II SA/Gl 740/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.),, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant specjalista Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2014 r. sprawy ze skarg M. L. i T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie podziału nieruchomości 1. uchyla decyzję organu II instancji i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 2. przyznaje radcy prawnemu S. W. od Skarbu Państwa tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Dnia [...] r. Wójt Gminy B. podał, w trybie art. 97a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm; aktualnie Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm. - w dalszej części uzasadnienia jako "UGN") informację o zamiarze podziału, z urzędu dwóch działek o nr "1" i "2" położonych w obrębie ewidencyjnym B., o nieuregulowanym stanie prawnym. Celem podziału było przygotowanie inwestycji celu publicznego – drogi gminnej. Po dokonaniu czynności przewidzianych w art. 97a UGN (zawiadomienia i ogłoszenie prasowe) decyzją z dnia [...]r. nr [...] organ I instancji dokonał zatwierdzenia przygotowanego projektu podziału nieruchomości o numerze ewidencyjnym "1". O wydaniu decyzji organ powiadomił w sposób przewidziany w art. 49 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 poz. 267 ze zm. - w dalszej części uzasadnienia jako "K.p.a."). Dnia [...]r. M. L. i T. B., zam. ul. [...],[...] (nazywane w dalszej części uzasadnienia również "skarżącymi") złożyły odwołanie od wyżej wymienionej decyzji. Podniosły, iż podzielona nieruchomość stanowi element masy spadkowej po zmarłej M. K. Spadkobiercami, zgodnie z oświadczeniem skarżącej są między innymi M. L. i T. B. Podniosły również, iż nieruchomość ma uregulowany stan prawny, gdyż posiada założoną księgę wieczystą. Przesyłając odwołanie skarżących organ I instancji wyjaśnił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w C., iż rozstrzygnięcie zostało podjęte na podstawie art. 97a w związku z art. 113 UGN. Ten ostatni przepis umożliwia zastosowanie szczególnego trybu podziału w odniesieniu do nieruchomości, co do których nie przeprowadzono postępowania spadkowego lub postępowanie spadkowe nie zostało zakończone. Pismem z dnia [...]r. organ II instancji zwrócił się do skarżących o wykazanie swojego tytułu prawnego do nieruchomości, która uległa podziałowi. Wezwał również do sprecyzowania treści żądania skarżących. Dnia [...]r. skarżące powiadomiły organ II instancji, iż ich pismo należy traktować jako odwołanie od decyzji. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. postanowieniem z dnia [...]r. nr [...]r. stwierdziło niedopuszczalność odwołania. Powołując się na art. 134 K.p.a. uznało, iż odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu. Decyzja organu I instancji została ogłoszona w trybie art. 49 k.p.a. w dniach [...]–[...]. Termin do złożenia odwołania upłynął w terminie 14 dni od tej ostatniej daty. Odwołanie skarżących zostało zaś złożone dopiero dnia [...]r. Skargę do tutejszego Sądu na postanowienie organu II instancji złożyły T. B. i M. L. Wnosząc o zmianę postanowienia podniosły, iż są spadkobierczyniami M. K. i W. B. Wskazały, iż opłacają podatki z ww. nieruchomości i złożyły wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Podkreśliły, iż organ I instancji posiada wiedzę, iż są one spadkobierczyniami nieżyjących właścicieli nieruchomości, ale nie uwzględnił tego w podjętym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 31 lipca 2013 r. (sygn. II SA/Gl 551/13) uchylił zaskarżone postanowienie. Co do zasady zgodził się z ustaleniami organów obu instancji ale uznał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze C. błędnie zinterpretowało treść art. 134 K.p.a. Skład orzekający wskazał, że przepis ten wprowadza pewną kolejność stosowania obu uregulowanych w nim instytucji. Po wniesieniu odwołania czynności organu powinny skoncentrować się w pierwszej kolejności na rozstrzygnięciu kwestii dopuszczalności odwołania. Kontrola zachowania terminu może nastąpić dopiero w sytuacji pozytywnego wyniku tych czynności. Organ odwoławczy w konsekwencji nie powinien się znaleźć w sytuacji zbiegu przesłanek negatywnych odwołania i nie ma w tym zakresie możliwości wyboru. Po wniesieniu odwołania Kolegium powinno w pierwszej kolejności rozważyć jego dopuszczalność. W stanie faktycznym ustalonym w sprawie powinno dojść do zbadania, czy osoby wnoszące odwołanie są do tego legitymowane, czy mają w sprawie przymiot strony. Zaś stroną takiego postępowania może być osoba mająca tytuł do dzielonej nieruchomości. Wymagało zatem rozważenia, czy odwołanie zostało wniesione przez strony. W przypadku podziału nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, prowadzonego na podstawie art. 97a u.g.n. osoba składająca odwołanie od decyzji i powołująca się na przysługujące jej prawo do nieruchomości, winna wykazać istnienie swego tego prawa w sposób właściwy dla tego prawa. W przypadku powoływania się na nabycie własności poprzez spadkobranie, winno ono być potwierdzone poprzez orzeczenie sądowe lub akt notarialny poświadczający dziedziczenie. Jak stwierdził Sąd ponownie prowadząc postępowanie Kolegium winno w pierwszej kolejności zweryfikować, czy skarżące są w stanie wykazać swój tytuł do nieruchomości