II SA/Gl 756/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski,, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant starszy referent Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480,00 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania A.P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. o zmianie decyzji tego organu z dnia [...] . poprzez uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko skarżącej – L.P., w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w związku z przebywaniem ojca dziecka – P.P. poza granicami RP organ, który przyznał świadczenie wychowawcze A.P. zwrócił się do Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, pismem z dnia [...] r. z wnioskiem o ustalenie, czy w sprawie skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W odpowiedzi Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach w piśmie z dnia [...] r. poinformował, że w sprawach dotyczących uprawnień skarżącej do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2016/2017, 2017/2018 (w części od 01.10.2017 r. do 31.12.2017 r.) przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie od 01.03.2016 r. do 31.12.2017 r. Z informacji przekazanej przez holenderską instytucję właściwą w sprawach świadczeń rodzinnych wynika, że ojciec wymienionego dziecka zamieszkuje na terenie [...] , gdzie od [...] 01.2016 r. jest uprawniony do świadczeń rodzinnych, a zatem w przedmiotowych sprawach od 01.03.2016 r. do 31.12,2017 r, w zakresie świadczeń podlegał ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Na mocy przepisów wspólnotowych we wskazanym okresie był uprawniony na terenie [...] do świadczeń rodzinnych w odniesieniu do członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. W wyniku przeprowadzonego postępowania, organ I instancji wydał decyzję, na mocy której zmienił decyzję z dnia [...] r. w taki sposób, że uchylił prawo do świadczenia wychowawczego skarżącej na pierwsze dziecko, w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r., ponieważ z informacji Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia [...] r. wynika, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie od [...] 03.2016 r. Następnie organ odwoławczy przytoczył art. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 16 ust. 6 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ podkreślił, że w związku z tym, iż w przedmiotowej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w okresie od 1.03.2016 r. do 31.12.2017 r., uznał, że Prezydent Miasta Z. nie był właściwy do przyznania stronie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę w tym okresie. Podniósł, że z tego powodu decyzja organu I instancji uchylająca stronie prawo do świadczenia wychowawczego, jako wydana zgodnie z prawem zasługuje na jej utrzymanie w mocy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika - podniosła zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 i art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2134) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a osoba podlegała ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, wskutek pozostawania członka rodziny poza granicami RP. Ponadto zarzuciła, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a, w szczególności poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz przez dokonanie dowolnej oceny dowodów, a także zarzuciła naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji jakichkolwiek przesłanek i powodów, które pozwalałyby przyjąć, że zasadne jest uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, brak wskazania w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których, innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Skarżąca podniosła również zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego mającego wpływ na treść decyzji polegającego na przyjęciu, że biologiczny ojciec jej córki jest członkiem jej rodziny w sytuacji, w której rozstała się z nim w grudniu 2014 roku i od tego czasu nie utrzymuje on kontaktu z dzieckiem oraz na pominięciu przez organ okoliczności, że wyżej wymieniony nie wychowuje córki, początkowo łożył na jej utrzymanie, lecz zaprzestał od stycznia 2017 roku, konieczne było wszczęcie egzekucji zagranicznej, matka małoletniej nie wyraziła zgody, a wręcz sprzeciwiła się pobieraniu przez niego jakichkolwiek świadczeń na dziecko, został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a ponadto złożono przeciwko niemu zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 209 § 1 K.k. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji administracyjnej i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. oraz o umorzenie postępowania organu pierwszej instancji i zasądzenie od organu administracyjnego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno decyzja organu odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 16 ust. 2 i ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 16 ust. 2 tej ustawy, w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1 organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Według zaś art. 16 ust. 6 cytowanej ustawy, w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kwestią zasadniczą w niniejszej sprawie było ustalenie, czy w rozumieniu przepisów tej ustawy, ojciec córki strony skarżącej może być uznany za członka rodziny osoby uprawnionej do świadczenia. Według obowiązującego w dacie wydania decyzji art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (przepis ten został uchylony z dniem 1 lipca 2019 r.), ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W orzecznictwie sądowym interpretacja pojęcia rodziny i członka rodziny była wielokrotnie dokonywana na gruncie art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych i z uwagi na zbieżność tej definicji z definicją zawartą w cytowanym wyżej przepisie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prezentowaną w tej kwestii wykładnię można było odnieść do każdej z tych ustaw. Podobną ocenę prawną zawarł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 790/19, rozpoznając skargę tej samej skarżącej w sprawie dotyczącej świadczeń rodzinnych. Z uwagi na to, przytoczyć należało również w niniejszej sprawie, zacytowany przez WSA w Gliwicach, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2017 r. (sygn. akt I OSK 2955/16), w którym wskazał, że gdyby intencją ustawodawcy było obligatoryjne zaliczenie do tak rozumianej "rodziny" wszystkich wymienionych w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych osób, to w przepisie tym nie umieszczono by słowa "odpowiednio". Z jego treści nie można wyprowadzić sztywnej reguły, która określałaby w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do rodziny. Ustawodawca zobowiązał organ do analizy tej kwestii w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy właśnie poprzez użycie słowa "odpowiednio", uznając, że możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są materią, którą można i należy regulować sztywno i kazuistycznie. W konsekwencji pod pojęciem "rodziny" rozumie się osoby wymienione w powyższej definicji legalnej, jednakże w zależności od sprawy w skład rodziny nie muszą wchodzić wszystkie osoby wymienione w tej definicji. W związku z tym ojciec dziecka niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem, który nie utrzymuje kontaktu z dzieckiem, nie może być uznany za członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń wychowawczych. W przedmiotowej zaś sprawie organy pominęły podnoszone w toku postępowania przez skarżącą okoliczności, które w jej ocenie wykluczają zaliczenie ojca dziecka do rodziny skarżącej i jej córki. Z tego powodu organy nie poczyniły prawidłowych ustaleń dotyczących okoliczności faktycznych podnoszonych w tym zakresie przez stronę. Doprowadziło to do naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a., przy czym naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyło kwestii o znaczeniu kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym, że organy obu instancji przytoczyły uzyskaną od Wojewody Śląskiego informację, iż w sprawach dotyczących uprawnień skarżącej do świadczenia wychowawczego na jej dziecko, przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie od 1 marca 2016 r. do 31 grudnia 2017 r., należy wskazać – przyjmując w tym zakresie ocenę prawną zawartą w cytowanym wyżej wyroku WSA w Gliwicach z dnia 16 października 2019 r. - że przekazując taką informację Wojewoda nie weryfikuje, czy osoba wskazana przez organ, jako członek rodziny osoby uprawnionej przebywający poza granicami kraju, faktycznie posiada status członka rodziny. W tym zakresie Wojewoda polega na informacji zawartej we wniosku organu o ustalenie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji stanowisko Wojewody może być uznane za wiążące wyłącznie wtedy, gdy informacja zawarta we wniosku organu dotycząca tego, że osobę przebywającą za granicą uznano za członka rodziny osoby uprawnionej, jest prawidłowa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić zatem należało, że w przedmiotowej sprawie organy obydwu instancji pominęły ustalenia w istotnym zakresie, które – jak wskazano wyżej - w realiach niniejszej sprawy, były konieczne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Powyższe uchybienia stanowiły istotne naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., gdyż w konsekwencji tych uchybień, nie zostały ustalone, kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne i nie przeprowadzono oceny we wskazanym wyżej zakresie. Wobec tego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pominięte ustalenia i oceny dotyczyły podstaw rozstrzygnięcia w sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania, dotyczące przeprowadzenia przez organ ustaleń w sprawie, zostały zawarte w powyższych rozważaniach. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., Sąd orzekł o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącej kosztów postępowania, na które składały się koszty zastępstwa prawnego w wysokości 480 zł.