II SA/Gl 722/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), po rozpoznaniu w dniu 20 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu na skutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 września 2008 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w całości, tj. w kwocie [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W związku z wniesioną przez E. W. za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C., skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na decyzję tegoż organu z dnia [...] r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu dla inwestycji polegającej na budowie budynku gospodarczo-garażowego, Przewodniczący Wydziału II zarządzeniem z dnia 10 lipca 2008 r. zobowiązał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, tj. w wysokości określonej w § 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca wystąpiła z pismem z dnia [...] r., potraktowanym ze względu na swoją treść, jako wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, iż jest samotną wdową w podeszłym wieku bez prawa do emerytury. Wskazała, iż mieszka wraz z córką i niepełnosprawnym wnukiem, który wymaga stałej opieki i rehabilitacji, zaznaczając przy tym, iż wnuk nie otrzymuje żadnego źródła dochodu. Sama również ma problemy ze zdrowiem, cierpi bowiem na zwyrodnienie kręgosłupa, jaskrę a nadto ma za sobą przebytą chorobę płuc. Podniosła także, iż kończy spłacać zaciągnięte w związku ze sprawą o rozgraniczenie nieruchomości pożyczki. Następnie, na urzędowym formularzu nadesłanym na wezwanie Sądu, skarżąca dodała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jeszcze z zięciem i drugim wnukiem. Składając oświadczenie o stanie majątkowym rodziny wśród nieruchomości wymieniła: dom jednorodzinny o powierzchni [...] m², budynki gospodarcze (nadające się do remontu) oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, podkreślając przy tym, iż przedmiotowe nieruchomości nie są ani na nią, ani też na żadnego z jej członków rodziny przepisane. Zadeklarowała jednocześnie brak zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Podała nadto, iż córka wraz z zięciem są właścicielami dziesięcioletniego samochodu, który służy przede wszystkim jako środek transportu dla chorego wnuka. Jako jedyne źródło dochodu wskazała miesięczne wynagrodzenie córki i zięcia w łącznej wysokości około [...] zł brutto (córka – [...] zł, jej mąż zaś [...] zł). W uzupełnieniu informacji zawartych w formularzu wniosku, skarżąca zobowiązana została, jednakże bezskutecznie, do udokumentowania wysokości świadczenia uzyskiwanego przez córkę i zięcia, potwierdzenia faktu, iż pełnoletni wnuk skarżącej nie osiąga dochodu, podania orientacyjnie miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania, a także wskazania wysokości i harmonogramu spłat zaciągniętych pożyczek. W odpowiedzi wnioskodawczyni przesłała dokumentację lekarską, z której oprócz zgłoszonych poprzednio dolegliwości zdrowotnych, wynika, iż choruje na cukrzycę. Oświadczyła także, że miesięcznie na leczenie przeznacza około [...] zł. W załączeniu przesłała kserokopię decyzji o przyznaniu płatności do gruntów rolnych na rok [...] w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 2 września 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca w ustawowym terminie wniosła od powyższego rozstrzygnięcia sprzeciw, informując, iż jeden z jej wnuków jest uczniem szkoły podstawowej, drugi zaś niepełnosprawny - szkoły średniej. Wobec powyższego, skarżąca wezwana została ponownie do nadesłania dokumentów obrazujących: osiągany przez jej rodzinę miesięczny dochód, bieżących kosztów utrzymania domu wraz z gospodarstwem rolnym, zaciągnięte pożyczki z harmonogramem ich spłat – w terminie siedem dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżąca przesłała kserokopię zaświadczenia o wysokości miesięcznego wynagrodzenia córki uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto (tj. [...] zł netto po pomniejszeniu o nieopodatkowane składniki wynagrodzenia). Jak dowodzą nadesłane dokumenty bieżące opłaty skarżącej i jej najbliższych miesięcznie za wodę, energię elektryczną, gaz, telefon i ubezpieczenie kształtują się na poziomie około [...] zł. Nadto skarżąca podkreśliła, iż wskazane wydatki należy powiększyć o zakup węgla, opłatę za telewizję, wywóz śmieci, ubezpieczenie samochodu, a przede wszystkim koszty związane z utrzymaniem uczących się wnuków oraz te ponoszone w związku z dojazdami chorego z nich, wobec którego orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności. Jako ogólna sumę wydatków wskazała kwotę [...] zł. Nadmieniła również, iż zięć utrzymuje wynagrodzenie z tytułu mowy o dzieło. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Skarżąca występując o zwolnienie od kosztów sądowych, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie osobie fizycznej następuje, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej, dokonana w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności, prowadzi do wniosku, iż nie wykazała ona dostatecznie spełnienia przesłanek do całkowitego uwzględnienia jej żądania. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wyjaśnienie wszelkich okoliczności dotyczących sytuacji materialnej osoby występującej z takim wnioskiem. Ocena, czy wnioskodawca kwalifikuje się do udzielenia mu wsparcia ze środków publicznych następuje po wszechstronnym zbadaniu jego sytuacji materialnej, a co w niniejszej sprawie nie mogło do końca zostać zrealizowane. Skarżąca bowiem nie udowodniła wysokości otrzymywanego przez zięcia wynagrodzenia, który pomaga jej finansowo, co utrudnia znacznie ocenę możliwości majątkowych wnioskodawczyni i pozostających wraz z nią w wspólnym gospodarstwie domowym osób. Nadto skarżąca przesłała dowód spłaty rat kredytowych jedynie w miesiącach maju i czerwcu tego roku (około [...] zł miesięcznie), wynikających z tej samej umowy, co nie mogło stanowić wystarczającego uwiarygodnienia jej twierdzeń o regulowaniu bieżących zobowiązań kredytowych, zwłaszcza, że sama wskazała, iż kończy już spłatę zaciągniętych pożyczek. Powyższe potwierdza, iż nie dołożono należytej staranności w wykazaniu niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż skierowane wezwania miały na celu wyjaśnienie kwestii, jakie są niezbędne przy orzekaniu w sprawie prawa pomocy. Zebrany materiał nie pozwolił natomiast na jednoznaczną ocenę - jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wnioskodawczyni i jej rodziny spowoduje opłacenie w sprawie kosztów sądowych. Na marginesie wskazać należy, iż Sąd nie brał pod uwagę wydatków z poprzednich lat. Nie bez znaczenia pozostaje także okoliczność, iż skarżąca do nieruchomości rolnej jaką posiada otrzymuje miesięczną dopłatę, co w istocie zwiększa źródło dochodu i pozwala na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem przedmiotowej nieruchomości. Uzyskiwany dochód przez córkę i zięcia skarżącej pozwala na poniesienie opłat z tytułu utrzymania domu oraz leczenia w wysokości [...] zł (z tymże udokumentowana kwota to [...] zł), a zatem nie cała jego kwota jest wydatkowana. Zatem środki pieniężne pozostające do dyspozycji mogłyby stanowić oszczędności na poczet kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że nawet gdyby okazało się, że wpływy z otrzymywanych świadczeń wystarczają tylko na pokrycie bieżących potrzeb, to powinno się podjąć, w miarę możliwości, niezbędne kroki do poprawy swojej sytuacji życiowej, i tak np. jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności pełnoletni wnuk skarżącej może być zatrudniony w warunkach pracy chronionej. W kontekście okoliczności wskazanych przez skarżącą stwierdzić trzeba, że co prawda uzyskiwany przez jej rodzinę dochód pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, i poczynienia niewielkich oszczędności, jednakże obecna sytuacja finansowa nie pozwala na wygospodarowanie sumy pieniężnej na pokrycie należnego na tym etapie sprawy wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Konieczność bowiem zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i inne środki pomocnicze, a także potrzeba korzystania z usług terapeutycznych i rehabilitacyjnych przez chorego wnuka, jak również problemy zdrowotne samej skarżącej niewątpliwie podwyższają wydatki. Uwzględnić także trzeba, że nie wszystkie koszty na utrzymanie, czy też leczenie można rzetelnie wykazać. Jednakże zważyć przyjdzie, że choć obecnie sytuacja materialna skarżącej przedstawia się jako trudna, to jednak nie oznacza, iż nie może ona ulec zmianie na późniejszym etapie postępowania sądowego. Nadto ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. To na niej bowiem ciąży obowiązek należytego udowodnienia, że przewidziana w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Konsekwencją braku dostatecznych dowodów potwierdzających prawdziwość przedstawionych w rozpoznawanej sprawie twierdzeń jest częściowe uwzględnienie rozpoznawanego wniosku. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 p.p.s.a. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. .