II SA/Gl 737/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 października 2019 r. sprawy ze skargi M.T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia M. T. (dalej strona, skarżący) na postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko Z. T. i H. T. – uchyliło zaskarżone postanowienie w całości. Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika następujący stan faktyczny: Prezydent Miasta S. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił stronie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko Z. T. i H. T. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 21 ust 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 – dalej "u.p.p.w.d.") wniosku w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres przyjmowane są od dnia 1 sierpnia danego roku, w przypadku wniosków składanych drogą elektroniczną –od dnia 1 lipca danego roku. Organ I instancji stwierdził, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 58 K.p.a., a ponadto w przepisach regulujących przyznanie świadczenia wychowawczego nie ma pojęcia terminu granicznego do złożenia wniosku. W zażaleniu skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Wskazał, że wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożonym w wersji papierowej złożył również wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego. Wyjaśnił, że składając w formie elektronicznej wniosek o ustalenie prawa wychowawczego na kolejne dziecko był przekonany, że wnioskuje o ustalenie świadczenia na dwoje kolejnych dzieci. O fakcie przyznania świadczenie wychowawczego na jedno dziecko dowiedział się w dniu 10 grudnia 2018 r., kiedy to wydano mu decyzje z dnia 17 października 2018 r. Zaakcentował, że ze względu na fakt, iż oboje z żoną pracują nie byli w stanie odebrać decyzji. Ponadto stwierdził, że nie otrzymał awiza i nie jest w stanie odebrać decyzji w godzinach pracy urzędu bowiem w przypadku osoby zatrudnionej poza miejscem zamieszkania jest to praktycznie niewykonalne. Podkreślił dalej, że nie miał wcześniej możliwości zweryfikowania treści składanego wniosku. Odnosząc się do brzmienia art. 58 K.p.a wyjaśnił, że w dniu 10 grudnia 2018 r. dowiedział się o błędzie, a w dniu 12 grudnia 2018 r. nadał listem poleconym pismo o przywrócenie terminu do złożenia wniosku wraz z wnioskiem w wersji papierowej. Stwierdził, że uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (także Kolegium), po przedstawieniu przebiegu postępowania wyjaśniło, że zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Natomiast art. 58 § 2 K.p.a. stanowi, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Art. 58 § 3 K.p.a. stanowi, że przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. Odnosząc się do przepisów prawa materialnego Kolegium zauważyło, że ustalenie prawa do świadczenia następuje na wniosek strony, a od daty złożenia wniosku zależy okres na jaki świadczenie może zostać przyznane. Wyjaśniło również, że zgodnie z art. 61 § 3 K.p.a datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Przepisy postępowania administracyjnego nie przewidują możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. Wobec powyższego strona nie może ubiegać się trybie art. 58 K.p.a. o przywrócenie terminu, który nie został wskazany przez ustawodawcę. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 58 § 1 K.p.a.; błędne (brak) ustalenia stanu faktycznego, które miało wpływ na wydane postanowienie; naruszenie art. 7, 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasad postępowania administracyjnego, a to wymogu zgodnego z prawem i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygania spraw; zakazu wyzyskiwania ich nieświadomości czy błędów; rozstrzygania wątpliwości na korzyść uczestników; konieczność zapewnienia przewidywalności i spójności działań organów administracji publicznej; art. 9 K.p.a. poprzez nienależyte poinformowanie skarżącego o okolicznościach sprawy. Stwierdził, że organ prowadził postępowanie w sposób naruszający zaufanie strony do organu władzy. Skarżący przedmiotową skargą objął dwa postępowania, a mianowicie w przedmiocie: odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. Uzasadniając skargę na postanowienie Kolegium uchylającego w całości postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko Z. T. i H. T. podniósł miedzy innymi, że stanowisko Kolegium jest błędne. Z akt sprawy wynika, że wniosek elektroniczny został złożony w terminie, a sposób jego wypełnienia wzbudził wątpliwości pracownika organu I instancji, bowiem z akt sprawy wynika, że próbował on skontaktować się ze skarżącym telefonicznie. Zauważył, że pomimo wątpliwości organ nie wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnienia naruszając tym art. 7 K.p.a. Podkreślił, że jako strona nie miał innego sposobu zaskarżenia decyzji, która nie została mu doręczona. Natomiast instytucja przywrócenia terminu przewidziana w art. 58 i 59 K.p.a. ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych będących skutkiem uchybienia procesowego. Zaakcentował, że jego działanie było natychmiastowe. Skarżący dalej stwierdził, że skutkiem niezawinionego przez niego nieodebrania decyzji z dnia [...] r. jest nieprzyznanie świadczenia na trzecie dziecko. Nadto podkreślił, że na skutek błędnej interpretacji przepisów ustawy "o świadczeniach rodzinnych" i błędnej oceny okoliczności sprawy Kolegium wydało błędne postanowienie, które w konsekwencji zamyka skarżącemu drogę do dochodzenia jego praw. W ocenie skarżącego Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej popełnił szereg błędów w sprawie i dalej działa na jego szkodę. Stwierdził ponadto, że ani organ I instancji, ani Kolegium nie odniosły się merytorycznie do sprawy. Podkreślił, że nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego, która weszła w życie 1 czerwca 2017 r. wprowadziła zamiany do zasady zaufania wyrażonej w art. 8 K.p.a., a gdyby organ I instancji z należyta starannością ocenił okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, dążył do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli błędna decyzja nie zostałaby wydana. