II SA/Gl 689/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2025 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 3 kwietnia 2025 r. nr SKO.4106.131.2025 w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją Nr [...] z dnia 12 grudnia 2022 r. Prezydent Miasta C. przyznał P.Z. pomoc w postaci zasiłku stałego dla osoby w rodzinie w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Kwota powyższego świadczenia została ustalona w oparciu o dochód z listopada 2022 r., tj. brak dochodu. W dniu 10 listopada 2023 r. adresat decyzji zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o udzielenie pomocy w formie finansowej oświadczając, że wraz z małżonką wniósł o orzeczenie o separację i od końca października 2023 r. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Z wywiadu środowiskowego z dnia 10 listopada 2023 r. wynika, że małżonka strony na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 18 października 2023 r. znak; [...] uzyskała prawo do emerytury od dnia 30 września 2023 r. Organ I instancji doszedł do przekonania, że uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny wnoszącego i decyzją Nr [...] z dnia 5 grudnia 2023 r. orzekł o zmianie własnej decyzji Nr [...] z dnia 12 grudnia 2022 r. w ten sposób, że zasiłek stały dla osoby w rodzinie przysługuje od dnia 1 grudnia 2023 r. do dnia 30 listopada 2027 r. w kwocie 154,68 zł miesięcznie, tj. w wysokości różnicy między ustawowym kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, tj. 600,00 zł, a dochodem na osobę w rodzinie, tj. 445,32 zł (emerytura żony od listopada 2023 r. w wysokości 890,64 zł). W złożonym odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji w całości i przyznanie prawa do zasiłku stałego jako osobie samotnie gospodarującej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 10 maja 2024 r. nr SK0.4106.1522.2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na powyższą decyzję Kolegium adresat decyzji wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do zasiłku stałego jako osoby samotnie gospodarującej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 13 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/GI 897/24 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 5 grudnia 2023 r. nr [...]. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd stwierdził braki postępowania dowodowego uniemożliwiające dokonanie oceny prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego. Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Sąd podniósł, że analiza przedłożonych do sprawy akt administracyjnych prowadzi do wniosku, iż nie została wyjaśniona zasadnicza kwestia, czy uległa zmianie sytuacja dochodowa lub osobista skarżącego. Podniesiono, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony do, symbol przyczyny niepełnosprawności [...], [...], ze wskazaniem dotyczącym zatrudnienia - osoba zdolna do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej, nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wymaga czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Na skutek wniosku złożonego w dniu 25 października 2023 r., postanowieniem Sądu Okręgowego w C. sygn. akt [...] z dnia [...] r. orzeczono separację małżeństwa skarżącego (orzeczenie prawomocne z dniem [...] r.). Z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 listopada 2023 r., odnoszących się bezpośrednio do kwestii aktualnego gospodarowania małżonków, wynika, że skarżący utrzymywał, iż od końca października 2023 r. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, ponieważ pozostaje z żoną w konflikcie, spędza osobno czas w kuchni bez żony, samodzielnie przygotowuje posiłki, żona wyprowadziła się do innego pokoju. Natomiast małżonka skarżącego oświadczyła, że nie jest w stanie dojść do porozumienia z mężem, co uniemożliwia jej wspólne administrowanie budżetem domowym. Sąd zauważył, że Kolegium jako kluczową dla rozstrzygnięcia okoliczność przywołał stan zdrowia skarżącego jako rzutującą na konieczność pomocy innej osoby i z tego wywiódł, że skarżący tworzy rodzinę z małżonką w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji Nr [...] z dnia 24 lutego 2025 r. organ I instancji orzekł o zmianie własnej decyzji Nr [...] z dnia 12 grudnia 2022 r. w ten sposób, że; - zasiłek stały dla osoby w rodzinie przysługuje stronie od dnia 1 grudnia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. w kwocie 154,68 zł miesięcznie, - zasiłek stały dla osoby w rodzinie przysługuje stronie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. w kwocie 334,68 zł miesięcznie, - zasiłek stały dla osoby w rodzinie przysługuje stronie od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 31 grudnia 2024 r. w kwocie 280,70 zł miesięcznie, - zasiłek stały dla osoby w rodzinie przysługuje stronie od dnia 1 stycznia 2025 r. do dnia 30 listopada 2027 r. w kwocie 570,60 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że powyższa zmiana stała się konieczna z uwagi na ustalenie uprawnień oraz wyliczenie należnej kwoty zasiłku stałego, po ponownej szczegółowej analizie sytuacji materialno-bytowej oraz zdrowotnej. Z przeprowadzonego w dniu 10 lutego 2025 r. wywiadu środowiskowego wynika, że adresat decyzji i jego żona zamieszkują lokal mieszkalny, który poprzednio należał do matki strony, a po jej śmierci sytuacja prawna lokalu do chwili obecnej nie została uregulowana. Z tej przyczyny strona nie ma przyznanego dodatku mieszkaniowego. