II SA/Gl 690/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Sędzia WSA Maria Taniewska- Banacka (spr.), Protokolant Starszy referent Anna Cyganek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zakreślonego terminu na sprawdzenie kwalifikacji i w takim samym zakresie uchyla utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w uchylonym zakresie nie podlega wykonaniu, 3. oddala skargę w pozostałym zakresie, 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...] Komendant Wojewódzki Policji w K. zwrócił się do Urzędu Miasta Wydziału Komunikacji w K. o kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdem K.F. z uwagi na to, iż w okresie od dnia [...] do dnia [...] za wielokrotne naruszenia przepisów ruchu drogowego otrzymał łącznie 25 punktów. Wniosek wskazuje daty i charakter kolejnych naruszeń, a także liczbę otrzymanych każdorazowo punktów. W trakcie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, o którego wszczęciu powiadomiono stronę, K.F., pismem z dnia [...] zakwestionował fakt uzyskania 25 punktów. Zdaniem strony w odniesieniu do ostatniego wykroczenia postępowanie w Sądzie Rejonowym we W. zakończyło się prawomocnym wyrokiem dopiero w dniu [...] a więc w czasie, gdy poprzednio uzyskane punkty winny już ulec usunięciu z ewidencji. Tym samym niedopuszczalne było ich sumowanie. Decyzją z dnia [...] nr [...] działający jako organ I instancji Prezydent Miasta K. orzekł o zatrzymaniu K.F. prawa jazdy kat. B Nr [...], w związku z przekroczeniem limitu 24 punktów, otrzymanych za naruszenie przepisów ruchu drogowego (pkt 1 decyzji) oraz o skierowaniu, K.F. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w zakresie prawa jazdy kat. B przeprowadzane w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego (pkt 2 decyzji). Jednocześnie organ w pkt 3 decyzji zobowiązał stronę do poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Decyzja, jak wskazuje jej część nagłówkowa, wydana została na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zwanej dalej: k.p.a.) oraz art. 138 ust. 1 i art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym ( Dz. U. 2005 r. Nr 108, poz 908, z późn. zm.). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że K.F. pismem z dnia [...] wniósł zastrzeżenia do prowadzonych postępowań, przyznając jednocześnie, że istotnie popełnił wskazane we wniosku wykroczenia. Zakwestionował jednakże przypisanie mu 8 punktów karnych w związku z wykroczeniem popełnionym w dniu [...] we W., gdyż prowadzone w tej sprawie postępowanie sądowe zakończyło się prawomocnym wyrokiem dopiero w [...]. Do K.F. nie znajduje jednak zastosowania art. 130 ust. 2 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, przewidujący usunięcie punktów wpisanych w ewidencji za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Zgodnie bowiem z brzmieniem tego przepisu, punktów z policyjnej ewidencji nie usuwa się, jeżeli w ciągu roku kierowca dopuścił się naruszeń przepisów ruchu drogowego, w związku z którymi suma punktów przekracza 24, a w przypadku kierowców, o których mowa w art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy, 20 punktów. Ze względu na fakt, że w trybie art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b cytowanej na wstępie ustawy - Prawo o ruchu drogowym, kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega kierowca w razie przekroczenia 24 punktów, a K.F. otrzymał 25 punktów oraz że wyżej wymienionemu został zatrzymany przez Komendę Wojewódzką Policji w K. dokument prawa jazdy, co zgodnie z art. 138 ust. 1 cytowanej na wstępie ustawy - Prawo o ruchu drogowym, skutkuje wydaniem decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy - orzeczono jak w sentencji. Od wydanej przez organ I instancji decyzji K.F. złożył obszerne odwołanie zarzucając organowi I instancji błędną wykładnię przepisu art. 130 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Po raz kolejny podniósł bowiem, iż faktem jest, że w wskazanym wyżej okresie popełnił przedmiotowe wykroczenia, jednakże w przypadku ostatniego z nich tj. przekroczenia prędkości, za które otrzymał 8 punktów karnych toczyło się postępowanie sądowe, które zakończyło się prawomocnym wyrokiem dopiero w dniu [...] i dopiero od tego dnia prawomocne było rozstrzygnięcie w przedmiocie 8 punktów karnych za wykroczenie z dnia [...]