w sposób właściwy dla tego prawa. Jeżeli przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Skarżące będą się już legitymowały stosownym orzeczeniem lub wpisem w księdze wieczystej, Kolegium winno przystąpić do zbadania kwestii zachowania terminu do złożenia odwołania, rozważając przy tym prawidłowość pouczenia zawartego w decyzji. Natomiast w razie braku po stronie Skarżących dokumentu poświadczającego ich tytuł do nieruchomości, Kolegium winno wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego. Dnia [...]r. skarżące wniosły do Samorządowego Kolegium Odwoławczego pismo, w którym domagały się uchylenia decyzji organu I instancji. Pismem zaś z dnia [...]r. organ II instancji zobowiązał M. L. i T. B. do wykazania swojego tytułu prawnego do spornej nieruchomości poprzez przedłożenie stosownego orzeczenia sądowego lub aktu notarialnego. Pismem z dnia [...]r. skarżące wniosły o wyznaczenie innego terminu złożenia dokumentu wykazujące ich tytuł prawny do nieruchomości. Podniosły, iż nie zakończyło się postępowanie sądowe w sprawie. Ostatecznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyznaczyło termin załatwienia sprawy do dnia [...]r. Dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze. Uzasadnieniem takiego rozstrzygnięcia było to, iż skarżącym nie przysługiwał status strony toczącego się postępowania. Nie wykazały one bowiem tytułu prawnego do nieruchomości, która uległa podziałowi. Skargę na decyzję organu II instancji do tutejszego Sądu złożyły M. L. i T. B. Wnosząc o uchylenie decyzji i zwolnienie z kosztów postępowania podniosły, że: - mają trudności z uzyskaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ze względu na to, iż M. K. zmarła w [...] r. i nie posiadała nadanego numeru PESEL, - organ II instancji nie udzielił skarżącym pomocy w zakresie prowadzenia sprawy i ewentualnego udzielenia pomocy prawnej, - decyzje organów obu instancji naruszają ich prawa przewidziane w Konstytucji RP. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentacje. Tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r.: - zwolnił skarżące od kosztów sądowych, - ustanowił dla skarżących radcę prawnego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z nieco innych powodów niż podniosły skarżące. Na początku należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle § 2 wspomnianego przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako "P.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest okoliczność, czy skarżącym przysługuje status strony w toczącym się postępowaniu. Dopiero rozstrzygnięcie powyższej kwestii pozwoli na ustalenie, czy dochowały terminu złożenia skargi na decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...]r. Takich zresztą wskazówek udzielił tutejszy Sąd organowi II instancji w wyroku z dnia 31 lipca 2013 r. (sygn. II SA/Gl 551/13). Realizując powyższe wytyczne Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wezwało skarżące do wykazania swojego interesu prawnego w sprawie. Miało to polegać na przedstawieniu postanowienia o nabyciu spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. W terminie zakreślonym przez organ skarżące tego nie uczyniły. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. miało jednak pełną świadomość, iż w sprawie nabycia spadku po M. K. toczy się już postępowanie. Pierwsza rozprawa przed Sądem Rejonowym w L. została wyznaczona na dzień [...]r. (pismo złożone przez pełnomocnika skarżących w trakcie rozprawy sądowej). Warto zwrócić uwagę, iż toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Powinny również prowadzić tak postępowanie, aby wzbudzić zaufanie do działań administracji publicznej (art. 8 K.p.a.). Dlatego w ocenie składu orzekającego, w związku z toczącym się już postępowaniem w sprawie nabycia spadku po M. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. winno rozważyć zawieszenia postępowania w sprawie do czasu podjęcia rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy w L. w tym zakresie. Sąd ma świadomość rozbieżnych interpretacji treści art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., który nakazuje zawieszenie postępowania "gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd". Stosowanie tego przepisu nie może jednak następować w oderwaniu od zasad ogólnych postępowania administracyjnego, jakimi są zasada prawdy materialnej, zasada uwzględniania z urzędu słusznego interesu obywateli czy wreszcie zasada pogłębiania zaufania do działań administracji publicznej. W związku z powyższy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wezwie skarżące do wykazania swojego tytułu prawnego do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania administracyjnego. Jeśli to nastąpi, wówczas powinno nastąpić ustalenie, w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy, czy T. B. i M. L. uchybiły terminowi złożenia odwołania od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...]r. Jeśli skarżące nie wykażą formalnie swego prawa do nieruchomości, organ II instancji winien w pierwszym rzędzie rozważyć zawieszenie postępowania biorąc pod uwagę dokonaną przez Sąd wykładnię art. 97 K.p.a. Dopiero po wykazaniu braku występowania w sprawie przesłanek, o których mowa w tym przepisie, organ będzie mógł wydać rozstrzygnięcie merytoryczne.