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura żony oraz zasiłek stały strony. Na podstawie obserwacji poziomu samodzielności organ I instancji nie dał wiary, że strona jest zdolna do prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego. Podczas ostatniego wywiadu jak i w przypadku wcześniejszych wywiadów środowiskowych strona niezbędną dokumentację oraz oświadczenia sporządzała przy pomocy komputera, a następnie po wydrukowaniu z wyraźną trudnością jedynie je parafował. Pomimo widocznej niepełnosprawność rąk powstałej na skutek przebytej choroby, strona utrzymuje, że jest osobą samodzielną. Strona twierdzi, że jest wstanie samodzielnie przygotować sobie prosty ciepły posiłek, jak również śniadanie i kolację. Od grudnia 2024 r. strona dodatkowo powołuje się na wieloletnią pomoc udzielaną przez serdeczną koleżankę. O prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego świadczy również wspólne ponoszenie z żoną opłat za mieszkanie, przy czym żona strony stale reguluje opłaty za czynsz i okresowo za wodę, natomiast adresat decyzji opłaca rachunki za gaz: 108,97 zł, prąd: 157,55 zł, internet; 58,09 zł, leki: 100 zł, telefon: 30 zł oraz w styczniu 2025 r. za wodę: 132,75 zł. W ocenie organu nie sposób twierdzić, że strona i jego żona prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Od tej decyzji odwołanie złożył jego adresat. Stwierdził, że pracownik socjalny w ocenie jego sytuacji posługiwał się domysłami nie mającymi związku z faktycznymi obserwacjami. Oświadczył, że nie ma naruszonej sprawności obu rąk, gdyż lewa ręka jest sprawna. Potwierdził, że żona z racji dysponowania emeryturą ponosi wyższe wydatki na utrzymanie mieszkania, albowiem nakaz eksmisji albo odcięcie wody czy prądu w mieszkaniu dotyczy ich obojga. Zdaniem strony twierdzenie organu, że pozostaje ekonomicznie zależny od żony, jest prawdziwe tylko w części i dotyczy tylko większego obciążenia żony przy opłatach stałych związanych z lokalem mieszkalnym. Wskazał, że w przypadku uznania za osobę samotnie gospodarującą będzie mógł w równej części uczestniczyć w opłacaniu rachunków, a wypłata niesłusznie potrącanych kwot zasiłku stałego za okres od listopada 2023 r. do lutego 2025 r. pozwoli spłacić zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1- 3 tej stawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje; 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny", - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Jedną z form pomocy społeczne jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku stałego. Stosownie do treści art. 37 ust. omawianej ustawy, zasiłek stały przysługuje 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kolegium uznało, że o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Faktyczny związek o jakim mowa wart. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb życiowych (mieszkaniowych, żywieniowych) i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło ich utrzymania. Wspólne gospodarowanie oznacza natomiast, wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, dla którego cechami charakterystycznymi może być ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą gospodarstwo domowe się prowadzi, a wszystko to uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuacje charakteryzują. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również dzielenie lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby w nim zamieszkującej. Kolegium podkreśliło, że rodzina strony objęta jest pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. od listopada 2019 r. w postaci zasiłku stałego i do chwili uzyskania przez żonę prawa do emerytury małżonkowie zgodnie utrzymywali, składając pisemne oświadczenia, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe jako rodzina i w tym czasie nie wspominali, że między nimi występują konflikty oraz dochodzi do stopniowego rozkładu pożycia małżeńskiego. Strona nie uzyskuje dochodu z tytułu zatrudnienia, ani żadnego innego stałego dochodu za wyjątkiem pomocy finansowej z pomocy społecznej. Emerytura żony poza wypłacanym stronie zasiłkiem stałym stanowi jedyny dochód rodziny. Strona wspólnie z żoną zamieszkuje w spółdzielczym lokalu mieszkalnym. Pomimo deklarowanego przez stronę samodzielnego gospodarowania, ustalono, że żona przekazuje stronie środki pieniężne na czynsz i wodę oraz że wspólne zamieszkiwanie jest finansowane w większości z dochodu żony. Powyższe świadczy o tym, że strona pozostaje na jej częściowym utrzymaniu i czerpie korzyści ze wspólnego zamieszkiwania. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Podniósł szereg, jego zdaniem, niekonsekwencji w uzasadnieniu decyzji SKO. Dotyczyło to między innymi stwierdzenia, że mieszkanie w którym mieszka, należało uprzednio do jego matki. Tu wskazał, że było to jedynie lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego. Argumentując swoją zdolność do samodzielnej egzystencji podkreślił, że "w dniu 23 grudnia 2024 podczas wywiadu środowiskowego, pokazywałem pracownikowi socjalnemu bazę - zapas dań obiadowych typu instant. Żeby przygotować tego typu danie wystarczy jedna ręka. Wszystko co trzeba zrobić, to zagotować wodę i zalać danie. Tak, potrafię to zrobić! Ziemniaki i warzywa obieram obieraczką do warzyw. Od wielu lat nie jem śniadań. Natomiast do przygotowania kolacji służy mi pieczywo chrupkie żytnie, które również pokazałem jak i zawartość mojej półki w lodówce na której w tym czasie był ser topiony i sucha kiełbasa". Stwierdza jednak, że "suma miesięcznych kosztów utrzymania lokalu - 1071,60 zł podzielone w równych częściach na dwie osoby zamieszkujące lokal mieszkalny daje kwotę - 535,80 zł. Jak widać z przedstawionych wyliczeń wystarcza mi zasiłku stałego na pokrycie połowy kosztów związanych z mieszkaniem i jego utrzymaniem. Niestety brakuje na cokolwiek więcej, dlatego regularnie występuję o przyznanie zasiłków celowych". Pozostała, rozbudowana, część uzasadnienia poświęcona jest wskazywaniu nieścisłości (występujących w ocenie skarżącego) w zakresie uzasadnienia podjętej decyzji. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: - "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozstrzygana sprawa dotyczy przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214) zasiłek taki przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W rozstrzyganej sprawie istotą sporu nie jest niezdolność do pracy skarżącego. Ta okoliczność nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowana ani przez stronę, ani przez organy administracji. Skarżący jednak uważa, że jest on osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Ergo, do jego dochodów nie należy zaliczać dochodów żony, z którą jest w separacji. Należy go zatem traktować jako osobę "samotnie gospodarującą". Zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej osoba samotnie gospodarująca - osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Dlatego też wyjaśniania wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych (por. wyrok WSA w Lublinie 8 stycznia 2025 r. sygn. II SA/Lu 852/24 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). Konieczne jest zatem zbadanie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia jest osobą samotnie gospodarującą (czy też nie jest) wymaga zbadania, czy codzienne sprawy prowadzenia gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, świadczenie pomocy w prowadzeniu spraw (urzędowych, związanych z utrzymaniem zdrowia, wypoczynkiem i rekreacją) nie odbywają się z udziałem osoby przebywającej w gospodarstwie, która jedną z tych czynności wykonywałaby na zasadzie współpracy w osiąganiu wspólnych celów życiowych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 września 2024 r. sygn. IV SA/Wr 39/24). Przy czym za kluczowe należy uznać to, czy osoba twierdząca, że prowadzi gospodarstwo domowe, jest w stanie się utrzymać (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 473/14). Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Skarżący wraz z żoną zamieszkuje w mieszkaniu o nieuregulowanym stanie prawnym. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego mieszkanie to utrzymywane jest ze środków będących własnością żony strony. Opłaca ona bowiem czynsz. Sam skarżący twierdzi, że przyczynia się do utrzymania mieszkania jedynie poprzez opłacanie rachunków za gaz, prąd, internet oraz w styczniu 2025 r. za wodę. Nie można zatem w żaden sposób uznać, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. Nie utrzymuje on bowiem mieszkania w którym mieszka. Nie można tu nawet twierdzić, że w sposób znaczący przyczynia się do jego utrzymania. Faktycznie osobą, która ponosi koszty utrzymania mieszkania jest żona strony. Skarżący twierdzi, że gospodaruje w sposób samodzielny w mieszkaniu, sam utrzymuje higienę, sam również przygotowuje sobie posiłki. Tego Sąd nie kwestionuje. Strona stosunkowo sprawnie posługuje się jedną ręką. Na pewno jest w stanie przygotować sobie posiłek typu "instant" zalewając gotowe produkty gorącą wodą. Może również nie jadać śniadań. Ale okoliczności te w żaden sposób nie przesądzają, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Każdy człowiek, również ten żyjący w rodzinie, w codziennym życiu może dokonywać tego typu czynności (oczywiście przy uwzględnieniu preferencji kulinarnych). W swojej argumentacji skarżący stara się również dezawuować rolę żony, jako osoby pomagającej mu w załatwianiu różnych spraw życia codziennego. Żona załatwiała w jego imieniu przykładowo różne sprawy przed organem pomocy społecznej. Strona twierdzi zaś, że "małżonka kilka razy, (trzy łub cztery) odbierała łub doręczała jakieś dokumenty do Ośrodka przy okazji spacerów z psem". Reasumując powyższe Sąd uznaje, że nie sposób uznać, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie jest przede wszystkim w stanie samodzielnie się utrzymać – jest on na utrzymaniu żony (to ona ponosi przeważającą część utrzymania mieszkania). Mało wiarygodne i niespójne są również twierdzenia, że wspólnie zamieszkując małżonkowie nie pomagają sobie wzajemnie. Żona skarżącego pomaga mu w jego niepełnosprawności załatwiając sprawy urzędowe. On sam we wspólnym mieszkaniu dokonuje np. drobnych napraw. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.