II SA/Gl 694/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Tomasz Dziuk, Protokolant st. referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2020 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...], którą organ ten uznał kwotę wypłaconych świadczeń rodzinnych A. N. w okresie od 1.03.2019 r. do 31.08.2019 r. w wysokości 1.488 zł. przyznanych decyzją nr [...] z dnia [...] r. za nienależnie pobrane świadczenia oraz zobowiązał ją do zwrotu tych świadczeń w wysokości 1.488 zł. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 30 sierpnia 2019 r. A. N. (dalej: strona, skarżąca) poinformowała organ o zmianie sytuacji rodzinnej oświadczając, że od miesiąca [...] r. ojciec dzieci (G. K.) już z nią nie mieszka. W tej sytuacji, zdaniem organu, skarżąca jest matką samotnie wychowującą dzieci, przy czym nie ma zasądzonych alimentów na ich rzecz. W konsekwencji tego uznał świadczenia rodzinne pobrane przez stronę po tym fakcie za nienależnie pobrane i nakazał ich zwrot ww. decyzją z dnia [...] r. W odwołaniu strona potwierdziła, że w [...] r. wraz z dziećmi wyprowadziła się od ich ojca, natomiast otrzymane świadczenia wydatkowała na potrzeby dzieci. Ojciec, jak twierdzi, nie łoży na ich utrzymanie, a sprawa o alimenty trwa od września 2019 r. Potwierdziła jednocześnie, że ze względu na trudną sytuację rodziny nie poinformowała organu o zmianach mających wpływ na pobieranie świadczeń. Ponoszone przez nią wydatki przekraczają dochody, stąd zwrot ustalonej do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń przekracza jej możliwości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium) wskazaną na wstępie decyzją z [...] r. wyjaśniło, ze zgodnie z art.7 pkt.5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. Natomiast stronie, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, zostały one wypłacone. Jak podkreślono, strona była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wobec tego świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej w okresie od 1.03.2019r. do 31.08.2019r. są, zgodnie z art.30 ust.2 pkt.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczeniami nienależnie pobranymi, co do których strona zobowiązana jest do zwrotu wraz z odsetkami. W skardze skierowanej bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zwraca się o ponowne rozpatrzenie decyzji organu I instancji z dnia [...] r. i ewentualne umorzenie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 5.488 zł., powołując się na trudną sytuację rodziny. Skarżąca po raz kolejny potwierdza, że nie poinformowała organu I instancji o zmianie sytuacji rodziny, co "było spowodowane ogromem spraw", z którymi musiała się uporać. Jak informuje, ma zasądzone zabezpieczenie powództwa na czas trwania rozprawy alimentacyjnej, która ma się odbyć [...] r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosi o jej oddalenie, przytaczając argumenty powołane w swojej decyzji. Zwraca także uwagę na tą część skargi, która dotyczy wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, co obliguje organ I instancji do jego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy, organ odwoławczy w ślad za organem I instancji przyjął, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenia rodzinne za okres od lutego do października 2019 r. z tego względu, że w [...] r. stała się osobą samotnie wychowująca dzieci, a takiej, w myśl, art. 7 ust. 5 ustawy z dnia o świadczeniach rodzinnych, śiadczenie nie przysługuje. Jako podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji wskazano art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przepis wymienia kilka sytuacji, w których zachodzi stan nienależnie pobranych świadczeń, odnosząc je do zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie, zmniejszenie bądź wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, podobnie zresztą jak i decyzji pierwszoinstancyjnej nie wskazano o którą z tych sytuacji chodzi, ale nie zmiana statusu uprawnionej do pobierania świadczeń polegająca na tym, że w dacie uzyskania świadczenia była osoba pozostając w rodzinie, natomiast po wyprowadzce od konkubenta stała się osoba samotnie wychowująca dzieci ( w rozumieniu art. 7 ust. 5 u.ś.r.) wskazuje na ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Zatem organy orzekające w sprawie przyjęły, iż zaistniały dwie podstawowe okoliczności decydując o uznaniu otrzymanych przez skarżącą świadczeń za nienależnie pobrane: po pierwsze – nastąpiła zmiana jej statusu prawnego, polegająca na tym, że stała się "osobą samotnie wychowującą dziecko" (co do której nie zostało ustalone, na rzecz dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd –art. 7 pkt. 5 u.ś.r.) z którym to statusem ustawodawca wiąże konsekwencje w postaci braku możliwości uzyskania prawa do świadczeń; po wtóre – zmiana statusu skarżącej w trakcie pobieranie świadczeń spowodowała ustanie prawa do świadczeń. Jeśli chodzi o pierwszą z tych okoliczności, to trzeba zauważyć, ze skarżąca wystąpiła do sądu o alimenty i ma już zabezpieczone powództwo (tak podaje w skardze). Alimenty dochodzone nie w trakcie postępowania rozwodowego, ale w odrębnym postępowaniu sądowym, zasądzane są najczęściej od dnia wniesienia powództwa. Jeśli zatem skarżąca wniosła powództwo w tym zakresie, to należy ustalić datę jego wniesienia i od tej daty, jeśli zapadnie takie właśnie orzeczenie sądu, nie może być traktowana jako osoba samotnie wychowująca dziecko, która nie ma zsądzonych alimentów na dziecko. Co za tym idzie, kwestia ta powinna być wyjaśniona w trakcie postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane. O "sprawie o alimenty" skarżąca pisze już w odwołaniu (nie tylko w skardze), natomiast organ odwoławczy w żaden sposób do tego się odniósł, podobnie jak i organ I instancji, dysponujący prawem do samokontroli swoje decyzji. W ocenie Sądu, przyjęcie w tej sytuacji tezy o zmianie statusu prawnego skarżącej na osobę samotnie wychowująca dziecko, bez wyjaśnienia kwestii terminu uzyskania przez nią świadczenia alimentacyjnego od ojca, było przedwczesne. Co za tym idzie także przedwczesne było uznanie, iż zmiana statusu prawnego skarżącej spowodowała ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. W tym stanie rzeczy, ze względu na niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a., warunkujących zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r., Sąd postanowił uchylić zaskarżona decyzje oraz poprzedzającą ja decyzje organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z uzasadnienia wyroku.