II SA/Gl 768/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia informacji z operatu ewidencji gruntów i budynków w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W dalszej części postępowania skarżąca reprezentowana jest przez pełnomocnika w osobie C. W.. W uzasadnieniu wniosku, skarżąca opisała przebieg postępowania administracyjnego w tej sprawie. Z jej oświadczeń, zawartych na druku urzędowego formularza PPF wynika, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, w tym żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na jedyny dochód wnioskodawcy składa się świadczenie emerytalne w kwocie 1.447,64 zł. Na jej wydatki składają się: czynsz – 422 zł; media (gaz, energia elektryczna) – 122 zł oraz 400 zł, przeznaczane na leczenie. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 7 września 2016 r. wezwał stronę skarżącą – za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego – do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwano skarżącą miedzy innymi o udokumentowanie wszelkich wydatków związanych z jej utrzymaniem i udokumentowanie jej aktualnych dochodów. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik wnioskodawcy nadesłał szereg dokumentów i materiałów źródłowych. Co jednak istotne, w toku analizy nadesłanych materiałów pojawiły się istotne wątpliwości dotyczące zasadniczej kwestii związanej z ponoszeniem przez stronę kosztów utrzymania zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy, pismem z dnia 29 września 2016 r. ponownie wezwał wnioskdoawcę, za pośrednictwem jej pełnomocnika, do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez jednoznaczne wyjaśnienie kwestii kosztów związanych z lokalem mieszkalnym zajmowanym przez J. W. (czynsz i opłaty za tzw. media). W wezwaniu tym stwierdził, że w treści pisma z dnia 24 września 2016 r. pełnomocnik skarżącej wywodził, że koszty te są "ponoszone przez stronę", to z przedłożonej do akt sprawy umowy użyczenia wynika, że wnioskdoawca posiada jednak prawo do bezpłatnego i dożywotniego mieszkania w tym lokalu, z kolei nadesłane dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość tych opłat wystawione zostały na bezposrednio na pełnomocnika strony, W. W. oraz na M. W., co wskazuje, iż wspomniane należności są zobowiązaniami tych osób. W tym stanie rzeczy koniecznym stało się wyjaśnienie zasadniczej dla oceny kondycji finansowej skarżącej kwestii – kto faktycznie uiszcza wskazane wyżej koszty, zaś w przypadku gdyby osobą tą była Janina W. (tzn. o ile to ona sama opłaca te należności ewentualnie zwraca każdemu z wyżej wymienionych kwoty opłacone przez nich w tym zakresie) – należało przedłożyć podpisane przez nią oświadczenie potwierdzające ten fakt. Wezwanie to, podobnie, jak poprzednie, zostało wysłane na adres pełnomocnika procoeosowego wnioskdoawcy – C. W.. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została uznana zarządzeniem Przewodniczącego tutejszego Wydziału (z dnia 28 października 2016 r.) za doręczoną w dniu 21 października 2016 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Odnosząc się do wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodniła w wyczerpującym stopniu, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca w ogóle nie wyjaśniła kwestii, która w sposób zasadniczy kształtuje jej rzeczywisty obecny stan majątkowy. Nie wykazała mianowicie kto w rzeczywistości ponosi realne koszty związane z utrzymaniem jej mieszkania (opłata za lokal mieszkalny oraz opłaty za tzw. media) – czy osobiście sama skarżąca, czy też inne osoby, wymienione zresztą w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 29 września 2016 r. Powyższe wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 września 2016 r., wzywające stronę do ponownego uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres pełnomocnika procesowego strony skarżącej – C. W. wskazany, przykładowo w piśmie przewodnim z dnia 24 września 2016 r. Przesyłka zawierająca wezwanie referendarza sądowego została uznana za doręczoną w sposób prawidłowy w trybie art. 73 P.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że korespondencja kierowana na ten adres była już odbierana przez osobę uprawnioną do odbioru przesyłek (np. przesyłka zawierająca pierwsze wezwanie do uprawdopodobnienia okoliczności wskazanych na druku formularza PPF – odebrana osobiście przez C. W. w dniu 19 września 2016 r., po jednokrotnym awizowaniu). Przesyłka zawierająca to wezwanie została uznana za doręczoną w dniu 21 października 2016 r. Przesyłka powyższa została dwukrotnie awizowana (w dniu 7 października 2016 r. i w dniu 17 października 2016 r.). W takiej sytuacji przyjęto na podstawie art. 73 P.p.s.a, że przesyłka doręczona została ze skutkiem prawnym. Przepis ten stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma na zasadach ogólnych (osobisty odbiór przez adresata pod wskazanym przez niego adresem), pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (...), dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej (...) w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. Zawiadomienie to umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń. W przypadku niepodjęcia pisma w powyższym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej. W przypadku niepodjęcia pisma w tym terminie, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tym bardziej, jeżeli w toku postępowania pojawiły się istotne wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana kolejnym wezwaniem referendarza sądowego z dnia 29 września 2016 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.