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną. Dodatkowo wskazało, że z art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. wynika, że prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Z kolei stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm. - dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia została dokonana w trybie uproszczonym. Orzekając zaś w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie wyżej wymienionych ustaw Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem tak rozumianej kontroli jest w niniejszym postępowaniu sądowym postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...], uchylające w całości postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096- dalej "K.p.a.") oraz przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 – dalej "u.p.p.w.d."). Zauważyć należy, że zgodnie z art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka (art. 18 ust. 2 u.p.p.w.). Zgodnie z art. 21 ust 3 u.p.p.w.d. wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 kwietnia danego roku, a w przypadku wniosków składanych drogą elektroniczną - od dnia 1 lutego danego roku. Art. 61 § 3 K.p.a stanowi, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Natomiast zgodnie z art. 63 § 3a K.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej. Wskazane przepisy określają zdarzenie z jakim wiązać należy datę wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony, a nie datę, do której żądanie takie może być zgłoszone. Data ta nie wyznacza nowego ani innego terminu zgłoszenia żądania (wniosku) strony niż wynikający z przepisów prawa materialnego. W świetle art. 18 ust. 1 i art. 21 ust. 3 u.p.p.w. w związku z art. 61 § 3 i § 3a K.p.a. doręczenie organowi wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia. W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył wniosek w formie elektronicznej w dniu 13 września 2018 r. przy czym został on złożony na kolejne dziecko- H. T. Zgodnie treścią tegoż wniosku została wydana decyzja w dniu [...] r. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 20 listopada 2018 r. zgodnie z art. 44 § 4 K.p.a). Nie jest sporne, że skarżący w dniu 10 grudnia 2018 r. zapoznał się faktycznie z treścią decyzji, a wobec jej treści wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko w trybie art. 58 i 59 K.p.a. Akcentował, że złożony w dniu 13 września 2018 r. wniosek nie uwzględniał drugiego kolejnego dziecka, co było sprzeczne z intencją skarżącego i żądał przywrócenia terminu do wniesienia poprawionego wniosku. Wobec powyższego konieczna jest analiza charakteru terminu zawartego w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. oraz konsekwencji niezachowania wspomnianego terminu. Należy zważyć, iż termin określony w art. 18 ust. 2 u.p.p.wd. ma charakter materialnoprawny. Terminy prawa materialnego nie podlegają modyfikacji przez organ, z tego względu niedopuszczalne jest ich przywrócenie (tak np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 30 stycznia 2014 r., sygn. II SA/Go 974/13 (LEX nr 1602386). Podobny pogląd podkreśla się w doktrynie na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Komentarz do art. 24 – Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, K. Małysa-Sulińska (red.), LEX 2015). O dopuszczalności przywrócenia terminu na gruncie art. 24 ust. 2a u.ś.r. wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 15 września 2010 r., sygn. II SA/Gd 297/10 (LEX nr 603898) gdzie zwrócił uwagę iż okoliczności, z powodu których strona nie złożyła wniosku w ustawowym terminie są irrelewantne i nie mają znaczenia dla ustalenia początku biegu terminu: "przepisy ustawy (o świadczeniach rodzinnych), poza wyjątkami określonymi w art. 24 ust. 2a i 3a (oraz ust. 9) ustawy, nie przewidują bowiem możliwości wstecznego zasądzenia świadczeń, niezależnie od przyczyn opóźnienia w złożeniu wniosku. (...) Wskazany w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. początek przyznania świadczenia - od daty złożenia wniosku - nie jest terminem, który podlega przywróceniu. W razie jego niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Okoliczność przyczyny niezłożenia wniosku, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają zatem znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia, jaki związany jest z datą złożenia wniosku". Pogląd ten potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 stycznia 2013 r., I OSK 1197/12 (LEX nr 1341427). Zauważyć należy, że orzeczenia powyższe były wydane na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych jednakże zachowują one aktualność w postępowaniach dotyczących przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, które są również postępowaniami wszczynanymi na wniosek. Wobec powyższego zasadne jest stanowisko Kolegium, iż w rozpatrywanej sprawie art. 58 K.p.a. nie znajduje zastosowania. Z opisanych powodów - zdaniem Sądu – zaskarżone postanowienie zasługuje na akceptację. Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego, jak również nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a, Sąd orzekł o oddaleniu skargi.