II SA/Gl 707/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 czerwca 2022 r. sprawy ze sprzeciwu T. L. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/973/2022/4729/LZ w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta D., po rozpatrzeniu wniosku T. L. (strona), decyzją z dnia 3 marca 2022 r. nr [...]: - odmówił umorzenia postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, - uznał połowę kwoty świadczenia wychowawczego wypłaconego stronie za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r. w wysokości - 5500,00 zł. przyznanego informacją nr [...] z dnia 13 sierpnia 2019 r. na dziecko strony za nienależnie pobrane świadczenie, które wraz z odsetkami za opóźnienie podlega zwrotowi do ośrodka, - zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 5500,00 zł. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od nienależnie pobranych świadczeń wyliczonymi według zestawienia przedstawionego w ww. decyzji. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat wyrażając niezadowolenie z wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Wydanej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, naruszenie przepisu art. 92 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny przez błędne przyjęcie, że w sytuacji skarżącego uznano, że pobrane przez niego świadczenia są nienależne. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Jako przyczynę orzeczenia kasatoryjnego wskazano, iż "po przeprowadzeniu ponownie postępowania Kolegium stwierdza, iż ustalenia organu I instancji w zakresie opieki naprzemiennej i wysokości kwoty nienależnie pobranych świadczeń uznaje za zgodne z prawem. Jednakże zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń jest postępowaniem odrębnym i może być prowadzone po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. Kolegium stwierdza zatem, że postępowanie w niniejszej sprawie było prowadzone przez organ pierwszej instancji z naruszeniem zasady ogólnej zdefiniowanej w art. 6 k.p.a. jako zasada praworządności, który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zasada ta, zwana również zasadą legalności i praworządności jest także zasadą konstytucyjną określoną w art. 7 konstytucji RP. Zasada ta obejmuje dwa zasadnicze elementy, tj. ustalenie przez organ administracji publicznej zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz zastosowania przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznawaniu i rozstrzyganiu sprawy". Sprzeciw od tej decyzji złożył jej adresat. Poniósł, że organ administracji w ogóle nie odniósł się do zarzutów odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), dalej jako "p.p.s.a." od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej także "sprzeciwem od decyzji". Zakres kontroli decyzji wydanej w trybie art. 138 § 2 k.p.a. określony został w art. 64e p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Sprzeciw nie jest zatem środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji. Sprzeciw kierowany jest przeciwko uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma zatem charakter jedynie formalny. Instytucja sprzeciwu służy skontrolowaniu, czy decyzja kasacyjna organu drugiej instancji została oparta na przesłankach jej wydania określonych w art. 138 § 2 k.p.a. Sąd nie ma natomiast podstaw prawnych, aby - kontrolując decyzję kasacyjną w tak ustalonym zakresie - odnosić się do zarzutów merytorycznych podnoszonych w sprzeciwie, nie może również zastąpić organu odwoławczego w dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. Oceniając w ramach granic sprawy (art. 134 p.p.s.a.) zasadność wydania decyzji kasacyjnej należy wskazać, że zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów (art. 138 § 2a k.p.a.). Jak wynika z treści uzasadnienia SKO w Katowicach, zgadza się ono zarówno z ustaleniami, jak i wykładnią przepisów zastosowanych przez organ I instancji w sprawie. Jedyną okolicznością uzasadniającą wydanie orzeczenia kasatoryjnego było rozstrzygnięcie w przedmiocie "umorzenia nienależnie pobranych świadczeń", które jest postępowaniem odrębnym. Otóż doszło tu do nieporozumienia. Strona nie wnosiła, a organ I instancji nie orzekał w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Przedmiotem rozstrzygnięcia (pkt 1 sentencji decyzji Prezydenta Miasta D.) była odmowa umorzenia postępowania "w sprawie" nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach jako jedyny powód uchylenia decyzji organu I instancji wskazało okoliczność, która nie miała miejsca (organ I instancji nie orzekał w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Niezależnie od tego należy się zgodzić ze skarżącym, że organ odwoławczy (być może ze względu na charakter wydanej decyzji) nie odniósł się do zarzutów odwołania. To uchybienie powinno zostać naprawione przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez SKO Katowicach. W konsekwencji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji ----------------------- 2