II SA/Gl 768/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2025 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/276/2025/4442 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 14 lutego 2025 r., nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/276/2025/4442 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO, Kolegium, organ) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 14 lutego 2025 r. nr [...] orzekającą o odmowie podwyższenia o 100 % wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na dziecko M.Z. na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. Stan sprawy przedstawiał się w następujący sposób. 24 października 2024 r. D.M. Dyrektor Regionalnej Placówki Opiekuńczo - Terapeutycznej nr [...] w G. (dalej: skarżąca) złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawne dziecko przebywające w tej placówce, tj. M.Z.. Decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia 14 lutego 2025 r. odmówiono D.M. przyznania świadczenia wskazując, że skarżąca jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko przebywające w placówce. Skarżąca wniosła odwołanie od ww. decyzji organu I instancji. SKO rozpoznając odwołanie nie znalazło podstaw do odmiennej niż to uczynił organ I instancji oceny zasadności wniosku. W uzasadnieniu decyzji skierowanej do D.M. Kolegium przywołało art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, dalej: ustawa) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje - między innymi - dyrektorowi placówki opiekuńczo - wychowawczej, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wyjaśniło też, iż dziecko, nad którym sprawowana jest opieka tj. M.Z. legitymuje się orzeczeniem spełniającym powyższe warunki oraz dodało, że decyzją z dnia 7 stycznia 2025 r. przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko, które również jest wychowankiem placówki. SKO podkreśliło, że nowe przepisy przewidują podwyższenie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego o 100 % na drugą i każdą kolejną osobę, nad którą sprawowana jest opieka jednak wyłącznie osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1- 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższy przepis nie obejmuje zatem zakresem podmiotowym dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo- terapeutycznej, który został wymieniony w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Uwzględniając powyższe Kolegium stwierdziło, że stronie nie może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne na M.Z. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wywiodła skarżąca zaskarżając decyzję w całości i wnosząc jej uchylenie, stwierdzenie nieważności lub uchylenie decyzji organu I instancji oraz zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 3 e w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na błędnej wykładni prowadzącej do nierównego traktowania podmiotów przyjmując, że część podmiotów wykonujących opiekę ma prawo do podwyższenia świadczenia pielęgnacyjnego o 100 %, a część z uprawnienia takiego nie może korzystać, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego zastosowania art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. i utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniosła argumenty na poparcie swojego stanowiska. W ocenie skarżącej nie ma podstaw do różnicowania praw podmiotów charakteryzujących się tą samą cechą wspólną - wykonywaniem opieki nad niepełnosprawnymi dziećmi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Skarga D.M. podlega uwzględnieniu, jednak z innych względów niż te wskazane w jej treści. Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi przyczyna określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., uzasadniająca tym samym stwierdzenie nieważności wydanych w sprawie decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 11 kwietnia 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 14 lutego 2025 r., którą organ ten, na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 oraz art. 20 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił D.M. podwyższenia o 100 % wysokości świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko – M.Z. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m. in. dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo - terapeutycznej, jeżeli sprawuje opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W okolicznościach niniejszej sprawy uwzględnienia wymaga, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został przez D.M. działającą jako Dyrektor Regionalnej Placówki Opiekuńczo - Terapeutycznej nr [...] w G., natomiast decyzje organu I i II instancji skierowane zostały bezpośrednio do D.M. Zauważyć należy, że decyzja administracyjna jest aktem stosowania prawa i polega na ustaleniu wiążących konsekwencji prawnych dla indywidualnie - konkretnego podmiotu prawa. Jednym z najistotniejszych elementów decyzji jest oznaczenie strony, do której jest ona skierowana. Z tego też względu prawidłowe określenie podmiotu będącego stroną postępowania oraz jego statusu prawnego warunkuje właściwe oznaczenie adresata decyzji administracyjnej. Z art. 28 k.p.a. wynika, iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei art. 29 k.p.a. wskazuje, że stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna - między innymi - zawierać oznaczenie strony, przy czym oczywiście oznaczenie to musi być prawidłowe, tj. zindywidualizowane co do aktualnego stanu tegoż podmiotu, gdyż związana z tym jest ściśle kwestia wykonania decyzji. Dodać w tym miejscu należy, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo - w sposób jasny i niedwuznaczny. Podkreślić także należy, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu ww. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowi kwalifikowaną postać naruszenia i nie może być interpretowane rozszerzająco. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że istnieje różnica między "zwykłym" naruszeniem prawa, a naruszeniem, które może być zakwalifikowane jako "rażące". Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie przyjmuje się również, że niedopuszczalne jest utożsamianie każdego uchybienia z rażącym naruszeniem prawa. Naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują natomiast łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Przy czym, oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. O rażącym naruszeniu prawa można więc mówić jedynie w sytuacji naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Niewątpliwie właściwe oznaczenie adresata decyzji stanowi jedną z fundamentalnych gwarancji prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie i w granicach prawa. Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje - między innymi - dyrektorowi placówki opiekuńczo - wychowawczej. W niniejszej sprawie podmiotem, którego interesu prawnego dotyczyły decyzje organów I i II instancji, był Dyrektor Regionalnej Placówki Opiekuńczo - Terapeutycznej. Organy skierowały decyzję do osoby fizycznej – D.M., która w dacie wydania decyzji pełniła funkcję dyrektora. Niemniej jednak organem uprawnionym do reprezentowania tej jednostki nie jest konkretna osoba fizyczna pełniąca funkcję dyrektora, lecz sam dyrektor. Funkcja dyrektora placówki nie jest stała - osoby ją pełniące podlegają rotacji, zatem decyzje administracyjne powinny być adresowane do podmiotu, którego sprawa dotyczy, a nie do konkretnej osoby. Skierowanie decyzji do osoby fizycznej w tym wypadku stanowi w ocenie Sądu rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji. Jednocześnie należy wyjaśnić, że skoro Sąd stwierdził nieważność decyzji- to ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów merytorycznych skarżącej, byłoby przedwczesne. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uznał, że w decyzji z dnia 14 lutego 2025 r. organ I instancji niewłaściwie oznaczył adresata, co w konsekwencji skutkuje stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przy rozpatrywaniu odwołania organ II instancji utrzymując w mocy ww. decyzję nie spostrzegł, że zaskarżona jest dotknięta ona wadą określoną w powołanym wyżej unormowaniu. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji wyroku. W trakcie ponownie prowadzonego postępowania organ weźmie pod uwagę treść niniejszego rozstrzygnięcia.