II SA/Gl 69/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant sekr. sąd. Elwira Massel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2008 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty C. z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. We wniosku do Starosty Powiatu C. z dnia [...] r. E. R. domagał się uregulowania stanu prawnego części jego działki nr [...], Nr mapy [...], jedn. ewid. [...] w R. przy ul. [...], na której trwa budowa drogi i chodnika. Jednocześnie wniósł o wypłacenie mu odszkodowania za "wywłaszczoną nieruchomość". Po rozpatrzeniu tego żądania wydaną z upoważnienia Starosty C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] odmówiono ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną – powiatową w obrębie R., gmina K. , obejmującą część działki nr [...]– karta mapy [...]. Jako podstawę prawną decyzji wskazał organ orzekający art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133 poz. 872 ze zm., zwanej dalej ustawą z dnia 13 października 1998 r.) W uzasadnieniu decyzji podał, że przesłanką uwzględnienia wniosku o odszkodowanie na podstawie art. 73 ust. 1 tej ustawy jest jego złożenie do 31 grudnia 2005 r. oraz wydanie przez wojewodę decyzji deklaratoryjnej o jakiej mowa w art. 73 ust. 3 ustawy tj. stwierdzającej nabycie z mocy prawa własności nieruchomości z dnia 1 stycznia 1999 r. przez nowego właściciela. Termin do złożenia wniosku jest przy tym terminem zawitym i nie podlega przywróceniu. Roszczenie po jego upływie wygasa i nie może być "skutecznie rozpatrzone". W odwołaniu od tej decyzji E. R. podtrzymał żądanie uregulowania stanu prawnego części jego działki nr [...] zajętej pod drogę publiczną – chodnik w R. przy ul. [...] oraz wypłacenia mu należnego z tytułu zajęcia odszkodowania. Zarzucił, że o zajęciu jego działki pod drogę nie został powiadomiony. Nie została też wydana decyzja stwierdzająca przejście z mocy prawa własności tej części działki na nowego właściciela. Wojewoda odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. N r[...] , wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podzielił stanowisko organu niższej instancji, że wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony po terminie o jakim mowa w art. 73 ust. 4 w/w ustawy. Skutkuje to wygaśnięciem uprawnienia do odszkodowania o jakim mowa w ust. 1 i 2 tego artykułu. Dlatego też zdaniem Wojewody Starosta C. prawidłowo "umorzył" wszczęte w tym przedmiocie postępowanie jako bezprzedmiotowe. Na takie rozstrzygnięcie nie mógł mieć też żadnego wpływu wynik toczącego się przed Wojewodą postępowania w przedmiocie uregulowania stanu prawnego zajętej pod drogę powiatową części działki E. R.. W skardze na powyższą decyzję Wojewody do sądu administracyjnego E. R. podtrzymał prezentowane wcześniej stanowisko. Zarzucił dodatkowo, że nie mógł złożyć wniosku do końca [...] r. gdyż droga była budowana właśnie w [...] r. a prace trwały "do okresu zimowego". W dalszym też ciągu jest ujawniony jako właściciel części działki zajętej pod drogę. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując w ogólnym zarysie stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym dnia [...] r. skarżący wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania dodatkowo zarzucił, że o zajęciu części jego działki pod drogę nie został uprzedzony. Nie dokonano też w tym względzie z nim żadnych uzgodnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Decyzje organów obu instancji ostać się nie mogą albowiem zostały wydane bez dostatecznego wyjaśnienia i rozpoznania sprawy, które to uchybienie wzięte przez Sąd pod rozwagę z urzędu zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.), mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1c tej ustawy. Orzekając w oparciu o art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. organy obu instancji nie tylko nie ustaliły ale nie podjęły nawet próby ustalenia, że przepis ten ma w niniejszej sprawie w ogóle zastosowanie. Zgodnie zaś z ust. 1 tego artykułu ma on zastosowanie do nieruchomości pozostających w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiących ich własności a zajętych pod drogi publiczne. Konieczną przesłanką zastosowania tego unormowania jest zatem aby nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną już w dniu 31 grudnia 1998 r. Takiego ustalenia organy jednak nie poczyniły. W ogóle na ten temat się nie wypowiedziały. Okoliczność takiego zajęcia w tym dniu budzi zaś zasadnicze wątpliwości gdyż nawet z samego wniosku skarżącego z dnia [...] r. wynika, że w dacie jego sporządzania trwała dopiero budowa drogi na części jego działki. W skardze stwierdzono zaś, że budowa drogi miała miejsce w [...] r. Na rozprawie sądowej w dniu 30 lipca 2008 r. skarżący podtrzymał twierdzenie, że budowę drogi rozpoczęto w [...] r. Stwierdził też, że wcześniej na tej części jego działki znajdował się pas zieleni. Gdyby tak było istotnie to nie byłoby podstaw do przyjęcia, że objęta postępowaniem część działki skarżącego była zajęta pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. Wtedy zaś treść art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., na której organy orzekające oparły swoje decyzje, nie miałaby w sprawie w ogóle zastosowania. Decyzje organów obu instancji byłyby zatem wydane z naruszeniem tego unormowania. Wobec powyższego decyzje te należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c i art. 135 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalą organy orzekające w pierwszej kolejności kiedy faktycznie doszło do zajęcia części działki skarżącego pod drogę publiczną powiatową. Ustalą też okoliczności tego zajęcia tj. czy doszło do tego za zgodą skarżącego czy też na podstawie innego tytułu prawnego. Dopiero wówczas będzie możliwe sklasyfikowanie żądania skarżącego w oparciu o obowiązujące przepisy prawa materialnego, a w szczególności ustalenie czy żądanie to może być w ogóle przedmiotem postępowania administracyjnego. Gdyby się okazało, że żądanie to ma charakter cywilnoprawny to postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe będzie podległo umorzeniu zgodnie z treścią art. 105 § 1 kpa. Taka też decyzja powinna zapaść gdyby się okazało, że w sprawie ma istotnie zastosowanie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (jeżeli nie dojdzie do zmiany stanu prawnego, chociażby w związku z pytaniem tutejszego Sądu do Trybunału Konstytucyjnego o konstytucyjność art. 73 ust. 4 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r.). Nie ulega bowiem wątpliwości, że wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony po terminie o jakim mowa w ustępie 4 tej normy prawnej. Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd nie orzekł na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a. stojąc na stanowisku, że z uwagi na swoją treść decyzja ta nie nadaje się do wykonania w rozumieniu tego przepisu. O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205 § 1, art. 209 i art. 212 § 1 ustawy p.p.s.a.