II SA/Gl 683/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi E. R. i R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Wójt Gminy B. nakazał obecnie skarżącym E. R. i R. R. przywrócenie do stanu poprzedniego zasypanego rowu melioracyjnego [...] oczyszczając go z ziemi i kamieni oraz usunięcie palików i innych zapór z desek w miejscu, w którym do tej pory istniał rów, a utrudniających spływ wody z istniejących urządzeń drenarskich. Decyzja ta wydana została w oparciu o przepis art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne (Dz.U. Nr 38, poz. 230 z późn. zm.). Skarżący, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wnieśli od tej decyzji zarówno odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., jak i powództwo do Sądu Rejonowego w C.w trybie art. 38 ust. 1 i 2 Prawa wodnego z 1974 r. Rozpoznając odwołanie skarżących Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], stwierdziło niedopuszczalność tego odwołania. W wyniku wniesionej przez skarżących skargi na to postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ten prawomocnym wyrokiem z dnia 5 marca 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 1158/01, skargę oddalił. Sąd podzielił przy tym stanowisko organu odwoławczego i wskazał, że decyzja w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego była, zgodnie z art. 38 ust. 1 Prawa wodnego z 1974 r., decyzją ostateczną, a zatem nie przysługiwało od takiej decyzji odwołanie. Strona mogła jednak dochodzić swoich roszczeń przed sądem powszechnym. Z kolei sprawa z powództwa skarżących, po ponownym jej rozpoznaniu przez Sąd Rejonowy w C., zakończyła się wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...], oddalającym powództwo. Na skutek wniesionej przez skarżących apelacji od tego wyroku, Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...], oddalił apelację. Pismem z dnia [...] r. Wójt Gminy B. wystosował do skarżących upomnienie w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), wzywając do wykonania obowiązków nałożonych wymienioną na wstępie decyzją. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący zwrócili się do Wójta Gminy B. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. na zasadzie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., względnie o stwierdzenie jej wygaśnięcia na zasadzie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. Wnieśli ponadto o wstrzymanie wykonania tej decyzji oraz o anulowanie kosztów upomnienia. Uzasadniając swój wniosek skarżący podali, że inkryminowana decyzja oparta została na błędnych wnioskach wysuniętych z zebranego w sprawie materiału. Ich zdaniem rów melioracyjny [...] nigdy nie przebiegał wzdłuż ich działki. Z kolei rów, który przebiega wzdłuż ulicy [...] jest rowem przydrożnym i nie miał nigdy statusu rowu melioracyjnego. Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołali się na pismo Zarządu Spółek Wodnych w C. z dnia [...] r. oraz na pismo [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w K. z dnia [...] r. W tej sytuacji decyzja z dnia [...] r. była w ich ocenie niewykonalna już w chwili jej wydania, a niewykonalność ta miała charakter trwały. Niezależnie od tego skarżący wskazali, że decyzja ta stała się bezprzedmiotowa, bowiem odnosi się do innego stanu faktycznego, niż ten, który został przyjęty za podstawę jej wydania. Po przekazaniu wniosku skarżących Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w B., przeprowadzone zostało postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] r. W toku tego postępowania organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] r. odmówił wstrzymania wykonania kontrolowanej decyzji, a zawiadomieniem z tej samej daty poinformował, że właściwym do rozpoznania wniosku w części dotyczącej stwierdzenia wygaśnięcia decyzji jest organ pierwszej instancji i wobec tego wniosek w tej części podlega przekazaniu temu organowi w trybie art. 65 k.p.a. Następnie decyzją z dnia [...] r. Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu zawarto rozważania na temat charakteru postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, jak i na temat charakteru niewykonalności decyzji ostatecznej. Dalej stwierdzono, że w niniejszej sprawie nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Rów [...] znajduje się w części na parceli skarżących. W związku z tym obowiązkiem skarżących było usunięcie przeszkód oraz zmian w odpływie wody, które mogły powstać nawet wskutek przypadku lub działania osób trzecich. Kolegium wskazało przy tym, że takie właśnie ustalenia poczynione zostały w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w C. w sprawie zakończonej wyrokiem tego Sądu z dnia [...] r. W ocenie Kolegium bez znaczenia pozostaje