II SA/Gl 696/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2014 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy I. z dnia [...] r. nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Dnia 10 grudnia 2013 r. D. L., zam. I. [...] (nazywany w dalszej części uzasadnienia również "skarżącym") wystąpił do Wójt Gminy I. o wymeldowanie swojej córki J. L. z pobytu stałego pod ww. adresem. W uzasadnieniu podniósł, iż obecnie zamieszkuje ona w U. (co trwa od sierpnia 2013 r.). Wyprowadziła się wraz z matką dobrowolnie zabierając wszystkie swoje rzeczy. Wykazał jednocześnie, iż jest jedynym właścicielem domu w I. o numerze [...]. Dnia [...] r. Wójt Gminy I. wszczęła postępowanie w sprawie. Ustalono, że J. L. jest zameldowana czasowo w U., przy ul. [...] na okres do 5 sierpnia 2014 r. W ramach postępowania wyjaśniającego przesłuchano dwóch świadków, A. S. i J. H. Ten ostatni oświadczył, iż J. L. od lipca 2013 r. nie mieszka w domu w I. nr [...], dom opuściła dobrowolnie zabierając swoje rzeczy. Przesłuchano również w charakterze strony J. L., która oświadczyła, iż nie opuściła miejsca zamieszkania na stałe. Opuściła dom rodzinny ze względu na zachowanie ojca, który znęcał się psychicznie i fizycznie nad nią, matką i bratem. Zamierza (w przyszłości) wrócić do domu. W trakcie oględzin lokalu, które odbyły się 28 stycznia 2014 r. stwierdzono, iż brak tam rzeczy osobistych J. L.. W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie tej ostatniej, która w sposób szczegółowy opisała przyczyny opuszczenia domy rodzinnego. Podkreśla w nim negatywne zachowanie ojca, jego wpływ na warunki funkcjonowania (trudności w nauce) i wreszcie akcentuje zamiar powrotu do domu, ale również brakiem możliwości porozumienia się z ojcem w tej sprawie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy I. odmówiła wymeldowania J. L. z adresu stałego w I. pod numerem [...]. Uznała, iż w związku z tym, że jest ona zameldowana tymczasowo pod innym adresem, nie została spełniona przesłanka przewidziana w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Legalnie bowiem przebywa w miejscu tymczasowego meldunku. Nie powstał zatem obowiązek, o którym mowa w art. 15 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy. Od decyzji Wójt Gminy I. odwołał się skarżący. Domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i wydania orzeczenia o wymeldowaniu J. L. z pobytu stałego podniósł, że: - J. L. nie przebywa w domu położonym w I. pod numerem [...] od lipca 2013 r, - córka skarżącego wyprowadzając się z domu zabrała swoje rzeczy osobiste, - w związku z powyższym centrum spraw życiowych J. L. nie znajdują się w domu w I. pod nr [...]. Powyższe okoliczności, w ocenie skarżącego wskazują, iż zaistniały przesłanki do wymeldowania J. L. a organ I instancji w sposób nieprawidłowy zinterpretował obowiązujące przepisy. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał skarżoną decyzję w mocy. Uznał, iż postępowanie organu I instancji było prawidłowe. Podniósł, iż organ meldunkowy jest związany stanowiskiem innego organu ewidencji ludności zawartym w czynności materialno-technicznej lub decyzji o zameldowaniu na pobyt czasowy. Oznacza to, iż nie można domniemywać, iż w okresie czasowego zameldowania doszło do swego rodzaju "zmiany" miejsca pobytu osoby tam zameldowanej. W związku z tym zameldowanie na pobyt czasowy znosi obowiązek, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na poparcie swej tezy przytoczył kilka wyroków sądów administracyjnych dotyczących tej kwestii. Wskazał również, że opuszczenie domu przez J. L. nie było dobrowolne. Skargę na decyzję Wojewody [...] do tutejszego Sądu złożył D. L.. Domagając się jej zmiany oraz orzeczenia zgodnie ze swoim wnioskiem (ewentualnie uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia) zarzucił Wojewodzie [...] dokonanie błędnej interpretacji art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ocenie skarżącego zaistniały przesłanki wymeldowania J. L.. Wskazał (podobnie jak w odwołaniu), że córka nie przebywa w domu położonym w I. pod numerem [...] od lipca 2013 r, wyprowadzając się z domu zabrała swoje rzeczy osobiste oraz część wyposażenia gospodarstwa domowego w związku z powyższym centrum spraw życiowych J. L. nie znajduje się w domu w I. pod nr [...]. Organ II instancji odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na początku należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle § 2 wspomnianego przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako "P.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Jednocześnie zgodnie z ust. 2 tego artykułu, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Na początku należy stwierdzić, zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jest związane z potwierdzeniem faktu zamieszkiwania pod danym adresem. Nie służy dokumentowaniu istniejących stosunków prawnorzeczowych dotyczących konkretnej nieruchomości. Okoliczność opuszczenia miejsca pobytu stałego lub tymczasowego, na okres dłuższy niż trzy miesiące, rodzi po stronie osoby dotychczas tam zameldowanej obowiązek wymeldowania się. Brak realizacji tego obowiązku skutkuje zastosowaniem dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy, czyli wydania, na wniosek właściwego podmiotu, decyzji o wymeldowaniu. W ramach postępowania w sprawie wymeldowania organ bada, czy osoba fizyczna faktycznie opuściła miejsce stałego pobytu na okres wskazany w art. 15 ust. 1 ustawy. Co do zasady bez znaczenia są tutaj przyczyny opuszczenia miejsca pobytu. Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 13 lutego 2013 r. (III SA/Kr 631/12 - wyrok dostępny na www. orzeczenia.nsa.gov.pl) uznał, że decyzja o wymeldowaniu ma wyłącznie charakter ewidencyjny, czyli rejestrowy. Oznacza tylko i wyłącznie, że strona opuściła dany lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje interesy życiowe koncentruje w innym miejscu. Opuszczenie miejsca pobytu, skutkujące obowiązkiem wymeldowania z pobytu stałego lub tymczasowego nie zawsze musi mieć charakter dobrowolny. Przykładem może być tu eksmisja z lokalu. Tak też stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 lutego 2013 r. (II OSK 1976/1112 - - wyrok dostępny na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd stwierdził, że brak cechy dobrowolności nie zawsze stanowi przeszkodę do wymeldowania. Przykładem tego jest eksmisja osoby zamieszkałej w lokalu na podstawie wyroku sądu wykonanego przez komornika. Dochodzi wówczas do przymusowego opuszczenia miejsca pobytu o charakterze najczęściej trwałym, skutkujące powstanie obowiązku wymeldowania. W rozstrzyganej sprawie sporne jest przede wszystkim to, czy posiadanie zameldowania tymczasowego wyłącza obowiązek wymeldowania z pobytu stałego. Wojewoda [...] przyjął, iż sam fakt posiadania meldunku tymczasowego automatycznie wyłącza obowiązek wynikający z art., 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sądowi znane są wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych zawierające tezę przytoczoną w uzasadnieniu skarżonej decyzji, iż "zameldowanie czasowe stanowi dla strony potwierdzenie, że dopełniła ona nałożone przepisami ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych obowiązki w zakresie ewidencji meldunkowej i dopóki to czasowe zameldowanie nie zostanie uznane za niezgodne z ustawą o ewidencji ludności, tak długo nie może być kwestionowane zameldowanie na pobyt stały, z którego nastąpiło wymeldowanie się do innego lokalu (por. przykładowo wyroki WSA w Lublinie z dnia 23 września 2010 r. sygn. III SA/Lu 38/10, czy z dnia 6 maja 2010 r. sygn. III SA/Lu 44/10 - orzeczenia dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże skład orzekający w niniejszej sprawie nie popiera zawartych w nich tez. Przesłanki wymeldowania zostały określone w sposób wyraźny w art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Są to faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wynikającego z powyższego przepisu. Trafnie to ujął WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 6 listopada 2013 r. (sygn. II SA/Sz 615/13 - wyrok dostępny na www. orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzając, iż "z art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wynika, że do wymeldowania w trybie administracyjnym niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek - faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się". Biorąc pod uwagę powyższe można uznać, iż organ przed którym toczy się postępowanie o wymeldowanie z pobytu stałego osoby zameldowanej na pobyt czasowy, może samodzielnie ocenić rzeczywisty charakter pobytu pod innym adresem niż adres zameldowania na pobyt stały, pod którym to innym adresem osoba ta jest zameldowana na pobyt czasowy. Ustalenie takie jest przesłanką rozstrzygnięcia w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego i dotyczy w istocie wyjaśnienia czy rzeczywiście istnieją w sprawie dotyczącej meldunku stałego okoliczności świadczące o braku cechy trwałości opuszczenia przez taką osobę miejsca zameldowania na pobyt stały (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2013 sygn. IV SA/Po 1123/12 - wyrok dostępny na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując powyższe można stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie organy administracji nie dokonały ustaleń w przedmiocie charakteru opuszczenia domu położonego w I. przy numerze [...] przez J. L.. Nie uwzględniły, iż "każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie wymeldowania jest więc ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych dotyczących tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały" (wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. II OSK 1060/09 - wyrok dostępny na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Swe rozstrzygnięcie oparły jedynie na okoliczności, iż córka skarżacego posiada zameldowanie tymczasowe, co w sprawie nie posiada większego znaczenia. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Wojewoda [...] weźmie pod uwagę dokonaną przez Sąd wykładnię art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.