II SA/Gl 733/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Asesor WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2019 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji w sprawie wydania uprawnień do kierowania pojazdami uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] stwierdził wydanie z naruszeniem prawa decyzji ostatecznej Starosty [...] z dnia [...]r. w części dotyczącej wydania uprawnień do kierowania pojazdami - prawa jazdy kat. C+E, B+E A.C. W uzasadnieniu organ wskazał, że w piśmie z dnia 21 listopada 2018r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w G. działając na podstawie art. 184 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 i 2 k.p.a. wniósł sprzeciw od decyzji ostatecznej Starosty [...] z dnia [...] r. stwierdzającej uzyskanie przez A.C. uprawnień do kierowania pojazdami kategorii C + E, zarzucając wydanie tej decyzji w oparciu o fałszywy dowód i w wyniku przestępstwa, tj. że wyżej wymieniony uzyskał prawo jazdy kat. C+E w oparciu o poświadczający nieprawdę dokument w postaci zaświadczenia nr [...] wydanego dnia [...] r. o ukończeniu szkolenia podstawowego dla osób ubiegających się o prawo jazdy kat. C+E. Postanowieniem z dnia [...] r. Starosta [...] wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...]r. dotyczącą wydania prawa jazdy kat. C+E, B+E A.C. Podniósł, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Organ stwierdził, że A.C. decyzją ostateczną Starosty [...] z dnia [...]r. uzyskał uprawnienia do kierowania pojazdami kat. C,C+E,B+E. Do wniosku o wydanie prawa jazdy przedłożył między innymi zaświadczenie nr [...] z dnia [...]r. wydane przez Ośrodek Szkolenia Kierowców, [...], [...] o ukończeniu szkolenia podstawowego dla osób ubiegających się o prawo jazdy kat. C+E z którego wynika, że w trakcie szkolenia, które rozpoczął w dniu [...]r., a zakończył dnia [...]r, odbył 20 godzin zajęć teoretycznych i 25 godzin zajęć praktycznych. Organ wskazał, że zgodnie z obowiązującymi w dniu wydania decyzji przepisami, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 załącznika nr 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 października 2005r. w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez kierujących pojazdami, instruktorów i egzaminatorów (Dz.U. Nr 217, poz. 1834 z późn. zm.) liczbę godzin zajęć teoretycznych i praktycznych dla każdej osoby podlegającej szkoleniu podstawowemu ustala indywidualnie instruktor, przy czym; liczba godzin dla zajęć teoretycznych nie może być mniejsza niż 20 godzin w zakresie kategorii C,C+E,D,D+E,C1,C1+E,D1,D1+E,B+E oraz liczba godzin dla zajęć praktycznych nie może być mniejsza niż 25 - przy kategorii C+E lub D+E. Organ podniósł, że z protokołu przesłuchania A.C. w Komendzie Miejskiej Policji w J. w dniu [...]r. wynika, że zaświadczenie nr [...] z dnia [...]r. o ukończeniu szkolenia podstawowego dla osób ubiegających się o prawo jazdy kat. C+E okazano przesłuchanemu który zeznał, że godziny zajęć praktycznych zgadzałyby się z prawdą, jeżeli chodzi o zajęcia z teorii, to takie zajęcia nie były w tym ośrodku w ogóle przeprowadzane i w tym zakresie dokument ten stwierdza nieprawdę. Ponadto Prokurator Prokuratury Okręgowej w G. przesłał do sprawy odpis postanowienia z dnia [...] r. Mając powyższe na uwadze Starosta [...] stwierdził, że wydanie uprawnień do kierowania pojazdami kat. C+E, B+E A.C. ostateczną decyzją z dnia [...]r. nastąpiło na podstawie dokumentu potwierdzającego nieprawdę (fałszywy dowód) w postaci zaświadczenia o ukończeniu szkolenia podstawowego dla osób ubiegających się o prawo jazdy kat. C+E, czym wprowadził organ administracyjny w błąd co do spełnienia określonych przepisami wymogów do wydania prawa jazdy określonych kategorii. Uprawnienia kat. B+E strona uzyskała w związku z uzyskaniem uprawnień kat. C+E (art. 88 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.). Organ podkreślił, że na podstawie art. 146 § 1 k.p.a., uchylenie decyzji ostatecznej w części dotyczącej kat. C+E, B+E z przyczyny wymienionej w art. 145 § 1 pkt 1 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło dziesięć lat. Termin określony w art. 146 § 1 upłynął w dniu 14 kwietnia 2018r. i wobec tego nie jest możliwe uchylenie decyzji ostatecznej z dnia [...] r. w części dot. kat. C+E, B+E oraz odmowa wydania prawa jazdy kategorii C+E,B+E. Podniósł, że w tym przypadku organ administracji publicznej wydaje decyzję, w której ogranicza się