II SA/Gl 685/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant starszy referent Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr SKO.4106.340.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta C. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 22 marca 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 2, ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej: "ustawa" lub "u.ś.r."), w wyniku rozpoznania wniosku K. K. (dalej: "skarżący") z dnia 23 stycznia 2024 r., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad synem F. K. (ur. [...] r.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że syn legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, wydanym w dniu [...] r., łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nadto, matka dziecka, tj. A. K. również jest osobą wymagającą opieki i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu [...] r. na stałe. W związku z tym opiekę nad nią sprawuje jej matka, pobierając bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 maja 2019 r. Skarżący również legitymuje się również orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] r. na stałe. W treści przedmiotowego orzeczenia jednoznacznie podano, że skarżący, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w powyższym orzeczeniu, wymaga m.in. stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dlatego jego matka (M. K.) pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad skarżącym. W ramach wywiadu środowiskowego ustalono, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem oraz matką, a z obserwacji pracownika socjalnego wynika, iż występuje ścisła współpraca i zależność w ich rodzinie, tj. dysfunkcja wzrokowa, która utrudnia samodzielne funkcjonowanie wszystkim jej członkom. Matka skarżącego stanowi dla niego "oczy". Tym samym organ I instancji, w ślad za ustaleniami wywiadu stwierdził, że wszelkie czynności życia codziennego syna, skarżący zaspokaja przy asyście matki, tj. myje, ubiera, sprawuje higienę osobistą, chodzi do lekarza, przygotowuje posiłki i karmi. Skarżący nie kwestionuje tego, że sam potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, dlatego organ I instancji uznał, że nie może sprawować opieki nad małoletnim synem. Pismem z dnia 26 lutego 2024 r. skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, w którym opisał sytuację rodzinną i podkreślił, że syn jest pod jego nieustanną opieką, z wyjątkiem 5 godzin dziennie spędzanych w przedszkolu, do którego z uwagi na częste infekcje i choroby uczęszcza bardzo nieregularnie. Pismem z dnia 26 marca 2024 r. skarżący uzupełnił odwołanie i podał w nim, że jest czynnym pedagogiem specjalnym i posiada stosowne wykształcenie oraz doświadczenie i wiedzę z zakresu rehabilitacji i terapii dzieci z różnymi niepełnosprawnościami, w tym przede wszystkim wzrokową. Podkreślił, że to dzięki niemu w trzeciej dobie życia syna zdiagnozowana została niepełnosprawność. Obecnie wraz z żoną na co dzień opiekują się i rehabilitują syna zgodnie z posiadaną wiedzą, umiejętnościami i doświadczeniem. Natomiast jego matka sprawuje opiekę wyłącznie nad nim samym a nie nad wnukiem i jedynie asystuje przy niektórych czynnościach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 26 kwietnia 2024 r., nr SKO.4106.340.2024, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zreferowało stan faktyczny sprawy oraz przytoczyło podstawy prawne rozstrzygnięcia. Podkreśliło, że ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. W ocenie Kolegium matka skarżącego sprawuje nad nim opiekę, która wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W ramach wykonywanej opieki stale czuwa i pozostaje w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy. Skarżący w oświadczeniu z dnia 26 lutego 2024 r. wprost wskazał, że sam wymaga pomocy w poruszaniu się w środowisku, przy niektórych czynnościach pielęgnacyjnych przy synu, asystowania przy wyjazdach poza miejskich w celach leczenia i rehabilitacji własnej, jak i dziecka. Stąd też matka skarżącego przygotowuje posiłki, razem robią zakupy, pomaga w codziennym funkcjonowaniu, praniu, sprzątaniu, robieniu zakupów. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, skarżący nie jest w stanie samodzielnie wykonywać pewnych czynności nie tylko wobec siebie, ale tym bardziej wobec syna. Pismem z dnia 13 maja 2024 r. skarżący złożył skargę na powyższą decyzję Kolegium, której zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest opieka nad osobą niepełnosprawną sprawowana bez żadnego ewentualnego współudziału innych osób, mimo iż prawidłowa analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, iż opieka ta ma być stała lub długotrwała; - art. 32 Konstytucji RP, poprzez uznanie, iż osoba z niepełnosprawnością, która sama wymaga opieki nie może jednocześnie być opiekunem osoby niepełnosprawnej i pobierać świadczenia pielęgnacyjnego, mimo iż osoba taka ma takie same prawa, co osoba zdrowa; - art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i skutkujące błędnym uznaniem, iż przy opiece nad synem korzysta nieustannie z pomocy swojej matki, mimo iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż pomoc ta jest mu niezbędna wyłącznie przy określonym katalogu czynności. W uzasadnieniu stanowiska zaprezentowanego w skardze akcentował, że pomoc osobie wnioskującej o świadczenie w opiece nad osobą niepełnosprawną przy wykonywaniu konkretnych czynności nie wyklucza możliwości ubiegania się przez taką osobę o świadczenie pielęgnacyjne, albowiem nawet osoba zdrowa sprawująca opiekę nad osobą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności ma prawo korzystać z pomocy innych osób przy wykonywaniu opieki. Logiczne jest, że mogą zdarzać się takie sytuacje, iż opiekun będzie zastępowany bądź przez pielęgniarkę, posiadającą odpowiednie kwalifikacje, do dokonania określonych czynności związanych z opieką, bądź przez inną osobę. Tym samym jedynym kryterium jakim powinno kierować się Kolegium przy ocenie zasadności przyznania wnioskowanego świadczenia powinno być ustalenie, czy opieka ta ma charakter stały lub długotrwały. Zdaniem skarżącego, opieka, którą wykonuje nad synem ma charakter powtarzalny i jest wykonywana w zakresie niezbędnym do jego egzystencji. Natomiast matka nie zastępuje go przy wykonywaniu bezpośredniej opieki nad synem. Pismem z dnia 6 maja 2024 r. skarżący złożył uzupełnienie do argumentacji skargi, w którym zaznaczył, że takie czynności jak zakładanie i ściąganie soczewek, kropienie oczu, ćwiczenia wzrokowe i ćwiczenia usprawniające, wykonuje sam w domu i nikt mu w nich nie pomaga, czy też go nie wyręcza. Podał, że stwierdzenia jakoby ktokolwiek był jego "oczami" są kolokwializmami użytymi na potrzeby opisu wywiadu a nie odzwierciedleniem stanu faktycznego, nadto taka argumentacja jest dyskryminująca dla jego rodziny składającej się z 3 niepełnosprawnych osób. Pismem z dnia 23 maja 2024 r. Kolegium złożyło odpowiedź na skargę i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, w skrócie: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ocenie Sądu została poddana decyzja Kolegium z dnia 26 kwietnia 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 22 marca 2024 r., o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W stanie faktycznym niniejszej sprawy sam skarżący legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i prowadzi wspólnego gospodarstwo domowe wraz z żoną również legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności oraz synem, a także własną matką. Nie jest kwestionowane przez organy administracji to, że skarżący wraz z żoną spełniają wobec syna obowiązek alimentacyjny. Nie podważane jest również to, że w związku z opieką nad skarżącym oraz jego żoną ich własne matki pobierają świadczenia pielęgnacyjne przyznane na starych zasadach. Tymczasem zgodnie wykładnią językową art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne należy się między innymi ojcu, który sprawuje opiekę nad dzieckiem w wieku do ukończenia przez nie 18 roku życia, jeśli podopieczny legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Potwierdzają to także rezultaty wykładni systemowej funkcjonalnej oraz celowościowej. Opieka sprawowana w tym celu ma być realna i rzeczywista (por. art. 17 ust. 1 u.