II SA/Gl 681/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska(spr.), Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2019 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta M. przyznał stronie – Z. D.- zasiłek pielęgnacyjny dla B. D., urodzonej [...] r. bezterminowo w wysokości 153 zł miesięcznie począwszy od 1 kwietnia 2014 r. W decyzji strona została pouczona, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. Decyzją z dnia [...] r. [...] Prezydent Miasta M. zmienił własną decyzję z dnia [...] r. nr [...] ustalając wysokość zasiłku pielęgnacyjnego w stosownych miesięcznych wysokościach - za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019r. w wysokości 184,42 zł oraz począwszy od 1 listopada 2019 r. w wysokości 215,84 zł. Także w tej decyzji zawarte było pouczenie o obowiązku powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. W wyniku aktualizacji danych uprawnionej ustalono, że B. D. zmarła w dniu w [...] r. Wobec powyższego Prezydent pismem z dnia [...] r. powiadomił stronę – Z. D. o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] r. nr [...], a decyzją z dnia [...] r., działając na podstawie art. 3 pkt 10 i pkt 11, art. 17 ust. 1 -4, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) uchylił wymienioną powyżej własną decyzję z dnia [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu podał, że mocą uchylonej decyzji przyznano mu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego dla B. D., która zmarła w dniu [...] r. Zgodnie z art. 16 ust. 1 cytowanej ustawy zasiłek ten przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z. D. przyznano zasiłek pielęgnacyjny na osobę niepełnosprawną, która zmarła w dniu [...] r., a wobec tego należało uchylić prawo do wymienionego świadczenia. Pismem z dnia [...] r. Prezydent Miasta M. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji dotyczącej nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz zobowiązania do jego zwrotu, a decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych postanowił uznać za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny wypłacony w okresie od 1 maja 2016 r. do 31 października 2018 r. w wysokości 4.590,00zł oraz zobowiązać stronę do zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia w wymienionej kwocie. W uzasadnieniu podkreślił, że decyzją z dnia [...] r. uchylono prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na żonę B. D., a wobec powyższego na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 cytowanej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne obowiązana jest do ich zwrotu. W odwołaniu strona nie zgodziła się z decyzją, podnosząc iż zgłosiła fakt śmierci żony w Ośrodku Pomocy Społecznej. Z. D. podniósł, że otrzymał zasiłek za maj 2016 r., a następnie otrzymywał go od lipca 2016 r., stąd przypuszczenie że zasiłek pielęgnacyjny przyznany był dla niego, gdyż posiada stopień niepełnosprawności "umiarkowany". Otrzymał też nową decyzję z [...] r., zmieniającą wysokość zasiłku, a wpłaty dokonywane były na jego konto. W przypadku ewentualnego zwrotu świadczenia podkreślił, iż zasiłek za maj 2016 r. jeszcze mu przysługiwał, a gdyby musiał oddać nienależny zasiłek to tylko za 12 miesięcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło: 1/ uznać za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 czerwca 2016 r. do 31 października 2018 r. w wysokości 4437,00zł oraz 2/ zobowiązać Z. D. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wymienionej powyżej wysokości, a także 3/ do kwoty nienależenie pobranych świadczeń naliczane są ustawowe odsetki za opóźnienie. W punktach 4 i 5 organ zobowiązał stronę do wpłaty należności na rachunek Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz poinformował, iż w przypadku przyznania świadczeń rodzinnych powyższa kwota zostanie potrącona z bieżących świadczeń. W uzasadnieniu Kolegium przybliżyło dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie stwierdziło, iż brak jest podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. Przytaczając treść art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz dokonując analizy stanu faktycznego sprawy Kolegium stwierdziło, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na B. D. przysługiwało do dnia jej śmierci, czyli do dnia [...] r. Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem niepodzielnym, co oznacza, że prawo do zasiłku przysługuje tym samym za miesiąc maj 2016 r., a stąd brak jest podstaw do żądania jego zwrotu za ten miesiąc. Kolegium podkreśliło przy tym, iż odwołujący w postępowaniu dotyczącym zasiłku pielęgnacyjnego dla żony występował jako jej pełnomocnik. Zatem po jej śmierci udzielone pełnomocnictwo wygasło. Z kolei z akt wynika, że sam odwołujący nie składał wniosku o przyznanie mu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na siebie. Nie ulega też wątpliwości, iż nie spełniał on przesłanek ustawowych do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od czerwca 2016 r., ponieważ nie był już w tym czasie pełnomocnikiem żony. Tym samym zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez stronę w wymienionym okresie ( od czerwca 2016 do października 2018 r.) jest świadczeniem nienależnie pobranym, a jakim mowa w art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy. Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożył skarżący podnosząc, iż nie jest jego winą, że wypłacono mu zasiłek pielęgnacyjny na zmarłą żonę wskutek niedopatrzenia w Ośrodku Pomocy Społecznej. Wskazał, że zgłosił fakt śmierci żony w dniu [...] r. w tut. Ośrodku. Wyjaśnił, że w czerwcu 2016 r. nie otrzymał zasiłku, ale od lipca 2016 r. zasiłki otrzymywał. Z uwagi na swoją niepełnosprawność "umiarkowaną" myślał, że jest to zasiłek dla niego, zwłaszcza, że na przelewach wskazywano jego dane. Dopiero decyzją z dnia [...] r. uchylono zasiłek pielęgnacyjny i zażądano oddania pobranych wcześniej zasiłków, także za maj, chociaż należał się on żonie, co słusznie stwierdziło Kolegium. Wobec podtrzymania przez Kolegium obowiązku zwrotu świadczenia za okres od 1 czerwca 2016 r. do 31 października 2018 r. wraz z odsetkami, wniósł skargę do sądu, gdyż "nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy". Domagając się uwzględnienia skargi wniósł o "oddalenie żądania zwrotu zasiłku za lata 2016 - 2018 oraz umorzenie odsetek od tej sumy". W odpowiedzi skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Podkreślił fakt, iż skarżący nie składał wniosku o przyznanie mu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Miał natomiast świadomość, że od czerwca 2016 r. nie przysługuje mu prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz skarżącej żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa. W przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) sąd uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie są decyzje w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - w tym przypadku zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz żony skarżącego. Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Katowicach rozpatrując odwołanie skarżącego uwzględniło je częściowo - tj. w zakresie uznania, że zasiłek na maj 2016 r. wobec śmierci uprawnionej w dniu [...] r,. był jeszcze wypłacony skarżącemu zasadnie. Stąd też Samorządowe Kolegium uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i ponownie orzekło merytorycznie, uznając za nienależnie pobrane świadczenie - zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 czerwca 2016 r. do 31 października 2018 r. w wysokości 4437,00 zł i zobowiązało jednocześnie skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w tej wysokości, informując o naliczeniu ustawowych odsetki za opóźnienie. Kwestia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego została uregulowana w art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 , za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych (...) w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. 5) świadczenie rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że zasiłek pobrany przez skarżącego w okresie od czerwca 2016 r. do października 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, o jakim mowa w art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy. Z przedstawionego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dniu 16 kwietnia 2016 r. skarżący, działając na podstawie pełnomocnictwa żony - B. D., złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla żony. