II SA/Gl 698/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia NSA Łucja Franiczek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę. Wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R. (dalej też jako Prezydent) decyzją nr [...] z dnia [...] r., na podstawie przepisu art. 104 Kpa, art. 8 ust. 3 oraz 5 pkt 1, art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b i ust. 2d oraz art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., dalej też jako ustawa o pomocy społecznej lub u.p.s.) ustalono S. K. (dalej też jako skarżący) opłatę za pobyt matki Z. K. w domu pomocy społecznej w wysokości: a) od [...] marca 2019 r. do 31 marca 2019 r. - 600,66 zł, b) od 1 kwietnia 2019 r. do 30 kwietnia 2019 r. - 727,59 zł c) od 1 maja 2019 r. do 30 listopada 2019 r. - 727,81 zł miesięcznie - łącznie 5094, 67 zł, d) od 1 grudnia 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. - 446,08 zł i zobowiązano go do jej zapłaty w terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że matka skarżącego została umieszczona w dniu [...] marca 2019 r. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w R. na jej wniosek z dnia 1 sierpnia 2018 r. Zgodnie z przepisem art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (art. 61 ust. 1 ustawy). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1. mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, 2. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (art. 61 ust. 2 ustawy). Ponieważ dochód Z. K. nie pozwalał na pokrycie przez nią w całości opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, w którym została umieszczona, zgodnie z zasadą kolejności wyrażonej w art. 61 ust. 2 ustawy ustalono 3 osoby zobowiązane do ponoszenia reszty odpłatności, w tym skarżącego. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego prowadzi on 3-osobowe gospodarstwo domowe, a łączny dochód rodziny wynosi 8465,48 zł miesięcznie. W przypadku osób w rodzinie, możliwość obciążenia odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej zachodzi, gdy dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które to kryterium wynosi 528 zł, przy czym kwota dochodu pozostającego po wniesieniu opłaty nie może być niższa, niż 300% dochodowego na osobę w rodzinie. W odniesieniu do skarżącego dochód pozostający po ustaleniu opłaty nie może być zatem niższy, niż 4752,00 zł (3 x 528 zł x 300% = 4752,00 zł). Dochód ten przekroczy zatem ustalone kryterium dochodowe rodziny o kwotę 3713,48 zł, co wyznacza maksymalną wysokość opłaty obciążającą go za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w R. do marca 2019 r, wynosił 3976 zł, natomiast od kwietnia 2019 r, - 4094,17 zł. Ponieważ matka skarżącego (zgodnie z art. 64 ustawy), od dnia umieszczenia, została zwolniona z ponoszenia odpłatności za jej pobyt w domu pomocy społecznej, ponad kwotę wysokości odpłatności wynoszącej 65% jej dochodu, gminie R. przysługuje prawo do zwrotu poniesionych na ten cel wydatków: a) od [...] marca 2019 r. do 31 marca 2019 r. w kwocie 801,97 zł, b) od 01 kwietnia 2019 r. do 30 kwietnia 2019 r. w kwocie 2182,77 zł, c) od 1 maja 2019 r. do 30 listopada 2019 r. w kwocie 2183,42 zł miesięcznie - łącznie 15 283,94 zł miesięcznie, d) od 01 grudnia 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. w kwocie 1338,23 zł. W związku z faktem, iż wysokość dochodów wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności kształtuje się na porównywalnym poziomie, organ dokonał równego podziału powyższych należności między 3 osoby zobowiązane. Wobec tego odpłatność skarżącego za okres od [...] marca 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. wynosi łącznie 6869,00 zł. Dalej Prezydent podniósł, że w toku postępowania skarżący nie zobowiązał się dobrowolnie do ponoszenia objętej postępowaniem odpłatności. W odwołaniu od tej decyzji, wnosząc o całkowite zwolnienie go z obowiązku ponoszenia objętej decyzją opłaty, skarżący zarzucił, że nie utrzymuje kontaktu z matką i nie wiedział o jej pobycie w domu pomocy. Pełną odpłatność za ten pobyt powinien ponosić jej syn D. K. (dalej też jako brat), który umieścił ją tam bez jego wiedzy i który sprzedał też mieszkanie, jakie przepisała na niego w zamian za opiekę. Do mieszkania tego on zrzekł się praw umową zrzeczenia się dziedziczenia, zawartą przed notariuszem. Zarzucił też, że ewentualna odpłatność powinna być ustalona od wszczęcia postępowania, a nie od dnia umieszczenia matki w domu pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej też jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzję Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu decyzji, po przytoczeniu treści art. 51 u.p.s. oraz art. 4 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690) Kolegium stwierdziło, że zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, każdy zstępny ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, która miałyby takie opłaty ponosić. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Dalej SKO uznało za prawidłowe wyliczenie organu pierwszej instancji co do wysokości obciążających zstępnych Z. K. wydatków związanych z jej pobytem w domu pomocy społecznej, poniesionych zastępczo przez Gminę K. oraz co do dochodu na osobę w rodzinie odwołującego się oraz gdy chodzi o przekroczenie dochodu jego rodziny o kwotę 3713,48 zł w odniesieniu do 300% ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. kwotę 4752 zł (3 osoby x 528 zł x 300%). Skoro jednocześnie wysokość dochodów wszystkich trzech osób (dzieci Z. K.) zobowiązanych do ponoszenia opłaty za jej pobyt w domu pomocy społecznej kształtuje się na porównywalnym poziomie, to również zdaniem Kolegium zasadne było dokonanie równego podziału należności między trzy osoby zobowiązane. Stwierdziło też Kolegium, że zawarty w odwołaniu wniosek o zwolnienie z ponoszenia objętej decyzją opłaty powinien być rozpoznany w odrębnym postępowaniu. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO skarżący wniósł o uznanie, że decyzje organów obu instancji zostały wydane niezgodnie z prawem, względnie o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił, że decyzja SKO została wydana z naruszeniem: 1. art. 64 pkt 2 i 4 u.p.s. poprzez dowolną ocenę przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku płatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, bez uwzględnienia zasad współżycia społecznego, co w konsekwencji doprowadziło do całkowicie nieuzasadnionego i niesprawiedliwego obciążenia go obowiązkiem płacenia za ten pobyt matki, 2. przepisów postępowania, mianowicie art. 77 oraz art. 7 Kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sprawie w sposób nieprawidłowy, w szczególności brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wydanie decyzji sprzecznej z interesem społecznym oraz jego interesem jako obywatela, a także pominięcie w zaskarżonej decyzji wieloletniego i nieakceptowanego społecznie nagannego sposobu życia jego matki i jej zachowania względem jego osoby, podczas gdy przedstawione okoliczności uzasadniają zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłat, 3. art. 80 Kpa i art. 107 § 3 Kpa, gdyż organ I instancji nie ocenił i nie wziął pod uwagę całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi podtrzymano co do zasady twierdzenia zawarte wcześniej w odwołaniu. Opisał skarżący okoliczności świadczące o tym, że był źle traktowany przez matkę. Matka miała ustalone prawo dożywotniego korzystania z mieszkania, które podarowała bratu, które ten następnie sprzedał. Zarzucił, że brat jest obecnie właścicielem trzech mieszkań, w tym mieszkania, w którym obecnie mieszka matka (zakupionym przez brata). Sytuacja finansowa brata jest znacznie lepsza. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 14 października 2020 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą tut. Sądu o sygn. akt II SA/Gl 799/20 ze skargi siostry skarżącego M. S. na decyzję wydaną w identycznym przedmiocie - "z uwagi na zachodzące współuczestnictwo materialne". W uzasadnieniu zarzucono, że z zaskarżonej decyzji nie wynika dokładnie jakie jeszcze oprócz skarżącego osoby są zobowiązane do ponoszenia opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. W szczególności nie wynika, aby taką odpłatnością został obciążony brat skarżącego, któremu matka podarowała należące do niej mieszkanie, a następnie zrzekła się przysługującej jej służebności tego mieszkania. W tym względzie powołał się na dołączony do skargi odpis księgi wieczystej. Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to zgodnie z treścią art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawy do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego za prawidłowe należy uznać dokonane przez organy obu instancji wyliczenia zarówno łącznych kwot opłat za pobyt Z. K. w domu pomocy społecznej od jej umieszczenia w dniu [...] marca 2019 r. do jego opuszczenia (w następstwie rezygnacji) w dniu [...] grudnia 2019 r., kwot tych opłat obciążających jej troje dzieci tj. w części nie pokrytej z jej dochodu oraz łącznego dochodu rodziny skarżącego i dochodu na osobę w tej rodzinie. Wyliczenie to nie było i nie jest przy tym przez skarżącego kwestionowane. Nie ulega też wątpliwości i nie jest też kwestionowane, że zobowiązanymi zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. do ponoszenia tych opłat są dzieci w/w tj. skarżący, jego brat oraz siostra M. S. Zobowiązanie w tym względzie obciąża ich przy tym zgodnie z treścią tego przepisu w równym stopniu. Jak to trafnie stwierdziło przy tym SKO w zaskarżonej decyzji zróżnicowanie tego obowiązku może wynikać jedynie z określonego w tym przepisie kryterium dochodowego. Bez znaczenia jest w tym względzie akcentowany przez skarżącego osobisty stosunek pomiędzy zobowiązanym a mieszkańcem domu pomocy społecznej lub pomiędzy zobowiązanymi dziećmi takiej osoby. W konsekwencji obowiązek w tym względzie nie może być też różnicowany ze względu na zasady współżycia społecznego, czego domaga się skarżący. Jakkolwiek pozostaje on w funkcjonalnym związku z obowiązkiem alimentacyjnym, to na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma publicznoprawny charakter. W tym względzie nie ma też znaczenia sytuacja rodzinna, zdrowotna, czy też wysokość ponoszonych przez zobowiązanego wydatków i obciążeń związanych z bieżącymi potrzebami. Okoliczności te mogą mieć ewentualny wpływ na orzeczenie w rozpoznawanej na podstawie art. 64 u.o.s. sprawie o zwolnienie z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty. Gdy zaś chodzi o osoby powiązane z mieszkańcem domu w tym samym stopniu, z jaką to sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie (zobowiązane bowiem są dzieci), to są one zobowiązane do ponoszenia opłat w tym samym stopniu. Jak już wskazano wyżej, zróżnicowanie w tym względzie może wynikać jedynie z wysokości dochodu rodziny oraz dochodu na osobę w rodzinie o jakich mowa w art. 61 ust. 2 ustawy. Obciążenie danej osoby kwotą odpłatności w wysokości przewyższającej jej udział, wyliczony w stosunku do liczby osób odpowiedzialnych w tej samej kolejności (stopniu), jest zatem możliwe dopiero, gdy dochody innych z tych osób nie pozwalają na obciążenie ich odpłatnością w pełnej wynikającej z równego podziału wysokości. Taka jednak sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi, gdy nie zostało zakwestionowane zajęte przez organy obu instancji stanowisko, że również dochody pozostałych zobowiązanych do ponoszenia odpłatności dzieci matki skarżącego są na tyle wysokie, że pozwalają na obciążenie ich z tego tytułu również w wysokości odpowiadającej 1/3 części pozostających do uiszczenia opłat. Nadto skarżącego nie obciążono przecież odpłatnością w kwocie wyższej, niż 1/3 łącznej kwoty obciążającej dzieci opłaty. Oznacza to jednocześnie (przy takim obciążeniu skarżącego), iż nie można przyjąć, aby ustalona zaskarżoną decyzją, a obciążająca skarżącego opłata, została ustalona z naruszeniem jego interesu prawnego. Przy jego dochodach kwota tej opłaty ustalona zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy niewątpliwie nie mogłaby być niższa niezależnie od tego, czy i w jakiej wysokości opłatą za pobyt matki w domu pomocy społecznej zostały, czy też powinny zostać obciążone, jej pozostałe dzieci. W konsekwencji na wynik niniejszej sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a. nie mogła mieć wpływu okoliczność, że co do zasady decyzja o ustaleniu odpłatności powinna być podjęta w postępowaniu prowadzonym z udziałem pozostałych zobowiązanych z ustawy osób i ewentualnie przy uwzględnieniu treści art. 103 ust. 2 ustawy, rozstrzygać jednocześnie o ich zobowiązaniu. W tym względzie jedynie informacyjnie należy podnieść, że decyzją SKO z tej samej daty (z dnia [...] r.), co Sąd stwierdził z urzędu w oparciu o wymienione przez pełnomocnika skarżącego akta tut. Sądu, sygn. akt II SA/Gl 799/20, identyczną jak skarżący opłatą została obciążona jego siostra. Biorąc powyższe pod uwagę, brak jest tu zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, zgodnie z twierdzeniem pełnomocnika skarżącego, że w sprawie zachodzi pomiędzy rodzeństwem skarżącego "współuczestnictwo materialne". Powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest połączone z faktem umieszczenia w takim domu. Wydanie decyzji ustalającej opłatę za taki pobyt może zatem obejmować okresy przed jej podjęciem (tak NSA w uchwale z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 - ONSA i WSA nr 5/2018 poz. 78). Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. mr