kwestia, że przedmiotowy rów nie jest ujęty w ewidencji organów administracji wodnej, albowiem przepisy Prawa wodnego odnoszą się do stanu wody na gruncie rozumianego jako stan faktyczny, niekoniecznie związany z prawnie uregulowanymi sposobami korzystania z wód. W konkluzji organ stwierdził, że kontrolowana decyzja nie jest dotknięta wadą nieważności. Skarżący we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy (z dnia [...] i [...] r.), powtórzyli swoje argumenty prezentowane w toku dotychczasowego postępowania kładąc akcent na błędne ustalenia faktyczne, które doprowadziły do wydania decyzji z dnia [...] r. Zwrócili też uwagę, co również miało już miejsce w toku postępowania, że wykonanie obowiązków nałożonych tą decyzją spowodowałoby naruszenie prawa, albowiem paliki są znakami granicznymi, których nie wolno usuwać. Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. zasadniczo powtarzając i podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu tej ostatnio wymienionej decyzji. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucili: naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez odstąpienie od podjęcia kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy; naruszenie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Kolegium z dnia [...] r. pomimo istnienia niewykonalności o charakterze trwałym decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] r.; błąd w ustaleniach faktycznych polegający na założeniu, że decyzja Wójta nie zawiera wady powodującej jej nieważność, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał temu przeczy. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący nie zgodzili się z ustaleniami organu, jakoby nastąpiła zmiana stosunków wodnych na skutek rzekomego blokowania spływu wód opadowych rowem sąsiadującym z ich parcelą. Nie zostało wykazane, że przez ich parcelę przepływa rów melioracyjny, a w szczególności rów [...]. Podobnie jak w postępowaniu przed organem, skarżący powołali się na treść notatki sporządzonej w dniu [...] r., z której wynika fakt nieistnienia rowu melioracyjnego wzdłuż ich posesji. W tej sytuacji wykonanie decyzji musiałoby się wiązać z wejściem na cudzą nieruchomość. Organ nie przedstawił w toku postępowania żadnych dowodów na potwierdzenie przytoczonych okoliczności faktycznych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżący przedstawili dalsze argumenty na poparcie swojej skargi, w tym również na poparcie twierdzeń, że rów melioracyjny nie przebiega przez teren ich posesji. Zwrócili też uwagę na proceder zanieczyszczania rowu przydrożnego oraz na inne toczące się w związku z tym postępowania. Dołączyli odpisy dokumentów i materiał fotograficzny (w tym 2 płyty: CD i DVD), które mają potwierdzać podniesione przez nich okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać przyjdzie, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji wykazało, że zostały one wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Wskazać też przyjdzie, że granice sprawy, o których mowa we wspomnianym wyżej art. 134 § 1 p.p.s.a., wytyczone są w niniejszej sprawie ramami postępowania nieważnościowego wszczętego i prowadzonego na podstawie art. 156 k.p.a. Oznacza to, że kontroli sądowoadministracyjnej podlegają rozstrzygnięcia zapadłe w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, zakończonym ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...] r. Przechodząc do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji, wskazać przyjdzie, że zasadnie Kolegium uznało, iż poddana kontroli w nadzwyczajnym trybie decyzja Wójta Gminy B. z dnia [...] r. nie jest dotknięta kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Należy mieć na uwadze, że dokonując oceny decyzji pod kątem wystąpienia przesłanek nieważnościowych organ bierze pod uwagę stan prawny i stan faktyczny na dzień wydania tej decyzji. Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne, decyzja organu administracji publicznej w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego, była decyzją ostateczną. Nie przysługiwało odwołanie od takiej decyzji. Mogła ona zostać poddana kontroli w postępowaniu przed sądem powszechnym (art. 38 ust. 1 i 2 powołanej ustawy). Z tego uprawnienia skorzystali skarżący wytaczając powództwo przed Sądem Rejonowym w C. Dopuszczalność drogi sądowej w tym trybie nie była kwestionowana, zaś Sąd Okręgowy w B. w wyroku z dnia [...] r., sygn. akt [...], wprost wskazał, że powództwo oparte zostało na przepisie art. 38 ust. 1 Prawa wodnego z 1974 r. (vide: str. 5 uzasadnienia wyroku SO z dnia [...] r.). To oznacza, że decyzja Wójta Gminy B. z dnia [...] r. została już raz poddana kontroli w trybie zwyczajnym. Jakkolwiek dokonana w tym trybie kontrola nie wyklucza możliwości późniejszego wzruszenia tej decyzji w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych przepisami k.p.a., to istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy w takim trybie będzie charakter i moc wiążąca orzeczenia wydanego wcześniej przez sąd powszechny. Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), prawomocne orzeczenie sądu w sprawie cywilnej wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. W niniejszej sprawie oznacza to, że organ administracji publicznej jakim jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze, był związany prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego tj. wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] i wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r., sygn. akt [...]. Jak wynika z treści uzasadnień obu tych wyroków, w postępowaniu przed sądem powszechnym przeprowadzone zostały dowody, na podstawie których ustalono stan faktyczny. W ramach art. 365 § 1 k.p.c. organ tymi ustaleniami również był związany. To z kolei oznacza, że nie mógł uwzględnić tych zarzutów skarżących, które zmierzały do podważenia okoliczności faktycznych, będących podstawą wydania decyzji z [...] r. W szczególności zwrócić przyjdzie uwagę, że w tamtym postępowaniu sądowym ustalono, że sporny rów jest rowem melioracyjnym [...], na spornym terenie nie ma innego rowu o równoległym przebiegu, skarżący naruszyli stosunki wodne na spornym rowie, decyzja Wójta Gminy B. z dnia [...]r. jest zasadna (vide: str. 2 – 5 uzasadnienia wyroku SR w C. z dnia [...]r.; str. 5 uzasadnienia wyroku SO w B. z dnia [...]r.). W świetle wiążących ustaleń sądów w postępowaniu cywilnym, organ w niniejszej sprawie prawidłowo doszedł do wniosku, iż nie wystąpiła przesłanka z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazywane przez skarżących w tym zakresie okoliczności faktyczne nie mogły zostać wzięte pod uwagę, albowiem byłoby to sprzeczne z wcześniejszymi orzeczeniami sądowymi. Jedynie wzruszenie tych orzeczeń mogłoby doprowadzić do dokonania odmiennych ustaleń. Do wzruszenia jednak prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych, ani też do ewentualnego zainicjowania postępowania w tym zakresie, organy administracji publicznej nie są uprawnione. O niewykonalności decyzji z [...] r. nie może też świadczyć okoliczność, że nie sprecyzowano w jej treści, jakiego odcinka rowu ma dotyczyć orzeczony nakaz. W tej kwestii również wypowiedział się Sąd Okręgowy w B., który stwierdził, iż brak ten nie powoduje problemów interpretacyjnych. Ewentualne trudności interpretacyjne w tym zakresie można wyjaśnić w postępowaniu administracyjnym w trakcie wykonania decyzji (vide: str. 8 uzasadnienia wyroku SO w .z dnia [...]r.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić przyjdzie, że sformułowane w skardze zarzuty nie mogły zostać uwzględnione. Sprawa została bowiem należycie wyjaśniona, nie doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., a tym samym prawidłowo organ przyjął, że decyzja Wójta Gminy B. z [...]r. nie jest dotknięta wadą nieważności. Odnosząc się natomiast do kwestii podniesionych przez skarżących w piśmie procesowym z dnia [...] r. w zakresie, w jakim wykraczają one poza zarzuty skargi, to stwierdzić przyjdzie, że odnoszą się one bądź to do stanów faktycznych, które miały miejsce po dacie wydania decyzji z [...] r., bądź też do spraw prowadzonych w innych postępowaniach administracyjnych po tej dacie, co pozostaje bez wpływu na ocenę ważności tej decyzji. Zwrócić też przyjdzie uwagę, że sądy administracyjne orzekają na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że przed sądem administracyjnym nie przeprowadza się postępowania dowodowego z innych dowodów, aniżeli te, które znajdują się w aktach sprawy. Wyjątkowo sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości (art. 106 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd uznał, że dołączone przez skarżących dokumenty, w świetle powyższych rozważań, pozostają bez wpływu na wynik sprawy, a zatem nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Z kolei dowody w postaci zapisów na płytach CD i DVD nie mieszczą się w pojęciu dokumentów, o których stanowi powołany przepis. Dodatkowo wskazać przyjdzie, że kwestionowanie przez skarżących dowodów, które zostały przeprowadzone w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z [...] r., mogło ewentualnie stanowić przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Ta okoliczność pozostaje jednak poza granicami sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji i nie może być przedmiotem oceny Sądu. Mając na uwadze wszystko powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.