. Fakt ten jest zdaniem strony istotny z tego powodu, iż zgodnie z art. 130 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym ..punkty za naruszenie przepisów ruchu drogowego wpisane do ewidencji usuwa się po upływie 1 roku od dnia naruszenia, chyba że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszeń, za które na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty. W przypadku strony w okresie do dnia [...], tzn. do upływu okresu roku czasu od popełnienia pierwszego wykroczenia, od którego należało liczyć roczny okres po którym należy wykreślić punkty karne z ewidencji i uznać je za niebyłe, brak było takiego prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do wykroczenia z dnia [...]. Tym samym w okresie roku zdaniem strony ogólna liczba punktów karnych przypisana na podstawie prawomocnych wówczas rozstrzygnięć nie przekroczyła 24 punktów, a wyniosła ona jedynie punktów 17. Zatem na podstawie art. 130 ust. 2 ustawy prawo o ruchu drogowym, punkty powinny zostać usunięte z ewidencji. Tymczasem punkty te bezprawnie zostały w bazie danych utrzymane i zsumowane z 8 punktami, które prawomocnie nałożono dopiero w dniu [...]. K.F. podniósł też, że nie uwzględnienie przez organ I instancji wniosków dowodowych w postaci zbadania daty prawomocności wyroku Sądu Rejonowego we W. stanowiło naruszenie szeregu przepisów proceduralnych tj. art. 75 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 k.p.a., a ponadto sposób uzasadnienia przedmiotowej decyzji był niezgodny z art. 107 k.p.a. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało okoliczności faktyczne sprawy oraz przytoczyło obowiązujące przepisy podkreślając, że art. 130 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym posługuje się formułą potencjalną: "dopuścił się naruszeń, za które na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty". "Przekroczyłaby", a nie "przekroczyła" oznacza, że nie chodzi wyłącznie o rzeczywiste, już istniejące prawomocne rozstrzygnięcia wydane w ciągu jednego roku, lecz także o te rozstrzygnięcia, które staną się prawomocne później, tj. po upływie jednego roku od daty pierwszego naruszenia, lecz dotyczyć będą zdarzeń (naruszeń), które miały miejsce w ciągu jednego roku. W ocenie Kolegium, istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają również unormowania rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz. U. Nr 236, poz. 1998 z późn. zm.) przewidujące możliwość wpisu tymczasowego do ewidencji przed wydaniem rozstrzygnięcia (prawomocnego wyroku sądu, postanowienia sądu o warunkowym umorzeniu postępowania, nakazu lub mandatu karnego). Ze wskazanych przepisów wynika zatem, że w sytuacji przekroczenia w ciągu roku od daty pierwszego naruszenia łącznie 24 punktów - i to niezależnie od tego czy wpisanych ostatecznie czy tymczasowo - zrealizowana zostaje przesłanka do skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Nie ma w takiej sytuacji zastosowania zasada usuwania punktów po upływie roku od dnia popełnienia naruszenia. Pismem z dnia [...] K.F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, podnosząc, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, a w szczególności art. 75 § 1 k.p.a., art. 76 § 3 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 107 § 1,3 k.p.a. oraz art. 114 ust. 1 pkt. 1 lit b) oraz art. 138 ust. 1 w związku z art. 130 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W konsekwencji wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K., jak również o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący ponowił te same argumenty, które podniósł uprzednio w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, iż podtrzymuje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy w dniu 11 grudnia 2009 r. profesjonalny pełnomocnik K.F. rozszerzyła argumenty skargi wskazując na bezpodstawne, jej zdaniem, zakreślenie skarżącemu terminu do poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. Natomiast na pytanie Sądu skarżący oświadczył, że nadal nie poddał się nałożonemu decyzją obowiązkowi sprawdzenia kwalifikacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji a także poprzedzającego ją rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego wykazało, że w zasadniczej części, w odniesieniu do zatrzymania K.F. prawa jazdy i skierowania skarżącego na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w zakresie prawa jazdy kategorii B, skarga nie mogła zostać uwzględniona jako oczywiście niezasadna. W części natomiast dotyczącej terminu, w którym skarżący winien dokonać sprawdzenia kwalifikacji obie decyzje, dotknięte były uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Przystępując do szczegółowych rozważań w pierwszej kolejności wskazać w tym miejscu należy, że w myśl art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b cytowanej już wyżej ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym w razie przekroczenia 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy osoba posiadająca uprawnienie do kierowania pojazdem, skierowana decyzją starosty na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji, podlega kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. Stosownie natomiast do art. 138 ust. 1 tejże ustawy w przypadku przekroczenia przez kierującego pojazdem liczby 24 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego (art. 135 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy) starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Zasady prowadzenia ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego reguluje z kolei art. 130 ustawy. Zgodnie z ust. 1 zd. 1 tegoż artykułu określonemu naruszeniu przypisuje się odpowiednią liczbę punktów w skali od 0 do 10 i wpisuje się do tej ewidencji. Stosownie natomiast do ust. 2 cytowanego artykułu punkty za naruszenie przepisów ruchu drogowego wpisane do ewidencji usuwa się po upływie 1 roku od dnia naruszenia, chyba że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszeń, za które na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty lub w przypadku kierowców, o których mowa w art. 140 ust. 1 pkt 3 - 20 punktów. Literalne brzmienie cytowanego ustępu nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, iż popełnienie kolejnego naruszenia, za które przypisana liczba punktów przekroczyłaby określoną wyżej wartość powoduje, iż uzyskanych uprzednio punktów nie usuwa się z ewidencji. W wyniku potwierdzenia prawomocnym rozstrzygnięciem kolejnego naruszenia punkty te podlegać będą bowiem sumowaniu. Oczywistym jest zatem, wbrew twierdzeniom skarżącego, że o tym czy po upływie roku wpisane do ewidencji punkty podlegają usunięciu czy też nie, decyduje nie data prawomocnego rozstrzygnięcia (np. wyroku) lecz data dopuszczenia się przez kierowcę kolejnego wykroczenia, które dokonane przed upływem roku powoduje, iż uzyskanych do tej pory punktów nie usuwa się jeżeli po prawomocnym rozstrzygnięciu mogą one łącznie przekroczyć wskazaną powyżej wartość liczbową. Przywołana regulacja znajduje rozwinięcie w wydanym na podstawie ustawowej delegacji cytowanym już wyżej rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego. Stosownie bowiem do § 4 ust. 1 rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wpisu ostatecznego do ewidencji dokonuje się, jeżeli naruszenie zostało stwierdzone prawomocnymi wyrokami sądów, postanowieniami sądu o warunkowym umorzeniu postępowania albo nakazami lub mandatami karnymi. Przywołany paragraf w ust. 2 dopuszczał jednak (obecnie znowelizowany przepis przewiduje w tej mierze prawny obowiązek) dokonanie jeszcze przed wydaniem rozstrzygnięcia wpisu tymczasowego jeżeli po ujawnieniu naruszenia wszczęto postępowanie przygotowawcze lub skierowano wniosek o ukaranie do sądu albo skierowano sprawę do organu właściwego do uchylenia immunitetu parlamentarnego, sędziowskiego lub prokuratorskiego. Wpis tymczasowy zawiera informację o liczbie punktów, które zostaną przypisane w przypadku potwierdzenia naruszenia prawomocnym orzeczeniem. Wpis ten, zawierający informacje o punktach chwilowo jeszcze nie aktywnych, staje się, po stwierdzeniu naruszenia odpowiednim rozstrzygnięciem wpisem ostatecznym. Bezspornym w sprawie jest, co skarżący przyznaje zarzucając jedynie nieprawidłowość polegającą na