II SA/Gl 737/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...]nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że przyczyną dla której w rozpoznawanej sprawie nie jest możliwe przyznanie stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest brak spełnienia kluczowej przesłanki, od zaistnienia której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania prawa do tego świadczenia. Mianowicie w ocenie składu orzekającego brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Organ stwierdził, że konieczność zapewnienia opieki nad matką nie wyłącza możliwości podjęcia zatrudnienia przez stronę, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Dodał, że obowiązek alimentacyjny wobec matki strony skarżącej, obciąża również jej rodzeństwo, a fakt, że nie zamieszkuje ono z matką pod jednym adresem nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. W szczególności okoliczność ta nie stanowi przeszkody do sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ podkreślił, że rodzeństwo skarżącej nie pracuje i zamieszkuje w bliskiej odległości od matki. Ponadto z akt sprawy nie wynika, żeby ktoś z nich legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym brak jest jakichkolwiek przeszkód, żeby osoby te podzieliły się obowiązkiem sprawowania opieki wobec chorej matki, a zatem brak jest przeszkód, żeby strona mogła podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie Kolegium za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2020 r. w sprawie I OSK 599/20 wskazał, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, polegający na sfinansowaniu osoby, która w miejsce osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym organ podniósł, że jeżeli nawet rodzeństwo strony uchyla się od osobistego sprawowania opieki nad matką to może realizować swój obowiązek alimentacyjny wobec matki w formie finansowej. Ponadto w ocenie organu, opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nie ma cech opieki, o której mowa w art. 17 ustawy. W szczególności opiece tej nie sposób przypisać cechy intensywności uniemożliwiającej podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ odwoławczy podkreślił, że czynności opiekuńcze, które według ustaleń pracownika socjalnego strona wykonuje wobec matki tj. przygotowywanie posiłków, dbanie o higienę osobistą, sprzątanie mieszkania, robienie zakupów czy umawianie wizyt lekarskich skarżąca może wykonywać po godzinach pracy zarobkowej zwłaszcza, że jej matka samodzielnie spożywa posiłki i samodzielnie porusza się przy pomocy laski. W szczególności organ odwoławczy podniósł, że strona może podjąć starania o świadczenie pracy w formie "telepracy" czy tzw. "pracy zdalnej", co ewentualnie umożliwiłoby jej zachowanie lepszej kontroli nad matką. W podsumowaniu organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności uniemożliwiające stronie podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika - podniosła zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. Zarzuciła także naruszenie przy wydaniu decyzji przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalniało organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego jej wyjaśnienia, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W uzasadnieniu wskazała, że naruszenie przez organ art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegało na błędnej wykładni ww. przepisu. Organ II instancji w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji podniósł, że "w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności uniemożliwiające stronie podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu." Ponadto uznał, iż "brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką". W tym zakresie skarżąca wskazała, że wbrew temu co podniósł organ II Instancji, fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia, na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Ponadto organy obydwu instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy, oceniły wyjaśnienia skarżącej w aspekcie sprawowanej przez nią opieki nad matką. Skarżąca podkreśliła, że organy nie wzięły pod uwagę, iż skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości do pomocy matce. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy - wbrew temu co twierdzi organ II instancji – zachodzi związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki. Po pierwsze - skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej, co wynika z zebranych w sprawie dokumentów. Nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia osoby wymagającej opieki był na tyle dobry, by mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi na równoległe podjęcie pracy. Skarżąca wskazała, że biorąc pod uwagę powyższe oraz z uwagi na treść orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji nieuprawnione jest twierdzenie organu odwoławczego, że zakres opieki pozwala opiekunowi na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. W piśmie z dnia 31 maja 2021 r. pełnomocnik strony skarżącej poinformował, że matka skarżącej zmarła w dniu [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), regulujące podstawy przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. Według wskazanego wśród podstaw rozstrzygnięcia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z tym, koniecznym warunkiem przyznania przedmiotowego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W zaskarżonej decyzji, jako przyczynę odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ wskazał brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Organ stwierdził bowiem, że konieczność zapewnienia opieki nad matką nie wyłącza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślił przy tym, że czynności opiekuńcze, które według ustaleń pracownika socjalnego strona wykonuje wobec matki tj. przygotowywanie posiłków, dbanie o higienę osobistą, sprzątanie mieszkania, robienie zakupów czy umawianie wizyt lekarskich skarżąca może wykonywać po godzinach pracy zarobkowej. Organ pominął jednakże analizę treści oświadczenia skarżącej, złożonego w dniu 17 lutego 2021 r., w którym wskazała, że w ciągu dnia nie można jej matki zostawić samej ponieważ ma zawroty głowy, są takie dni, że skarżąca musi ją nakarmić bo drętwieją jej ręce, ponadto często budzi się w nocy bo nie może spać i boi się sama iść do toalety. Wymaga regularnego podawania lekarstw o określonej porze i skarżąca podaje jej odpowiednie dawki, gdyż jej matka mogłaby pomylić lekarstwa albo wziąć ich za dużo lub za mało. Podkreślenia wymagało, że powyższe oświadczenie skarżąca złożyła będąc pouczona o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Zaniechanie przez organ analizy cytowanego oświadczenia doprowadziło do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką. W konsekwencji tego stwierdzenie przez organ, że konieczność zapewnienia opieki nad matką nie wyłączała możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, nie zostało oparte na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Nie został zatem prawidłowo uzasadniony wniosek organu, że w sprawie brak było związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Zasadne były zatem zarzuty skargi dotyczące naruszenia przy wydaniu decyzji przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 8, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W zaskarżonej decyzji organ zawarł również stwierdzenia sprowadzające się do tego, że obowiązek alimentacyjny wobec matki strony skarżącej, obciąża także rodzeństwo strony, a zatem nie ma przeszkód, żeby osoby te podzieliły się obowiązkiem sprawowania opieki wobec chorej matki i żeby strona mogła podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W tej kwestii podnieść należało, że poza zakresem rozpoznania niniejszej sprawy z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, pozostają powyższe rozważania organu. Skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki, znajduje się wśród wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którym – w razie spełnienia pozostałych warunków – przysługuje świadczenie pielęgnacyjne i to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki, czy podejmując zatrudnienie zapewni jej opiekę w inny sposób, np. dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem. Podobną ocenę prawną zawarł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 21 lipca 2021 r. stwierdzając, że sprawowanie opieki nad osobą posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wymaga dużego zaangażowania w różnych godzinach, także w sytuacjach nieoczekiwanych. To opiekun decyduje, czy rezygnuje z zatrudnienia i poświęca swój czas dla osoby niepełnosprawnej, czy kontynuując zatrudnienie zapewnia jej opiekę w inny sposób. Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 504/21, dostępny w Internecie). W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., uchylić decyzję organu odwoławczego oraz decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie wymienionych przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, o czym była mowa wyżej. Wskazania co do dalszego postępowania, wynikają wprost z powyższych rozważań. Przepis art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowił podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania, tj. wynagrodzenia pełnomocnika.