do stwierdzenia wydania kwestionowanej części decyzji ostatecznej z naruszeniem prawa (art. 151 § 2 k.p.a.). W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez A.C., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło decyzję organu I instancji i odmówiło uchylenia ostatecznej decyzji Starosty [...] z dnia [...]r. w części dotyczącej wydania A.C. uprawnień do kierowania pojazdami kat. C+E i B+E. Organ odwoławczy wskazał, że jedną z przesłanek wznowienia postępowania, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., jest stwierdzenie, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe. Dodał, że zastosowanie wskazanego przepisu wymaga łącznego zaistnienia trzech następujących wymogów; 1) w postępowaniu dowodowym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wystąpił fałszywy dowód, 2) sfałszowanie takiego dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, 3) fałszywy dowód był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Brak któregoś z tych wymogów oznacza - co do zasady - niedopuszczalność uznania wystąpienia przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego. Od zasady tej kodeks dopuszcza jednak wyjątek: postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego (art. 145 § 2). Regulacja ta oznacza, że zasadą jest stwierdzenie fałszu dowodu orzeczeniem sądu, a wyjątkiem, wymagającym interpretacji jest przypadek "oczywistości" fałszu. W ocenie Kolegium, w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała ww. przesłanka wznowienia postępowania - ani co do zasady, ani co do wyjątku. Organ wskazał, że sfałszowanie dokumentu nie zostało stwierdzone orzeczeniem sądu ani innego organu, a sfałszowanie to nie jest też oczywiste. Dodał, że w postanowieniu Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. o umorzeniu śledztwa w sprawie o sygn. [...] z dnia [...]r. wskazano, że "część przesłuchanych świadków potwierdzających nieprawdę dokumentów w postaci orzeczenia lekarskiego oraz zaświadczenia o ukończeniu kursu (...) wyczerpało swoim działaniem znamiona przestępstwa określonego w art. 272 k.k. i art. 273 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k." (uzasadnienie postanowienia – str. 7), jednak nie wskazano, o których świadków chodzi. Nie można więc na tej podstawie domniemywać, że ustalenie to dotyczy A.C. Z zeznań A.C. złożonych w dniu [...] r. (protokół przesłuchania świadka) można byłoby wnioskować, że nie uczestniczył w zajęciach teoretycznych (,,zajęcia takie nie były w ogóle realizowane na tym kursie"), natomiast w treści odwołania A.C. podniósł, że był pewny, iż jest pytany o państwowy egzamin teoretyczny, którego faktycznie nie było i który nie obowiązywał. Ocenił swoje zeznania jako zgodne z prawdą. Organ odwoławczy stwierdził, że w sytuacji rozbieżności zeznań i oświadczeń, niezweryfikowanych procesowo w postępowaniu karnym, nie można dzisiaj przyjąć, że wystąpiła przesłanka oczywistości fałszu. Podniósł, że w świetle regulacji art. 145 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.a. nie ma podstaw do stwierdzenia, że dowody, na podstawie których ustalono istotne okoliczności faktyczne w sprawie wydania A.C. uprawnień do kierowania pojazdami kat. C+E, okazały się fałszywe. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Prokurator Okręgowy podniósł zarzut naruszenia przez organ odwoławczy przepisu art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., polegającego na uchyleniu decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. w sprawie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia [...] r. w przedmiocie wydania A.C. uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie kat. C+E i B+E oraz odmowy uchylenia decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej wydania A.C. uprawnień do kierowania pojazdami kategorii C+E i B+E, w sytuacji, gdy zachodzą podstawy do uznania za udowodnioną okoliczność, że dokument, który miał istotne znaczenie dla załatwienia sprawy administracyjnej w postaci zaświadczenia nr [...] z dnia [...] r. o ukończeniu przez A.C. szkolenia podstawowego w zakresie prawa jazdy kat. C+E poświadcza nieprawdę co do odbycia szkolenia teoretycznego, co w konsekwencji uzasadnia stwierdzenie wydania decyzji z dnia [...]r. z naruszeniem prawa, skoro upłynął okres przewidziany w art. 146 § 1 k.p.a., przy czym obraza ta pozostaje w związku przyczynowym z rozstrzygnięciem sprawy, tj. miała istotny wpływ na jej wynik. Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Wskazał, że organ odwoławczy błędnie ocenił zgromadzone w postępowaniu wznowieniowym dowody z dokumentów, do których zaliczają się; postanowienie Prokuratora Okręgowego w G. z dnia [...] r. o umorzeniu śledztwa [...] oraz policyjny protokół przesłuchania świadka A.C. z dnia [...] r. Podkreślił, że wniesiony przez niego sprzeciw oparty został na ustaleniach śledztwa Prokuratury Okręgowej w G., które zakończone zostało wskazanym postanowieniem o umorzeniu. W toku postępowania karnego stwierdzono, że A.C. uzyskał prawo jazdy kat. C+E na podstawie ostatecznej decyzji Starosty [...] z dnia [...] r., która wydana została w oparciu o poświadczający nieprawdę dokument w postaci zaświadczenia nr [...] z dnia [...] r. o ukończeniu przez kierowcę szkolenia podstawowego. A.C. dokumentem tym świadomie posłużył się przy ubieganiu się o wydanie prawa jazdy o wskazanej kategorii. W toku śledztwa A.C. w dniu [...] r. zeznał jednoznacznie, że szkolenia teoretycznego nie przechodził i że wobec tego zaświadczenie nr [...] stwierdza nieprawdę. Umarzając postępowanie, Prokurator uznał (sentencja postanowienia - str. 3), że A.C. wyczerpał swoim działaniem znamiona występku przeciwko dokumentom z art. 273 k.k. i art. 272 k.k., tj. ustalił, że zaświadczenie nr [...] jest fałszywe (stwierdza nieprawdę) i że posługując się nim A.C. wyłudził poświadczenie nieprawdy w postaci decyzji administracyjnej z dnia [...] r. Ponieważ jednak ze względu na upływ czasu (przedawnienie) nie było dopuszczalne ściganie czynu A.C., uzasadnione było umorzenie postępowania w sprawie. Z treści sentencji zapadłego postanowienia o umorzeniu śledztwa wynika więc wprost, że dokument na podstawie którego doszło do wydania decyzji jest fałszywy i że A.C. świadomie posłużył się nim w Starostwie Powiatowym w R., co zresztą wymieniony potwierdził w trakcie jego przesłuchania na Policji, wyraźnie oświadczając, że szkolenie teoretyczne nie było przeprowadzone, co oznacza wprost, że takiego szkolenia nie przechodził, wbrew treści zaświadczenia z którego wynika, że odbył takie szkolenie w wymiarze 20 godzin. Skarżący podniósł, że nie można zgodzić się z dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach oceną dowodów, że fałszywość dokumentu, na podstawie którego zapadła decyzja Starosty [...], nie została potwierdzona orzeczeniem sądu ani innego organu. Wbrew ocenie tego organu, fałszerstwo dokumentu zostało przesądzone postanowieniem Prokuratora Okręgowego w G. o umorzeniu śledztwa [...], co wynika wprost z jego sentencji (str. 3, pkt 2), określającej wyraźnie, o jaki czyn umarza się postępowanie przygotowawcze, jaką przyjęto kwalifikację prawną czynu oraz jaki przepis prawa procesowego i materialnego usprawiedliwia zaniechanie ścigania (tutaj: przedawnienie karalności czynu). Skarżący wskazał, że przy orzekaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach pominęło wiążącą moc sentencji postanowienia i błędnie skupiło się wyłącznie na jego uzasadnieniu. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w prawomocnym wyroku z dnia 7 października 2015 r., II SA/Gd 320/15, LEX 1948806, "Wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. jest warunkowane przez stwierdzenie popełnienia przestępstwa prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu oraz istnienie związku przyczynowego. Przy czym, regulacja zawarta w art. 145 § 3 k.p.a., umożliwia zastosowanie tej przesłanki również w takich sytuacjach, kiedy postępowanie karne nie może być wszczęte, ponieważ nastąpiło przedawnienie karalności czynu lub inne okoliczności uniemożliwiające ściganie takie jak np. abolicja, amnestia czy ograniczenia wynikające z immunitetu, ale jednocześnie istnieje przesłanka wskazująca, że czyn taki został popełniony. Jedynie bowiem wyrok uniewinniający uprawniałby do twierdzeń, że przestępstwo nie zostało przez tą osobę popełnione (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 517/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Umorzenie postępowania natomiast z powodu przedawnienia karalności czynu nie oznacza bowiem, że czynu nie popełniono albo, że brak jest danych dostatecznych uzasadniających podejrzenie jego popełnienia lub też, że czyn nie zawiera znamion przestępstwa. Umorzenie postępowania oznacza tylko tyle, że osoby wobec której orzeczenie to wydano nie można pociągnąć do odpowiedzialności za zarzucany jej czyn, nie zaś że osoba ta czynu tego nie popełniła". