II SA/Gl 695/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka,, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 17 lutego 2011 r. M. M., działając w imieniu syna M. M., wniósł do Wydziału Ewidencji Ludności Urzędu Miejskiego w C. o wymeldowanie J. S. z lokalu położonego w C. przy ulicy [...] nr [...]. Wyjaśnił, że od kilkunastu miesięcy wnioskowany do wymeldowania zamieszkuje w innym miejscu, tj. przy ulicy [...] mieszkanie [...], gdyż jako osoba starsza wymaga pomocy i opieki innej osoby. Po wszczęciu (pismem z dnia 18 lutego 2011 r.) postępowania i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta C., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu J. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy [...] w C. W uzasadnieniu wyjaśnił, że stosownie do art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy decyzja o wymeldowaniu osoby z miejsca stałego pobytu może zapaść, gdy osoba opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W toku postępowania ustalono stan faktyczny sprawy, potwierdzając zameldowanie J. S. na pobyt stały w lokalu nr [...] przy [...] w dniu 3 czerwca 1998 r. Właścicielem tego lokalu jest niepełnoletni M. M., którego opiekunami prawnymi są jego rodzicie E. i M. M. Dalej ustalono (na podstawie przesłuchania H. M. i M. M.), że J. S. nie mieszka w przedmiotowym lokalu, dobrowolnie wyprowadził się do córki. Wówczas H. M. wymieniła zamki w drzwiach. W swoich wyjaśnieniach J. S. potwierdził, iż do listopada 2010 r. zamieszkiwał w lokalu, często także odwiedzając córkę, skąd w listopadzie 2010 r. został zabrany do szpitala. Po opuszczeniu szpitala (po 25 listopada 2010 r.) wymagając opieki i pomocy, powrócił do córki. Do mieszkania przy [...] nie mógł wrócić wobec wymiany zamków w drzwiach. Nie mógł także dostać się do swoich rzeczy, które nadal pozostają w tym mieszkaniu. Pomimo złożenia wniosku do prokuratury, prokuratura umorzyła postępowanie w sprawie, co utrzymał w mocy Sąd Rejonowy. Na podstawie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, że J. S. nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Wprawdzie wystąpił do prokuratury z wnioskiem, ale nie został on uwzględniony. Fakt pozostawienia rzeczy osobistych w mieszkaniu nie ma wpływu na fakt jego opuszczenia. Tym samym, potwierdzając fakt spełnienia przesłanki wskazanej w art. 15 ust. 2 ustawy, należało orzec jak na wstępie. Odwołanie od tej decyzji złożył J. S. Zarzucając organowi błędne ustalenie stanu faktycznego wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Podniósł, że w lokalu nie przebywa nie z własnej winy. Po opuszczeniu szpitala, ze względu na potrzebę opieki poszpitalnej, pomagała mu córka, u której przebywał. Jednak gdy stan jego zdrowia uległ poprawie i chciał powrócić do swego mieszkania, nie mógł wejść do lokalu przy [...], wobec wymiany zamków w drzwiach. W tej sytuacji zmuszony był powrócić do córki. Pomimo złożenia wniosków do prokuratury, nie umożliwiono mu powrotu do mieszkania. W jego ocenie nie została spełniona przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy. Zaskarżoną w sprawie decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż istotą zameldowania jest odnotowanie w ewidencji ludności faktycznego miejsca pobytu osoby. Stan ewidencji powinien odzwierciedlać stan zgody ze stanem faktycznym. Z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji, które organ odwoławczy uznał za spójne i wyczerpujące, jednoznacznie wynika, że J. S. zamieszkiwał w lokalu przy [...], zajmując w mieszkaniu jeden pokój, większość czasu jednak przebywając poza nim, z uwagi na stan zdrowia przede wszystkim u córki, u której pozostał także po wyjściu ze szpitala. Wówczas pozostali właściciele lokalu wymienili zamki w drzwiach, co uniemożliwiło J. S. wejście do mieszkania. Także złożenie wniosku od prokuratury nie doprowadziło do wejścia do lokalu. Oceniając całość zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, iż jest on wystarczający dla potwierdzenia spełnienia w sprawie przesłanki