II SA/Gl 705/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. C. i K. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 kwietnia 2013 r. E. C. i K. C. zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 500 (pięćset) złotych w związku ze złożoną przez nich skargą na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...]. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie pełnomocnik skarżących złożyła wniosek z dnia 16 kwietnia 2013 r. o udzielenie prawa pomocy z zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podnosząc, że sytuacja finansowa i osobista skarżących nie pozwala im na poniesienie kosztów sądowych w wysokości 500 (pięćset) złotych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Do wniosku załączone zostały również urzędowe formularze PPF podpisane osobiście przez K. C. i E. C. W nadesłanych formularzach skarżący wskazali, że dochód prowadzonego przez nich gospodarstwa domowego z tytułu wynagrodzenia K. C. jest stały i wynosi około 7 000 zł (siedem tysięcy złotych) miesięcznie, wymieniono również wydatki związane z utrzymaniem tego gospodarstwa oraz wysokość kwot przeznaczanych miesięcznie na spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych zobowiązań w instytucjach finansowych. Ponadto skarżący oświadczyli, że są właścicielami nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 120 m2 oraz samochodu osobowego wyprodukowanego w 2004 r., natomiast nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych, jak również przedmiotów, których wartość przekraczałaby trzy tysiące euro. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego pełnomocnik skarżących nadesłała dokumenty poświadczające wysokość uzyskiwanych przez K. C. dochodów, kopię decyzji o uznaniu E. C. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, a także dokumenty bankowe potwierdzające wysokość rat zaciągniętych przez skarżących kredytów i pożyczek (w tym kredytu hipotecznego) oraz innych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Do pismo załączone zostało również oświadczenie podpisane przez K. C. i E. C., z którego wynika, że środki uzyskane z zaciągniętych zobowiązań finansowych zostały przeznaczone na zakup i remont domu oraz sprzęty domowe i umeblowanie. Postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżących. W uzasadnieniu podniesiono, że rodzina wnioskodawców utrzymuje się ze stałego źródła dochodu, który w znacznym stopniu przeznaczany jest na spłatę zobowiązań prywatnoprawnych, zaciągniętych na zaspokojenie potrzeb konsumpcyjnych, a to nie może stanowić wystarczającej przesłanki dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Referendarz stwierdził, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany względem należności publicznych, do których niewątpliwie zaliczyć należy koszty sądowe, oznaczałoby to bowiem nierówne traktowanie stron, sprowadzające się do preferencji osób, które zaspokajając własne potrzeby znaczącą część swoich dochodów przeznaczają na spłatę zaciągniętych zobowiązań i z tego tytułu oczekują wsparcia Państwa. Wskazano również, że doliczając do wydatków z tytułu spłaty zobowiązań finansowych pozostałe koszty utrzymania można zauważyć, że bieżące wydatki przewyższają dochód skarżących, a to rodzi pytania o źródła finansowania powstałej różnicy. W piśmie z dnia 4 czerwca 2013 r. pełnomocnik strony skarżącej wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Uzasadniając swoje stanowisko podniosła, że Referendarz dokonał błędnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie biorąc między innymi pod uwagę celu, na jaki zostały zaciągnięte zobowiązania. Dalej wskazano, że zaskarżone rozstrzygniecie zostało oparte na najbardziej powszechnym podziale zobowiązań na publicznoprawne i prywatnoprawne, co pozbawiło orzekającego w sprawie realnej możliwości wszechstronnej i dogłębnej analizy sytuacji finansowej skarżących. Zarzucono również przekroczenie dopuszczalnej granicy swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie domniemania na temat źródeł finansowania powstałej różnicy pomiędzy dochodami i wydatkami wnioskodawców. Na podstawie zarządzenia Sędziego Sprawozdawcy wezwano pełnomocnika skarżących do złożenia wyjaśnień na temat źródeł dochodu prowadzonego przez nich gospodarstwa domowego, w szczególności źródeł finansowania powstałej różnicy pomiędzy uzyskiwanymi przez to gospodarstwo dochodami a wydatkami związanymi z jego utrzymaniem i spłatą zobowiązań bądź do przedstawienia innych okoliczności wyjaśniających powstałą różnice, jak również do nadesłania kopii umów kredytowych wymienionych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy celem precyzyjnego określenia przeznaczenia środków w ten sposób uzyskanych. W odpowiedzi w piśmie z dnia 10 lipca 2013 r. podano szczegółowe dane dotyczące wysokości ponoszonych przez skarżących miesięcznych wydatków, a nadto podkreślono, że miesięczny dochód K. C. wynosi 7000 zł (siedem tysięcy złotych) netto. Zdaniem pełnomocnika skarżących z przedstawionych informacji wynika, że osiągane dochody nie przekraczają miesięcznych kosztów utrzymania, a pozostała do dyspozycji kwota pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tym samym wniosek jest uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W dniu 5 czerwca 2013 r. pełnomocnik strony skarżącej złożyła pismo procesowe potraktowane przez Sąd jako sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 maja 2013 r., który nie został przez Sąd odrzucony, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od powyższej zasady a jej celem jest stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Niemniej jednak oceniając wniosek strony należy mieć na uwadze, że przyznanie prawa pomocy jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno ograniczać się do przypadków, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście utrudnione. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny. Ocena wniosku jest dokonywana zarówno pod względem wysokości uzyskiwanych dochodów i stałych wydatków, jak i ich struktury biorąc jednocześnie pod uwagę okres, w jakim wydatki te są konieczne do poniesienia, a także stan majątkowy wnioskującego. Mając na względzie wspomniane wyżej kryteria uznano, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawcy uzyskują dochód w stałej wysokości około 7 000 zł (siedem tysięcy złotych), natomiast kwoty związane z utrzymaniem się, wymienione w piśmie z dnia 10 lipca 2013 r. i częściowo udokumentowane przez stronę, przeliczone na okres jednego miesiąca, wynoszą około 3 800 (trzy tysiące osiemset złotych) miesięcznie, w tym: rata kredytu hipotecznego wraz z ubezpieczeniem: około 3250 zł (trzy tysiące dwieście pięćdziesiąt złotych), energia eklektyczna: około 130 zł (sto trzydzieści złotych), wywóz śmieci: około 30 zł (trzydzieści złotych), podatek od nieruchomości w przeliczeniu na okres jednego miesiąca: około 30 zł (trzydzieści złotych), woda: około 70 zł (trzydzieści złotych), usługi telekomunikacyjne: około 290 zł (dwieście dziewięćdziesiąt złotych). Do zestawienia niezbędnych wydatków Sąd nie zaliczył natomiast kwot związanych ze spłatą zobowiązań wynikających z umowy pożyczki gotówkowej z dnia 16 września 2009 r., umowy ugody z dnia 13 października 2010 r., umowy pożyczki gotówkowej z dnia 6 kwietnia 2012 r., umowy pożyczki odnawialnej z dnia 17 marca 2011 r. oraz umowy kredytu gotówkowego z dnia 29 stycznia 2008 r. W opinii Sądu z akt sprawy oraz z oświadczenia złożonego przez wnioskujących o przeznaczeniu środków w ten sposób uzyskanych wynika, co zostało podkreślone również przez Referendarza sądowego, że zostały one przeznaczone na cele konsumpcyjne (zakup sprzętów domowych i umeblowanie). Analiza bowiem dat zawartych przez stronę i przedstawionych Sądowi umów oraz danych z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych dotyczących daty podpisania umowy sprzedaży nieruchomości (2001 r.) prowadzi do wniosku, że wymienione wyżej zobowiązania nie mogły zostać zaciągnięte na zakup domu. Przyjęto natomiast - wobec braku precyzyjnych informacji na ten temat - że środki uzyskane z kredytu hipotecznego z dnia 13 kwietnia 2007 r. zostały przeznaczone na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych (remont domu), co uzasadnia wliczenie kwot przeznaczanych na spłatę tego zobowiązania do niezbędnych, miesięcznych wydatków. Uwzględnienie pozostałych kwot związanych ze spłatą zobowiązań finansowych nie jest zasadne. Sąd podziela tutaj opinię wyrażaną w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy, powodującej, że koszty wszczętego postępowania pokrywa Skarb Państwa a zatem ogół obywateli, nie pozwala na zaakceptowanie dawania priorytetu regulowaniu przez osobę zainteresowaną tym postępowaniem zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne, w szczególności w przypadku, kiedy te zobowiązania prywatnoprawne są zaciągane w celach konsumpcyjnych. Z przeprowadzonej analizy nie wynika zatem - zdaniem Sądu - żeby skarżący nie byli w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i rodziny, a spełnienie tej przesłanki jest niezbędne dla uzyskania prawa pomocy w zakresie przez nich wnioskowanym. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 16 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.