nieusunięciu z ewidencji punktów w oczekiwaniu na kolejne rozstrzygnięcie, iż w okresie od [...] do [...] K.F. wielokrotnie naruszył przepisy ruchu drogowego uzyskując za kolejne wykroczenia 6 punktów ([...]), 6 punktów ([...]), 4 punkty ([...]), 1 punkt ([...]) i 8 punktów ([...]). Łącznie otrzymał za naruszenia przepisów ruchu drogowego 25 punktów (dowód: wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...]). W konsekwencji decyzję organu I instancji orzekającą o zatrzymaniu prawa jazdy i kierującą na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji uznać należy co do zasady za prawidłową. Rozstrzygnięcia te nie mają bowiem charakteru uznaniowego, a do ich wydania starosta jest w okolicznościach wskazanych powyżej zobligowany. Za nietrafny należy zatem uznać zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 75, 77, 78 k.p.a. poprzez nie zbadanie kiedy rozstrzygnięcie w sprawie wykroczenia drogowego stało się prawomocne, jak bowiem wskazano wyżej data ta dla sposobu usuwania punktów z ewidencji pozostaje bez znaczenia. Za nietrafny uznać też trzeba zarzut naruszenia art. 107 k.p.a. poprzez nie zamieszczenie w decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego. Zarzutu tego w żadnej mierze nie można podzielić. Zaskarżona decyzja w sposób wyczerpujący wyjaśnia bowiem sposób umieszczania w ewidencji i usuwania z niej otrzymanych punktów. Błędny jest także pogląd skarżącego o sprzeczności przywołanego wyżej rozporządzenia z art. 130 ustawy podczas gdy jak to powyżej wskazano już w myśl regulacji ustawowej w sytuacji gdy przed upływem roku kierujący pojazdem dokonał kolejnego naruszenia, za które liczba punktów może przekroczyć 24 to w oczekiwaniu na prawomocne rozstrzygnięcie poprzednio uzyskanych punktów nie usuwa się z ewidencji. W razie potwierdzenia w dowolnej przyszłości prawomocnym wyrokiem bądź innym rozstrzygnięciem faktu wykroczenia punkty te bowiem podlegają sumowaniu. W konsekwencji rozporządzenie wykonawcze przesądza jedynie o sposobie wykonania przepisu ustawowego. W konsekwencji w tej części (pkt 1 i 2 decyzji pierwszoinstancyjnej), na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę. Sąd uwzględnił natomiast zgłoszony przez pełnomocnika skarżącego w trakcie rozprawy przed tut. Sądem zarzut zakreślenia dwumiesięcznego terminu celem poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. Ustawa nie przewiduje bowiem możliwości ustanowienia takiego terminu, a w konsekwencji decyzja kierująca stronę na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji podlega wykonaniu stosownie do ogólnych zasad kodeksu postępowania administracyjnego. Kwestii tej rozpatrujący odwołanie organ nie rozważył, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zakreślonego w decyzji pierwszoinstancyjnej terminu nie odniósł się ani jednym słowem. W konsekwencji zaskarżona decyzja, a także utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna w tej części musiały podlegać uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Notabene na marginesie można zauważyć, że uchybienie to w chwili obecnej nie ma już żadnego praktycznego znaczenia albowiem pomimo upływu ponad pół roku od ostateczności decyzji skarżący, jak to wyjaśnił w trakcie rozprawy przed tut. Sądem, nadal nie poddał się sprawdzeniu kwalifikacji do czego z mocy ostatecznej decyzji został prawnie zobligowany. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja w części uchylonej nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a., a także art. 206 p.p.s.a. upoważniającego Sąd w uzasadnionych przypadkach, w razie jedynie częściowego uwzględnienia skargi, do miarkowania zwrotu kosztów postępowania i zasądzenia na rzecz strony skarżącej od organu tylko części kosztów – o dopuszczalności zasądzenia zwrotu jedynie części wpisu stałego por. szerzej np. M. Niezgódka-Medek /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005, s.522 wraz z cytowaną tam dalszą literaturą. Zdaniem Sądu skarga w zasadniczej części uległa bowiem oddaleniu a tym samym zasądzenie jedynie zwrotu części kosztów postępowania nie przerzuca na organ ciężaru poniesienia całości związanych z postępowaniem obciążeń i jest adekwatne do okoliczności sprawy.