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta M. przyznał zasiłek pielęgnacyjny dla B. D., kierując ją do wnioskującego. Decyzja ta zmieniona została następnie decyzją z dnia [...] r, a zmiana ta dotyczyła wysokości pobieranego zasiłku pielęgnacyjnego. Także ta decyzja skierowana została skarżącego. W swej treści wprawdzie nie wskazywała na rzecz kogo przyznany został zasiłek pielęgnacyjny, ale przesądzał o tym fakt, iż jest to zmiana decyzji z dnia [...] r., czyli tej która przyznała zasiłek pielęgnacyjny na rzecz B. D. Obie decyzje zawierały pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń. Do wniosku o to świadczenie dołączone zostało także pouczenie o zasadach i kryteriach jego przyznawania. Nie mogło w tych okolicznościach być sporne, że świadczenie wypłacane skarżącemu przysługiwało B. D., a kierowane było do skarżącego tylko z tego tytułu, iż działał on jako jej pełnomocnik. Dlatego też nie może być wątpliwości, że mogło ono przysługiwać tylko do dnia [...] r., kiedy uprawniona do niego zmarła. Stąd też zasadnie organ odwoławczy uznał, że świadczenie pobrane przez skarżącego od czerwca 2016 r. do października 2018 r. należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane. Jak wskazał organ z chwilą śmierci żony skarżącego wygasło udzielone mu pełnomocnictwo. Z kolei nie mógł on uznać, że wypłacany i pobierany przez niego zasiłek pielęgnacyjny jest dla niego, gdyż nie składał on wniosku o przyznanie takiego świadczenia, a może być ono ustalone i wypłacone tylko na wniosek uprawnionego. Zgodnie z pouczeniem skarżący winien powiadomić Ośrodek o śmierci żony. Wprawdzie skarżący podnosi, że o tym poinformował, ale brak jest jakiegokolwiek dowodu na tę okoliczność, a skarżący nadal pobierał przyznany na rzecz zmarłej żony zasiłek. Nie jest zatem przekonujące jego twierdzenie, że dokonał tego obowiązku, tym bardziej, że bez jakiejkolwiek przerwy pobierał to świadczenie. Nie jest bowiem prawdą, że zasiłek pielęgnacyjny nie został mu wypłacony w czerwcu 2016 r. i ponownie zaczęto go wypłacać od lipca 2017 r., stąd jego przypuszczenie, że jest to świadczenie przyznane jemu. Po pierwsze świadczenie z pomocy społecznej przyznawane i wypłacane jest na wniosek osoby uprawnionej, a w tym przypadku skarżący nie składał wniosku o przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego, a po drugie brak przerwy w wypłacie zasiłku dowodzi, iż był on wypłacany na podstawie decyzji skierowanej wprawdzie do skarżącego, ale mówiącej o zasiłku pielęgnacyjnym dla jego żony. W realiach niniejszej sprawy podkreślić trzeba ten fakt, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się nie z urzędu, bez wiedzy strony, ale na jej wyraźny wniosek, a nadto z zachowaniem określonej procedury. Skarżący był więc świadomy tego, że decyzją z dnia [...] r. przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego dla jego żony. Został też w sposób wyczerpujący i zrozumiały pouczony o zasadach jego przyznawania i otrzymywania. Nie można więc zaakceptować tłumaczenia skarżącego, iż myślał, że jest to świadczenie przyznane dla niego. Jak wspomniano powyżej, aby wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie przyznania mu tego świadczenia, należało złożyć odpowiedni wniosek. Wniosku o przyznania zasiłku pielęgnacyjnego dla siebie, skarżący nie złożył. Nadto, jak wynika z treści art. 16 ustawy, skarżący nie spełnia warunków do przyznania tego świadczenia, gdyż legitymuje się, jak sam wskazał w skardze, umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, podczas gdy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższego, śmierć żony skarżącego z dniu [...] r. rodziła obowiązek poinformowania o tym fakcie organu przyznającego świadczenie, do czego zobowiązany był skarżący, zgodnie z pouczeniem zawartym we wniosku o przyznanie świadczenia, a także w każdej następnej decyzji dotyczącej zasiłku pielęgnacyjnego dla B. D. Pobierany przez skarżącego zasiłek pielęgnacyjny do dnia 1 czerwca 2016 r. do 31 października 2018 r. zasadnie zatem organ uznał za świadczenie nienależnie pobrane, ustalając jego wysokość na kwotę 4437,00 zł i zobowiązując do jego zwrotu. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż ostanie 12 miesięcy, Sąd podziela stanowisko organu, iż ani w Kodeksie postępowania administracyjnego, ani w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak przepisu ograniczającego w taki sposób możliwość dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.