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie Prokurator Okręgowy w G. podtrzymał skargę. Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie, stwierdzić należało, że została wydana w wyniku naruszenia w istotny sposób przepisów postępowania, a zatem skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przede wszystkim podzielić należało zarzut skargi, według którego organ odwoławczy błędnie ocenił zgromadzone w postępowaniu wznowieniowym dowody z dokumentów, tj. postanowienie Prokuratora Okręgowego w G. z dnia [...] r. o umorzeniu śledztwa [...] oraz policyjny protokół przesłuchania świadka A.C. z dnia [...] r. Z treści wymienionego wyżej postanowienia o umorzeniu śledztwa wynika, że w toku postępowania karnego stwierdzono, iż A.C. uzyskał prawo jazdy kat. C+E (a w związku z uzyskaniem prawa jazdy kat. C+E, uzyskał uprawnienia kat. B+E z mocy art. 88 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym), na podstawie ostatecznej decyzji Starosty [...] z dnia [...] r., która wydana została w oparciu o poświadczający nieprawdę dokument w postaci zaświadczenia nr [...] z dnia [...] r. o ukończeniu przez kierowcę szkolenia podstawowego. A.C. dokumentem tym posłużył się przy ubieganiu się o wydanie prawa jazdy wskazanej kategorii. Przesłuchany w toku śledztwa A.C. w dniu [...] r. – po okazaniu mu zaświadczenia nr [...] - zeznał, że "zajęcia z teorii nie były w ogóle przeprowadzane i w tym zakresie dokument ten stwierdza nieprawdę" (ostatnia strona protokołu przesłuchania, zawartego w aktach administracyjnych). Wbrew zatem błędnemu przekonaniu organu odwoławczego, fałszerstwo dokumentu, na podstawie którego doszło do wydania decyzji Starosty [...] z dnia [...]r., zostało potwierdzone prawomocnym postanowieniem Prokuratora Okręgowego w G. o umorzeniu śledztwa [...], co wynika wprost z jego sentencji (str. 3), określającej wyraźnie, o jaki czyn umarza się postępowanie przygotowawcze, jaką przyjęto kwalifikację prawną czynu oraz że podstawą umorzenia postępowania jest przedawnienie karalności czynu. Zasadnie zatem skarżący zarzucił, że przy orzekaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach pominęło wiążącą moc sentencji prawomocnego postanowienia. W konsekwencji tego organ odwoławczy bezpodstawnie stwierdził, że sfałszowanie dokumentu, na podstawie którego zapadła decyzja Starosty [...], nie zostało potwierdzone orzeczeniem sądu ani innego organu. Prawomocne postanowienie Prokuratora Okręgowego w G. o umorzeniu śledztwa z powodu przedawnienia, o którym była mowa wyżej, jest właśnie orzeczeniem organu innego niż sąd, stwierdzającym sfałszowanie dowodu. Podkreślenia dodatkowo wymagało, że zgodnie z art. 145 § 3 k.p.a., z przyczyn, określonych w § 1 pkt 1 i 2 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż – z powodu przedawnienia karalności - nie mogło być wszczęte postępowanie przed sądem. Zasługiwał również na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący wadliwej oceny przez organ odwoławczy, zeznań A.C. złożonych na Policji oraz jego twierdzeń zawartych w odwołaniu, w którym zmierzał do zakwestionowania tych zeznań. Organ odwoławczy nadał istotne znaczenie twierdzeniom A.C., jakoby zeznania na Policji składał będąc przeświadczonym, że jest pytany o jakiś państwowy egzamin teoretyczny. Natomiast według treści protokołu, przesłuchujący świadka funkcjonariusz Policji okazał mu zaświadczenie nr [...] z dnia [...] r., po czym A.C. wprost odniósł się do niego, twierdząc, że "zajęcia z teorii (...) nie były w tym ośrodku w ogóle przeprowadzane i w tym zakresie dokument ten stwierdza nieprawdę". Jak zatem trafnie zarzucono w skardze - ocena Kolegium, że w zeznaniu tym A.C. odnosił się do jakiegoś państwowego egzaminu teoretycznego, o który nie był pytany, jest całkowicie dowolna, sprzeczna z logiką i doświadczeniem życiowym, a więc w sposób istotny wadliwa.  W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić więc należało, że organ odwoławczy, poprzez wadliwą ocenę zebranego materiału dowodowego doprowadził do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., a w konsekwencji tego rozstrzygnął sprawę z naruszeniem art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W związku ze wskazanym wyżej naruszeniem przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania, dotyczące przeprowadzenia przez organ ponownej oceny dowodów w sprawie, zostały zawarte w powyższych rozważaniach.