II SA/Gl 737/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2024 r. skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 737/23 w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 lutego 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/483/2023/4486 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 737/23, 2. uchyla zaskarżone postanowienie, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 21 listopada 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 737/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. W. (dalej: strona, skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: SKO, organ odwoławczy) z 22 lutego 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/483/2023/4486 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie SKO w Katowicach z 22 lutego 2023 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z 5 kwietnia 2022 r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta R. decyzją z 5 kwietnia 2022 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącej, przyznał zasiłek pielęgnacyjny dla jej syna na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 listopada 2022 r. Decyzja zawierała pouczenie o sposobie oraz terminie wniesienia odwołanie i została prawidłowo doręczona w trybie art. 43 k.p.a., tj. do rąk dorosłego domownika w osobie męża skarżącej, co wynika z akt sprawy. Z kolei, odwołanie zostało przez nią złożone osobiście w Dziale Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w dniu 29 kwietnia 2022 r., czyli z uchybieniem (siedmiodniowym) terminu przewidzianego do wniesienia odwołania (art. 129 § 2 k.p.a.). SKO decyzją z 8 czerwca 2022 r., nr SKO – [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R.. WSA w Gliwicach wyrokiem z 15 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. II SA/Gl 1179/22 stwierdził nieważność decyzji SKO z 8 czerwca 2022 r., nr [...], utrzymującej w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta R. z 5 kwietnia 2022 r. nr [...] przyznającą zasiłek pielęgnacyjny dla G. W. na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w kwocie 215,84 zł miesięcznie. WSA wskazał, na rozpoznanie przez organ odwoławczy odwołania po terminie, co sprawia, że decyzja tego organu dotknięta jest kwalifikowanym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co skutkować musi jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. W następstwie tego wyroku, organ odwoławczy wydał zaskarżone w tym postępowaniu postanowienie z 22 lutego 2023 r. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja organu I instancji została stronie doręczona w dniu 8 kwietnia 2022 r. do rąk dorosłego domownika w osobie męża strony. Zatem bieg czternastodniowego terminu do złożenia odwołania rozpoczął się 9 kwietnia 2022 r. i upłynął w dniu 22 kwietnia 2022r., natomiast odwołanie zostało złożone w organie pierwszej instancji osobiście w dniu 29 kwietnia 2022r., a więc no upływie terminu do jego wniesienia. Tym samym spełnione zostały przesłanki, określone w art. 134 k.p.a. do stwierdzenia przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji organu I instancji. W ocenie Sądu, organ słusznie stwierdził, że strona prawidłowo pouczona w decyzji o środkach zaskarżenia, uchybiła określonemu w art. 129 § 2 k.p.a. czternastodniowemu terminowi do złożenia odwołania. W konsekwencji merytoryczne rozpatrywanie odwołania przez SKO było niedopuszczalne. W skardze do WSA w Gliwicach na postanowienie SKO z 22 lutego 2023 r., skarżąca zarzuciła organowi naruszenie: - art. 58 k.p.a. poprzez jego nieuwzględnienie tj. pominięcie faktu, że skarżąca w swoim osobistym odwołaniu od decyzji OPS w R. zawarła wniosek o przywrócenie terminu wskazując, że nie złożyła odwołania w terminie albowiem z petitum decyzji nie wynikało, że organ odmówił świadczenia za okres poprzedzający złożenie wniosku, z rozstrzygnięcia bowiem wynika jedynie za jaki okres świadczenie zostało przyznane, tym samym uznać należy, że organ w ogóle do dnia dzisiejszego nie wydał decyzji co do okresu poprzedzającego złożenie wniosku, nie można bowiem za wydanie decyzji uznać uzasadnienia w którym lakonicznie podniesiono, że świadczenie za okres wcześniejszy się nie należy; - nieuwzględnienia instytucji przywrócenia terminu prawa materialnego przewidzianej w art. 15 zzzzzn2 z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), a to poprzez niewezwanie skarżącej do złożenia wniosku o przywrócenie terminu w terminie 30 dni; - art. 8 § 1 i 80 k.p.a. przez zastąpienie swobodnej oceny dowodów oceną dowolną oraz dokonanie pobieżnej oceny tylko części materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym pominięcie faktów niepouczenia skarżącej o terminach do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia oraz jej sytuacji życiowej, nadto pominięcie faktu złożenia przez skarżącą wniosku o przywrócenie terminu na złożenie odwołania z uwagi na fakt, że z treści rozstrzygnięcia — petitum decyzji nie wynika fakt odmowy przyznania świadczenia za okres poprzedni - a w konsekwencji naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli, a także zasad bezstronności i równego traktowania; - art. 8, art. 104 i 107 § 3 k.p.a. przez brak w treści orzeczenia - decyzji OPS w R. rozstrzygnięcia w zakresie czasookresu poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie świadczenia, a nadto nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji OPS w R. z uwagi na zawarcie w treści uzasadnienia zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, a w szczególności przez niewyjaśnianie, że podstawą dla przyznania świadczenie pielęgnacyjnego był prawomocny wyrok sądu powszechnego, a nie orzeczenie o niepełnosprawności, a następnie niewyjaśnienia, jak w takiej sytuacji należy stosować art. 24 u.