wskazanej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj., opuszczenie lokalu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Podkreślił, iż w sprawie zasadnicze znaczenie ma przesłanka " faktycznego opuszczenia lokalu" . Bez znaczenia dla kwestii związanych z wymeldowaniem pozostaje sprawa pozostawienia w tym lokalu rzeczy osobistych, a jej rozwiązanie powinno nastąpić w drodze ugody między stronami, względnie w odrębnym postępowaniu sądowym. Organ podkreślił nadto, że wniosek złożony do prokuratury nie dotyczył umożliwienia zamieszkiwania w lokalu, tylko zawiadomienia o przywłaszczeniu rzeczy, zaś tłumaczenia samego zainteresowanego w tym zakresie nie są przekonujące. Dodatkowo organ podniósł, iż podstawą każdego rozstrzygnięcia administracyjnego jest przepis prawa regulującego stosunki społeczne w określonej dziedzinie, zaś argumenty pozaprawne mogą być brane pod uwagę tylko jako okoliczność dodatkowe, wspierające zastosowanie konkretnego przepisu prawa. W zaistniałym przypadku, argumenty te wspierać mogą zarówno wolę odwołującego się, jak i wolę wnioskodawcy. Obowiązkiem organu gminy jest orzeczenie o wymeldowaniu z urzędu lub na wniosek strony , w przypadku spełnienia przesłanek wymienionych w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji. W skardze do sądu administracyjnego J. S. zarzucając zaskarżonej decyzji Wojewody [...] naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wniósł o uchylenie tej decyzji jako niezgodnej z zasadami współżycia społecznego. Uzasadniając skargę podał, że jako podstawę przyjęto, że opuścił lokal , podczas gdy nie uwzględniono faktu, iż w czasie kiedy przebywał w szpitalu, a następnie w leczeniu poszpitalnym u córki, H. M. wymieniła zamki w drzwiach i pomimo nalegań nie udostępniła kluczy do lokalu. Podkreślił, iż nie ma i nigdy nie miał zamiaru opuszczać tego lokalu, a fakt, iż nie zamieszkiwał w nim ostatnio spowodowany był stanem wyższej konieczności (ciężka choroba i pobyt w szpitalu). W jego ocenie "opuszczenie miejsca stałego pobytu jako niezbędnej przesłanki wymeldowania rozumianej jako zaniechanie posiadania lokalu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania" nie zostało spełnione. Dodał, że przez ostatnie lata H. M. uniemożliwiała mu korzystanie z lokalu, powodując m.in. utrudnienia w korzystaniu z mediów – tj. gazu, energii czy wody, chociaż opłacał czynsz za lokal. Wobec nie spełnienia w żadnej mierze przesłanki "faktycznego opuszczenia lokalu" przedmiotowa decyzja wydana został z rażącym naruszenie prawa. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, powtarzając argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, podtrzymując dotychczasowe stanowisko skarżącego. Wyjaśnił dodatkowo, że skarżący składając zawiadomienie o bezprawnym przywłaszczeniu jego rzeczy miał zamiar skorzystać z tego środka celem powrotu do mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stąd poniesione w skardze uchybienie zasad współżycia społecznego nie mogło być wzięte pod uwagę. Tym niemniej kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem, albowiem wydane zostały bez dostatecznego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co z kolei mogło doprowadzić do naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem Sądu oba orzeczenia wydane zostały bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy bowiem potraktować ustalenia faktyczne sprawy sprowadzające się w zasadzie jedynie do przesłuchania stron postępowania z całkowitym pominięciem oględzin przedmiotowego lokalu czy ustaleniu stanu faktycznego w oparciu o zeznania świadków. W przywołanym w postawie prawnej decyzji przepisie art. 15 ust. 2 ustawy nie sprecyzowano, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia ma być potwierdzony, ale w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały, jest dobrowolne i wynika z własnej woli. