia 15 kwietnia 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawczyni zakwestionowała prawidłowość decyzji Kolegium, zarzucając jej naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17, art. 24 ust. 2a u.ś.r. oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm. – dalej u.ś.w.). W motywach skargi wskazała, że art. 24 ust. 2a u.ś.r. pozwala na wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skoro takie orzeczenie zostało wydane jej matce w dniu 28 listopada 2023 r., to składając wniosek w dniu 10 stycznia 2024 r. dochowała tego terminu. Zatem – w opinii Skarżącej – jeszcze w 2023 r. spełniała warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w. jej wniosek winien być rozpatrzony na zasadach obowiązujących do końca grudnia 2023 r. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór dotyczy wykładni art. 63 ust. 1 u.ś.w., tj. przepisu intertemporalnego regulującego jakie brzmienie ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie do określonego stanu faktycznego. Zagadnienie to ma kluczowe znaczenie dla sprawy, ponieważ aktualnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawęża krąg uprawnionych do tego świadczenia, tj. do osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, którzy nie ukończyli 18 roku życia. Tymczasem żądanie Skarżącej związane jest z opieką nad matką, a więc osobą, która przekroczyła wskazany cenzus wiekowy. Przystępując do rozważań przytoczyć należy treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. Stanowi on, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 u.ś.w. (tj. ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 190/24, Lex nr 3708448). Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, Lex nr 3696430, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 632/24, Lex nr 3754419). O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24, Lex nr 3755258). Zgadzając się z powyższym stanowiskiem podkreślić zatem należy, że stosowanie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. uzależnione jest nie tylko od spełnienia wymagań warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjne w tamtym okresie, ale również warunkowane jest złożeniem wniosku przed zmianą przepisów, a więc przed 1 stycznia 2024 r. Skoro wniosek Skarżącej pochodzi z dnia 10 stycznia 2024 r., to nie mógł być on rozpatrzony przy uwzględnieniu zasad obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Nadmienić należy, że art. 24 ust. 2a u.ś.r. reguluje wyłącznie materię dotyczącą okresu za jaki należne jest świadczenie, jeżeli wniosek o jego przyznanie wpłynie w terminie do 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Nie zmienia to jednak faktu, że dla jego przyznania koniecznym jest wystąpienie przez uprawnionego z wnioskiem, gdyż to on przesądza o powstaniu prawa do tego świadczenia. Konkludując przyjąć należy, że nie doszło do naruszenia przepisów wskazanych w skardze. Ponadto w świetle obowiązującego od 1 stycznia 2024 r. przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wniosek nie mógł być uwzględniony z przyczyn zasygnalizowanych wcześniej. Otóż obecnie świadczenie należne jest osobie sprawującej opiekę nad osoba niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 lat. Natomiast Skarżąca ubiegała się o świadczenie związane z opieką nad matką, której wiek przekracza wskazaną granicę. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935).