II SA/Gl 728/16

1 P O S T A N O W I E N I E Dnia 28 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania dowodu osobistego postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2017 r. w ten sposób, że: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. 1 1 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 3 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania dowodu osobistego. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i niezdolności do pracy. Z powodów zdrowotnych nie wykonuje pracy zarobkowej. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwójką dzieci oraz żoną. Jego żona zatrudniona jest w niepełnym wymiarze czasu pracy jako nauczyciel, starszy syn studiuje na uczelni publicznej znajdującej się poza miejscem zamieszkania natomiast młodszy uczęszcza do gimnazjum. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku (zamieszkuje w "nieswoim" mieszkaniu i jest właścicielem 21 letniego samochodu), a źródłem jego utrzymania się jest renta w wysokości 2602 zł netto miesięcznie, świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł miesięcznie, stypendia socjalne jego uczących się synów w łącznej wysokości 400 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie za pracę małżonki strony w wysokości 786 zł netto miesięcznie. W druku formularza skarżący sporządził zestawienie swoich wydatków, z którego wynika, że zakup żywności pochłania około 1800 zł; wydatek na lekarstwa to kwota rzędu 320 zł; zakup gazu – 25,87 zł; zakup energii elektrycznej – 131,96 zł; czesne za szkołę syna – 385 zł; środki czystości 180 zł; usługi telekomunikacyjne – 39,96 zł; internet i TV – 144,90 zł; utrzymanie i eksploatacja samochodu – 230 zł; bilet komunikacyjny dla syna – 59,67 zł; stancja dla syna studiującego poza miejsce zamieszkania – 531,52 zł; rata kosztów sądowych – 50 zł. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał dokumenty obrazujące ponoszone przezeń wydatki, które potwierdzają oświadczenie strony złożone w tym zakresie w druku formularza PPF. Mając powyższe na uwadze straszy referendarz sadowy postanowieniem z dnia 29 czerwca 2017 r. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy bowiem w jego ocenie przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna nie pozwala stwierdzić, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wśród ponoszonych kosztów skarżący wykazał bowiem wydatki, których nie można uznać za podstawowe i niezbędne. Chodzi o miesięczne wydatki na telewizję i dostęp do Internetu, w kwocie 144,90 zł oraz o czesne za prywatne gimnazjum syna, w wysokości 385 zł. Wątpliwości referendarza wzbudziły także nietypowo wysokie koszty wyżywienia rodziny. Pismem z dnia 25 lipca 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Podniósł zarzut naruszenia art. 243, art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.- dalej p.p.s.a.), poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także niezastosowanie zasad wiedzy i doświadczenia życiowego oraz dokonanie oceny wniosku skarżącego w sposób dowolny. W uzasadnieniu wskazał przede wszystkim, że według informacji o poziomie minimum socjalnego w 2016 r. ogłoszonej przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, minimum socjalne dla gospodarstwa 4 – osobowego (takiego jak gospodarstwo domowe skarżącego) wynosi 3 531,05 zł. Oznacza to, że dochód rodziny skarżącego jedynie nieznacznie przekracza minimum socjalne. Skarżący dodał, że od lipca 2017 r. dochody jego gospodarstwa domowego spadły o 400 zł miesięcznie, gdyż stypendia przyznane jego synom, nie są wypłacane w okresie wakacji. Skarżący podkreślił również, że wbrew twierdzeniom referendarza placówka do której uczęszcza jego młodszy syn nie jest szkołą prywatną. Odnosząc się do wydatków za wynajem mieszkania skarżący nie zgodził się z referendarzem, iż jest to wydatek nieweryfikowalny bowiem swoje oświadczenie składał pod rygorem odpowiedzialności karnej. Zaakcentował również, że Internet i telewizja są dla skarżącego i jego rodziny jedynym sposobem uniknięcia wykluczenia społecznego. Jednocześnie skarżący podniósł, że sytuacja majątkowa i dochodowa skarżącego i jego rodziny powoduje, że nie posiada on zdolności kredytowej, a w konsekwencji nie może on ubiegać się o jakąkolwiek pożyczkę na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika i wniesienia opłaty sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 p.p.s.a. sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od tej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie mocą postanowienia wydanego