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu mówić można tylko wtedy, gdy dana osoba fizyczna nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – poprzez złożenie oświadczenia woli, ale może także nastąpić w sposób domniemany – przez zachowanie, które nie wyraża stałego przebywania w miejscu, w którym koncentrowały się życiowe sprawy danej osoby. W konsekwencji, każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia i dokładnego wyjaśniania wszystkich okoliczności związanych z opuszczeniem danego lokalu. Skoro bowiem orzecznictwo przyjęło, że dobrowolne opuszczenie lokalu można przyjąć wtedy gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, to zadaniem organów jest wykazanie takiego stanu rzeczy. W przedmiotowej sprawie organy nie wykorzystały swoich uprawnień i nie zbadały wszechstronnie i w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności opuszczenia lokalu w przez skarżącego. Nie zbadana bowiem została w sposób dostateczny sprawa dobrowolnego opuszczenia lokalu. Skarżący bowiem konsekwentnie utrzymywał przez całe postępowanie administracyjne, że zamieszkiwał w lokalu, choć często jej opuszczał, odwiedzając córkę i u niej przebywając, zaś podczas pobytu w szpitalu, poprzez wymianę zamków w drzwiach uniemożliwiono mu powrót do tego mieszkania. Dodać trzeba, że przesłanki przebywania danej osoby na stałe w konkretnym lokalu mogą mieć w różnych okolicznościach odmienną postać i częstotliwość, co może być związane m.in. z charakterem wykonywanej pracy czy życiem rodzinnym – np. wizyty u rodziny. Wieloznaczność stanu przebywania na stałe w danym lokalu musi prowadzić do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności czy też nawet występowanie regularnych okresów fizycznej w nim nieobecności nie może prowadzić automatycznie do stwierdzenia, iż osoba zameldowana opuściła je w rozumieniu wymienionego powyżej przepisu art. 15 ust. 2 ustawy. O opuszczeniu w takim znaczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań osoby zameldowanej będzie wskazywało na to, iż lokal, w którym była zameldowany na stałe przestał być miejscem koncentracji jej interesów życiowych. Mając powyższe na uwadze przyznać należy, że w analizowanej sprawie organy nie dość dokładnie i jednoznacznie oceniły sytuację J. S. Ustalono wprawdzie, że w czasie prowadzenia postępowania nie zamieszkiwał on w lokalu przy [...] w C., a zupełnie pominęły fakt, iż do tego stanu rzeczy nie doprowadził sam skarżący. Nie zauważono bowiem faktu, iż skarżący nie opuścił lokalu dobrowolnie, będąc zmuszony poddać się leczeniu szpitalnemu, a następnie poszpitalnemu u córki. Brak oględzin przedmiotowego lokalu zupełnie uniemożliwia obecnie ocenę, czy taka opieka nad skarżącym byłaby możliwa w przedmiotowym mieszkaniu. Zatem trudno jednoznacznie ocenić czy zachowanie skarżącego było uzasadnione. Nie wyjaśniono także w sposób nie budzący wątpliwości faktu ewentualnych starań skarżącego do powrotu do przedmiotowego lokalu, wszak wymiana zamków w drzwiach została potwierdzona, a to niewątpliwie uniemożliwiło skarżącemu wejście do lokalu. Tym niemniej skarżący złożył wnioski w prokuraturze, które przynajmniej w jego odczuciu miały mu przywrócić posiadanie mieszkania. Mając powyższe na uwadze należało, stwierdzając niewyjaśnienie przez organy administracyjne powyższych okoliczności, uchylić zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającej na podstawie art. 145 ( 1 pkt. 1 lit a i lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Uwzględniając skargę Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonej decyzji stosownie do art. 152 przywołanej powyżej ustawy. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający będzie miał na uwadze powyżej poczynione uwagi i wyeliminuje wskazane uchybienia, a następnie podejmie stosowne rozstrzygniecie w sprawie. Organ uwzględni przy tym fakt, iż jak wynika z pisma Zastępcy Naczelnika Wydziału Spraw Obywatelskich z dnia 28 listopada 2011r., skarżący J. S. w dniu 24 listopada 2011 r. dokonał zameldowania na pobyt stały pod nowym adresem. W tym stanie sprawy organ winien ocenić czy postępowanie w przedmiocie wymeldowania w pobytu stałego w C. przy [...] nie stało się bezprzedmiotowe.