II SA/Gl 725/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. "A". S.A. w K., działając przez pełnomocnika zwróciła się o wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], stanowiącej własność P. K. i W. G. celem usunięcia awarii na słupie nr [...] dwutorowej linii wysokiego napięcia (110 kv) relacji W. – K. oraz B. – K. w postaci wymiany uszkodzonego przewodu OPGW na torze W. – K. na okres jednego dnia, tj.[...] r. (pomyłkę w dacie sprostowano w piśmie z dnia [...] r.). Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. umorzono jako bezprzedmiotowe, postępowania wszczęte na ww. wniosek w sprawie wydania zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...]. W uzasadnieniu przedstawiono ustalenia dokonane w trakcie postępowania. Wskazano m.in., że na nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], znajdują się urządzenia, które nie stanowią części składowej tej nieruchomości i są własnością Spółki. Biorąc pod uwagę przepis art. 4 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zebrany materiał dowodowy, organ I instancji uznał, iż w dniu [...] r. nie doszło do czasowego zajęcia przedmiotowej nieruchomości. Prace związane z usunięciem awarii nie były wykonywane w warunkach określonych w przepisach prawa jako czasowe zajęcie nieruchomości, bowiem nie doszło do faktycznego zajęcia gruntu. Spółka "A". dokonała więc czynności związanych z usunięciem awarii na urządzeniu stanowiącym jej własność, nie korzystając przy tym z gruntu stanowiącego własność P. K. i W. G. Prace wykonywane w celu usunięcia awarii w żaden sposób nie pozbawiły ani nie ograniczyły właścicielom władztwa nad nieruchomością. Zaś zakres prac obejmował tylko niewielką część przestrzeni powietrznej nad powierzchnią działki. Spółka nie dokonała więc czasowego zajęcia przedmiotowej nieruchomości w rozumieniu art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z uwagi na fakt, iż nie doszło do czasowego zajęcia nieruchomości, zasadne stało się umorzenie prowadzonego postępowania jako bezprzedmiotowego. Odwołanie (z dnia [...] r.) od tej decyzji wniósł P. K.. Wniósł o jej uchylenie w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi Miasta C.. W uzasadnieniu odwołujący się wskazał, iż organ I instancji nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy. Organ oparł rozstrzygnięcie wyłącznie o pisemne wyjaśnienia wnioskodawcy, z których wynikało, iż wszelkie prace wykonane zostały za pośrednictwem podnośnika koszykowego. Organ nie zwrócił się do odwołującego się o złożenie zeznań w sprawie, a w szczególności w zakresie przebiegu i sposobu wykonania prac w dniu [...] r. Organ błędnie uznał, że działanie wnioskodawcy nie polegało na zajęciu nieruchomości stanowiącej współwłasność odwołującego. Merytoryczne rozstrzygnięcie organu powinno być negatywne dla wnioskodawcy a to z uwagi na niewykazanie zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 u.g.n. Wnioskodawca nigdy nie zwrócił się do odwołującego, jak również do jego małżonka, o zapewnienie dostępu, celem wykonania prac wskazanych w uzasadnieniu decyzji. Podjął natomiast w tym zakresie samowolne działania na przedmiotowej nieruchomości. Prace wykonywane na zlecenie wnioskodawcy wiązały się ze znacznym niebezpieczeństwem dla życia i zdrowia osób przebywających na nieruchomości i w jej okolicy. Wnioskodawca nie poinformował odwołującego ani jego małżonka o planowanych pracach i związanych z nim ryzyku. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną z upoważnienia Wojewody Śląskiego, utrzymano w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, że przy usuwaniu awarii na słupie nr [...] nie doszło do czasowego zajęcia nieruchomości. Przedłożona przez inwestora dokumentacja fotograficzna oraz szczegółowy opis wykonania naprawy linii, stanowiącej odrębny przedmiot własności, poprzez jej wymianę potwierdza, że prace te nie ograniczały właścicielom nieruchomości władztwa nad nią. Robotnik wykonujący prace został przetransportowany z drogi na słup znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości w koszu podnośnika montażowego. Następnie po konstrukcji słupa wspiął się do miejsca naprawy i wykonał wymianę linii za pomocą rolki transportowej. W ocenie Wojewody, nie było podstaw do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia zna podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n. Ponieważ nie doszło do zajęcia nieruchomości, tj. gruntu ani też części składowych nad jej powierzchnią, rozstrzygnięcie organu I instancji o umorzeniu postępowania administracyjnego jest prawidłowe. Linia energetyczna z chwilą przyłączenia jej do sieci weszła w skład przedsiębiorstwa, nie stanowiła własności odwołującego. Wobec tego nie zachodziła konieczność badania kwestii zaistnienia przyczyn siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Prezydent prawidłowo ustalił, że przedmiotowa nieruchomość nie była zajęta przez inwestora, podczas wymiany linii i w związku z tym umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Skargę (z dnia [...] r.) na tę decyzję złożył P. K.. Wniósł o jej uchylenie w całości i uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji – Prezydentowi Miasta C.. W uzasadnieniu powtórzył argumenty zawarte uprzednio w odwołaniu. Dodatkowo zaś wskazał na naruszenie prawa przez organ II instancji. W okolicznościach niniejszej sprawy doszło do zajęcia nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącego. Natomiast zajęcie to było przedwczesne, a nadto nie było uzasadnione zaistnieniem nagłej potrzeby. Co więcej – spowodowało zagrożenie dla bezpieczeństwa, zdrowia i życia właścicieli nieruchomości i innych osób na niej przebywających. Ponadto, organ ni wyjaśnił stanu faktycznego sprawy w sposób niebudzący wątpliwości, w szczególności nie przeprowadził z urzędu dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego i istotnych okoliczności sprawy. W sprawie nie doszło do bezprzedmiotowości postępowania; powinno być wydane merytoryczne rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę (z dnia [...] r.) Wojewoda Śląski podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. A. S.A., uczestnik postępowania, wnosił o wydanie, w trybie art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.Dz.U. z 2018 r., poz. 2204, dalej: u.g.n.), zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], znajdują się urządzenia, które nie stanowią części składowej tej nieruchomości i są własnością Spółki. Stosownie do tego przepisu, w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. Przesłanką wydania zezwolenia określonego w tym przepisie jest potrzeba czasowego "zajęcia nieruchomości" w celu wykonania określonych prac związanych za zaistnieniem nadzwyczajnego stanu w postaci siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Pojęcie "zajęcie nieruchomości" jest trudne do sprecyzowania głównie z tej przyczyny, że nie definiuje je ani u.g.n., ani tez też inne przepisy ustawowe, w szczególności przepisy kodeksu cywilnego. Dokonując wykładni tego pojęcia, zważywszy zwłaszcza na art. 140 k.c. oraz inne, przewidziane przez u.g.n. administracyjne formy ograniczania prawa własności, trzeba przyjąć, iż chodzi tu oczywiście o ograniczenie prawa własności, ale innego rodzaju aniżeli w art. 124 u.g.n. (trwałe ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości) czy 124c u.g.n. (trwałe udostępnianie nieruchomości w celu zakładania elementów trakcji, znaków i sygnałów drogowych oraz urządzenia ciągów pieszych). Przypomnieć trzeba, iż zgodnie z art. 140 k.c., w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. Na prawo własności składa się: prawo do posiadania rzeczy (ius possidendi), prawo do korzystania z rzeczy i pobierania pożytków (ius utendi et fruendi), obejmujące także prawo do zużycia, zniszczenia lub przetworzenia rzeczy (ius abutendi), oraz prawo do rozporządzania własnością rzeczy (ius disponendi), obejmujące wyzbycie się własności rzeczy (np. sprzedaż, zamiana, darowizna itp., a także dokonanie czynności prawnych mortis causa), obciążenie własności rzeczy prawami rzeczowymi, a także ograniczenie własności rzeczy prawami o charakterze obligacyjnym W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą (M.Hbadas, Komentarz do art. 140 k.c., teza 9, Lex 2018). Na podstawie analizy art. 126 u.g.n., dokonywanej zwłaszcza w kontekście celów regulowanej w nim instytucji, można sformułować pogląd, iż czasowe zajęcie nieruchomości ma służyć podjęciu działań, które są niezbędne do odwrócenia siły wyższej lub jej skutków bądź zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Istota decyzja zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości wyraża się w tym, że właściciel będzie zmuszony do znoszenia (tolerowania) działań ograniczających jego uprawnienia wynikające z prawa własności (dotyczy to także podmiotów dysponujących innymi prawami rzeczowymi do nieruchomości, a także uprawnieniami wynikającymi ze zobowiązań). Odnosząc te ustalenia do rozpatrywanej sprawy przyjdzie podzielić stanowisko organów orzekających, które umarzając postępowanie ze względu na jego bezprzedmiotowość, uznały że działania podejmowane przez uczestnika postępowania w tym przypadku pozostają poza zakresem hipotezy art. 126 ust. 1 u..g.n. Nie są to bowiem takie prace, które powodują ograniczenie jakichkolwiek uprawnień składających się na prawo własności. W ich wyniku nie doszło bowiem w szczególności do ograniczenia prawa do posiadania rzeczy, do korzystania z rzeczy i pobierania pożytków czy też prawa do rozporządzania własnością rzeczy. Prace związane z usunięciem awarii obejmował tylko niewielką część przestrzeni powietrznej nad powierzchnią działki, natomiast nie były związane z faktycznym zajmowaniem (zajęciem) nieruchomości, stanowiącej współwłasność skarżącego. W żaden sposób nie doszło do pozbawienia bądź ograniczenia władztwa nad nieruchomością. W tym stanie rzeczy Sąd postanowił oddalić skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.