ś.r. Wskazując na powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz decyzji pierwszoinstancyjnej i zasądzenie kosztów postępowania. Jak już wskazano Sąd wyrokiem z 21 listopada 2023 r. oddalił skargę. Od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 15 zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), poprzez jego pominięcie i nieuwzględnienie skutkujące uznaniem, że doszło do uchybienia przez skarżącą terminu do złożenia odwołania na decyzję OPS w sytuacji, kiedy nie doszło do wezwania jej do złożenia wniosku o przywrócenie terminu w sposób określony w powołanym przepisie; terminie 30 dni; - art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez ograniczenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie w wyniku czego błędnie ustalono, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wstecz po upływie terminu, a następnie, że złożyła odwołanie od decyzji OPS po upływie terminu; - art.141 § p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu orzeczenia zarzutów podniesionych w skardze skutkujące brakiem możliwości dokonania kontroli zaskarżonego wyroku oraz uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; - art. 58 k.p.a., poprzez jego nieuwzględnienie tj. pominięcie faktu, że w swoim osobistym odwołaniu od decyzji OPS w R. zawarła wniosek o przywrócenie terminu wskazując, że nie złożyła odwołania w terminie albowiem z petitum decyzji nie wynikało, że organ odmówił świadczenia za okres poprzedzający złożenie wniosku, z rozstrzygnięcia bowiem wynika jedynie za jaki okres świadczenie zostało przyznane, tym samym uznać należy, że organ w ogóle do dnia dzisiejszego nie wydał decyzji co do okresu poprzedzającego złożenie wniosku, nie można bowiem za wydanie decyzji uznać uzasadnienia w którym lakonicznie podniesiono, że świadczenie za okres wcześniejszy się nie należy; - naruszenie art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. poprzez uznanie, że ma on w sprawie zastosowanie w sytuacji, kiedy odnosi się tylko i wyłącznie do wydania orzeczenia o niepełnosprawności w formie decyzji administracyjnej przez powiatowe/wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a nie orzeczeń wydanych przez Sąd co skutkowało uznaniem przekroczenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia wstecz. Pismem z 16 kwietnia 2024 r. przekazano organowi skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 179a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Usprawiedliwione podstawy wywiedzionej skargi kasacyjnej występują w sytuacji, gdy Sąd podziela zarzuty i żądania skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie (por. wyrok WSA z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 269/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie oczywistości mieści się zatem w sferze obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że powołane podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, bez dokonywania głębszej analizy tekstu powołanych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia. (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 179a p.p.s.a., tezy 1 i 3, LEX 2019 r.). Zaznaczyć należy, że zastosowanie autokontroli w istocie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji w jej całokształcie. Sąd ten bowiem nie rozpoznaje skargi kasacyjnej jak sąd drugiej instancji. Z mocy wyłącznie art. 179a p.p.s.a ma kompetencje do uchylenia wydanego przez siebie orzeczenia w całości i obowiązek, na tym samym posiedzeniu, rozpoznania sprawy. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 p.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej. (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1291/16). Dokonując oceny wniesionej przez stronę skargi kasacyjnej w świetle art. 179a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie tego przepisu, bowiem podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście uzasadnione. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, należy stwierdzić, że tożsama sprawa była też przedmiotem kontroli tut. Sądu, który wyrokiem z 7 lutego 2024 r. o sygn. akt II SA/Gl 738/23 uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 22 lutego 2013 r., nr [...]. W powołanym wyroku, po rozpoznaniu skargi M. W. Sąd uchylił postanowienie SKO w Katowicach z 7 lutego 2024 r., nr [...], wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia przez skarżącą odwołania od decyzji Prezydenta Miasta R. z 5 kwietnia 2022 r. w sprawie przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając wyrok Sąd słusznie zwrócił uwagę na nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID-19 dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej oraz do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W uzasadnieniu zaskarżonego w tej sprawie wyroku z 21 listopada 2023 r., Sąd nie odniósł się do zarzutu skargi dotyczącego nieuwzględnienia przez organ ww. przepisu art. 15zzzzzn2 ustawy nowelizującej ustawę COVID-19, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i powoduje, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Należy wskazać, że przepis ten ma zastosowanie zarówno do terminów procesowych, jak też terminów prawa materialnego. Wszedł on w życie z dniem 16 grudnia 2020r. Natomiast stan epidemii został wprowadzony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020r. poz. 491) z dniem 20 marca 2020r. i został zniesiony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022r., poz. 1027) dopiero z dniem 16 maja 2022r. Oznacza to, że strona składając odwołanie 29 kwietnia 2022r. z uchybieniem terminu złożyła je w okresie obowiązywania stanu epidemii i funkcjonowania tego przepisu w obrocie prawnym. Wobec powyższego, w sytuacji, gdy organ badając spełnienie formalnych warunków odwołania stwierdził, że zostało ono wniesione z uchybieniem terminu powinien był wdrożyć tryb wskazany w art. 15 zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czego nie uczynił. Ponownie prowadząc postępowanie, SKO będzie zobowiązane uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 179a p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie SKO z 22 lutego 2023 r. O kosztach postępowania, w tym postępowania kasacyjnego, łącznie w kwocie 720,- zł obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej (radcy prawnego) wg norm przepisanych orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1) i art. 200 § 2 p.p.s.a.