w dniu 21 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to pozostaje w mocy, a to oznacza, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W tej sytuacji rozpoznanie ponownego wniosku skarżącego o zwolnienie od tych kosztów stało się zbędne, a tym samym wystąpiła przesłanka uzasadniająca umorzenie postępowania w przedmiotowym zakresie na podstawie art. 249a p.p.s.a. Konsekwencją wcześniejszego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych jest przy tym to, że jego wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, należało rozpoznać w kontekście przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Uwzględnienie tego wniosku oznacza bowiem, iż skarżący skorzysta z prawa pomocy w zakresie całkowitym (to jest obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Zgodnie z treścią przywołanego unormowania, prawo pomocy w takim zakresie przysługuje osobie fizycznej wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak już wyżej zaznaczono, wyjątkowy charakter prawa pomocy nakazuje jego stosowanie (zwłaszcza w pełnym zakresie) tylko w przypadku osób znajdujących się w naprawdę trudnej sytuacji finansowej. Prawo pomocy w całkowitym zakresie skierowane jest bowiem do ludzi ubogich, które z trudnością zaspokajają swoje podstawowe potrzeby życiowe. Oznacza to, że w pierwszej kolejności to strona postępowania sądowego winna zgromadzić środki niezbędne do sfinansowania swojego udziału w takim postępowaniu. Dopiero brak jakichkolwiek możliwości w tym przedmiocie umożliwia udzielenie dofinansowania ze środków publicznych. Analizując wniosek skarżącego trudno dojść do konkluzji, iż zalicza się on do tej właśnie grupy osób. Jak bowiem wynika z przedstawionych danych, uzyskiwane przez niego dochody są wystarczające na utrzymanie własne i domu, jak też pozwalają one na poczynienie oszczędności np. na koszty prowadzonego z udziałem strony postępowania sądowego. Podkreślić bowiem należy, że skarżący, choć nadal jest osobą niepełnosprawną i niezdolną do pracy, to jednak uzyskuje stały dochód pobierając rentę, w kwocie 2.602,66 zł, z kolei dochód netto ogółem przypadający na jego gospodarstwo domowe wynosi 4.289,31 zł, a przy takim dochodzie - nawet w przypadku czteroosobowej rodziny – nie sposób uznać, aby jej położenie było na tyle trudne, by mówić o ubóstwie. Tym bardziej, że kwota ta aż o 23 % czyli o 800 zł przewyższa kwotę minimum socjalnego za rok 2016 r., ogłoszoną przez Instytut Pracy i Polityki Społecznej, a na którą powołuje się skarżący (kwota ta na rok 2016 r. wynosił 3489,28 zł, zgodnie z informacją zamieszczoną na stronie www.ipiss.com.pl). Zaakcentować należy również, że comiesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 3899 zł, co daje ok 400 zł miesięcznie nadwyżki, która mogłaby zostać przeznaczyć na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Oceny tej nie zmienia argumentacja skarżącego, iż w okresie wakacji dochody jego rodziny uległy obniżeniu o 400 zł, z uwagi na wstrzymanie w okresie wakacyjnym wypłaty stypendiów. Skarżący inicjując postępowanie sądowe powinien liczyć się bowiem z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Jednocześnie Sąd podziela wątpliwości referendarza sądowego odnoszące się do ponadprzeciętnych wydatków rodziny na żywność. Wątpliwości te są tym bardziej uzasadnione, gdyż kwota wydatków na ten cel od sierpnia 2016 r. wzrosła prawie dwukrotnie. Należy bowiem przypomnieć, że w formularzu PPF sporządzonym przez skarżącego w dniu 12 sierpnia 2016 r. koszty te wynosiły 970 zł natomiast obecnie 1800 zł, przy czym skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił czym spowodowany jest tak drastyczny wzrost wydatków. Odnosząc się natomiast do kosztów związanych z edukacją młodszego syna skarżącego wyjaśnić należy, że zarówno szkoła społeczna jak i prywatna są placówkami niepublicznymi, a zasadnicza różnica pomiędzy nimi sprowadza się do tego, że szkoła społeczna nie jest nastawiona na osiąganie zysku, tym niemniej cechą wspólną tego rodzaju placówek, w przeciwieństwie do szkół publicznych, jest odpłatność za pobieraną tam edukację. W tym kontekście Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że konsekwencje wyboru przez wnioskodawcę szkoły niepublicznej dla syna nie mogą skutkować rezygnacją z należnych Skarbowi Państwa świadczeń oraz przerzuceniem na współobywateli ciężaru ponoszenia przez nich kosztów fachowego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, strona skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie. ----------------------- 5