ś.r.). W rozpatrywanej sprawie jest bardziej skomplikowana sytuacja, bowiem to skarżący sam jest osobą którą opiekuje się jego matka i z tego tytułu za opiekę nad nim pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Nie sposób uznać, że skoro sam skarżący nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb egzystencjalnych, to może być opiekunem dziecka (syna). Przyjdzie jeszcze raz zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane za sprawowanie opieki faktycznie wykonywanej bez jakichkolwiek ograniczeń nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ administracji orzekający w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma nie tylko uprawnienia lecz obowiązek ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności, tj. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka. Nadto, opieka ta powinna być sprawowana osobiście i samodzielnie przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne, co oznacza, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie może być w tej opiece zastępowana, czy też opieka ta nie może być sprawowana wspólnie lub przy stałym współudziale innych osób lub osoby. Ustawodawca wprost wskazał, iż świadczenie przysługuje nie rodzinie/rodzicom lecz matce albo (alternatywa rozłączna) ojcu. Tymczasem matka skarżącego sprawuje nad nim samym opiekę, która wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż stale czuwa i pozostawia w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej skarżącemu pomocy w ramach wykonywanej opieki. Skarżący w oświadczeniu z dnia 26 lutego 2024 r. podał, że wymaga pomocy w poruszaniu się w środowisku, przy niektórych czynnościach pielęgnacyjnych przy synu, asystowaniu przy wyjazdach poza miejskich w celach leczenia i rehabilitacji własnej, jak i dziecka (syna). Matka skarżącego przygotowuje posiłki, razem robią zakupy, pomaga w codziennym funkcjonowaniu, praniu, sprzątaniu, robieniu zakupów. Wywiad potwierdził te okoliczności. Wobec powyższego prawidłowo sformułowany został wniosek, że skoro skarżący nie jest w stanie samodzielnie wykonywać pewnych czynności wobec siebie, to tym bardziej nie jest w stanie wykonać takich samych czynności wobec własnego syna. Końcowo należy stwierdzić, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych jednakże nie jest zasadne twierdzenie zawarte w skardze, że skarżący mimo uznania w odrębnym postępowaniu za niezdolnego do opieki nad samym sobą w innym postępowaniu również wnioskowym może taką opiekę wykonywać nad synem, tak jak osoba w pełni zdrowa. Przeczy to celowi przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i tworzy fikcję tzw. świadczenia kaskadowego. Należy mieć na uwadze, że skarżący nie kwestionuje, że sam potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jednakże z drugiej strony dowodzi, że sam może sprawować opiekę nad małoletnim synem. Sprzeczność ta jest istotna, bowiem dla potrzeb jednego postępowania sam wymaga opieki natomiast dla potrzeb odrębnego postępowania już jej nie wymaga. W tym stanie sprawy nie doszło do naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Jak wywodził Rzecznik Praw Obywatelskich w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22 celem Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 13 grudnia 2006 r., ratyfikowanej przez Polskę w dniu 6 września 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169, dalej: Konwencja) jest ochrona i zapewnienie pełnego i równego korzystania z praw człowieka i podstawowych wolności przez osoby z niepełnosprawnościami na równi ze wszystkimi innymi obywatelami. Nie mniej jednak nie do pogodzenia jest dualizm traktowania osoby niepełnosprawnej raz jako osoby chorej a raz jako osoby w pełni zdolnej do opieki nad inną osobą również chorą . Treść art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c) Konwencji wskazuje, że Państwa Strony uznają prawo osób niepełnosprawnych do odpowiednich warunków życia ich samych i ich rodzin, włączając w to odpowiednie wyżywienie, odzież i mieszkanie oraz prawo do stałego polepszania warunków życia, oraz podejmą odpowiednie kroki w celu zagwarantowania i popierania realizacji tych praw bez dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność (ust. 1). Koniecznym w takim razie jest nie dyskryminowanie prawa osób niepełnosprawnych do ochrony socjalnej ze względu na niepełnosprawność ale też traktowanie ich jednolicie w całym systemie prawa (por. art. 71 Konstytucji RP). Mając na uwadze powyższe organy administracji nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak równie prawa procesowego, zwłaszcza art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.