II SA/Gl 77/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant starszy referent Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2013 r. przy udziale J.P. Prokuratora Prokuratury Rejonowej G. delegowanego do Prokuratury Okręgowej w G. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r., nr [...] w części, w której orzeczono, że badaniu należy poddać się w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja pierwszoinstancyjna stała się ostateczna, 2. w pozostałej części skargę oddala, 3. zasądza na rzecz skarżącego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu części kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], w wyniku przeprowadzenia postepowania administracyjnego, o którego wszczęciu prawidłowo powiadomiono stronę, Prezydent Miasta R. skierował K. S., posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami kat. AB, na badania lekarskie do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy wskazując, że przedmiotowemu badaniu K. S. zobligowany jest poddać się w terminie 30 dni od daty, w której decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że otrzymał wniosek Prokuratora Rejonowego w R. o skierowanie K. S. na kontrolne badanie lekarskie w celu stwierdzenia istnienia bądź braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zaznaczył, że otrzymał nadto kopię opinii sądowej, z której wynika, że u K. S. rozpoznano zespół zależności alkoholowej. Wskazał także posiadanie opinii biegłego sądowego, z której wynika, że osoba u której stwierdzono uzależnienie od alkoholu powinna zostać poddana badaniom lekarskim w celu stwierdzenia istnienia bądź braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, gdyż długotrwałe nadużywanie alkoholu może spowodować organiczne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego i upośledzenie zdolności psychofizycznych do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Decyzja, jak wynika z jej części nagłówkowej, wydana została na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. 2005, Nr 108, poz. 908 z późn. zm.) W odwołaniu z dnia [...]r. K. S. wniósł o uchylenie ww. decyzji w całości. W uzasadnieniu wskazał, że okoliczności na jakie powołuje się organ I instancji są nieaktualne ponieważ od marca 2011 r. do nadal skarżący kontynuuje terapię odwykową - aktualnie w NZOZ Ośrodek Pomocy Psychologicznej w R. (terapia pogłębiona i małżeńska). Jego zdaniem opinie psychiatryczne zupełnie rozmijają się zatem z aktualną opinią psychologiczną sporządzoną w placówce terapeutycznej, w której kontynuuje terapię i jednocześnie przedłożył kopię tej opinii. Podał, że utrzymuje abstynencję i nie wykazuje cech degradacji osobowości czy też stanu zdrowia uniemożliwiających mu prowadzenie pojazdów mechanicznych. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. W uzasadnieniu wskazało, że w ocenie składu orzekającego w rozpatrywanej sprawie zachodzi podstawa skierowania K. S. na badania lekarskie - powzięcie przez starostę wiarygodnej informacji o zastrzeżeniach w stanie zdrowia osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Zauważyć należy, że organ I instancji otrzymał informację od Prokuratora Rejonowego w R. (wniosek z dnia [...]r., Pa [...]), z której wynika, że w toku postępowania o skierowanie na leczenie odwykowe przeprowadzono dowód z opinii biegłych sądowych, wskazującej, że K. S. jest uzależniony od alkoholu i wymaga leczenia odwykowego. Wskazane we wniosku Prokuratura okoliczności potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności wnioski opinii sądowej z dnia [...]r. Powyższe ustalenia wypełniają przesłankę skierowania K. S. na badania lekarskie. Przemawia za tym, zdaniem Kolegium, także przepis art. 91 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który jednoznacznie sprzeciwia się wydaniu prawa jazdy osobie, u której w wyniku badania lekarskiego stwierdzono aktywną formę uzależnienia od alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Skoro wskazane okoliczności są podstawą odmowy wydania uprawnienia to tym bardziej uzasadniony staje się wniosek, że istnienie uzależnienia od alkoholu (niezależnie od jego postaci czy nasilenia), potwierdzone materiałem dowodowym, obliguje do skierowania na badania lekarskie ze względu na poważne zastrzeżenia w stanie zdrowia osoby mogące powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Ustosunkowując się z kolei do treści odwołania Kolegium wskazało, że podniesione w nim okoliczności nie eliminują zastrzeżeń co do stanu zdrowia K. S.. Przywołane w uzasadnieniu organu I instancji okoliczności nie są - jak twierdzi odwołujący się - nieaktualne od marca 2011 r. skoro opinia sądowa wydana przez biegłych w dniu [...]r. jednoznacznie wskazuje na istnienie w tej dacie uzależnienia od alkoholu. Podkreślić należy, że nałożenie obowiązku wykonania badań ma wymiar prewencyjny, gwarantujący zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom ruchu drogowego Pismem z dnia [...]r. K. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Kolegium. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że postępowanie administracyjne wobec niego wszczęto z dużym opóźnieniem. W marcu 2011 r. podjął już bowiem leczenie i od tego czasu zachowuje abstynencję. Etap terapii podstawowej ukończył w grudniu 2011 r., a następnie rozpoczął terapię pogłębioną i małżeńską. Procedowanie Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, a następnie sądowej trwało około półtora roku. Przepis art. 91 ustawy o ruchu drogowym, na który wskazuje SKO w K. a dotyczący aktywnej formy uzależnienia nie odnosi się zatem w żaden sposób do sytuacji skarżącego. W konsekwencji obowiązek wykonania badań nie ma już wobec skarżącego charakteru prewencyjnego a ma charakter restrykcyjny (koszty badania, koszty dojazdu, utrata zarobku za dzień, który trzeba na to poświęcić), ponieważ przesłanki do takiej decyzji wygasły. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że w części dotyczącej skierowania na badanie lekarskie nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w tej części nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do szczegółowych rozważań w pierwszej kolejności podkreślić należy, iż stosownie do art. 122 ust. 1 pkt 4 przywołanej wyżej ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, w brzmieniu obowiązującym zarówno w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, jak też w dacie wydania decyzji drugoinstancyjnej, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega m.in. kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. W myśl zaś § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15), starosta może skierować na ww. badania osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że w odróżnieniu od sytuacji opisanych np. w art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b) kiedy to organ kieruje na badania osobę, która dopuściła się naruszenia prawa (kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu) uprawnienie starosty do skierowania na badania osoby, której stan zdrowia nasuwa zastrzeżenia nie wymaga aby osoba ta uczestniczyła w wypadku, czy też dopuściła się wykroczenia lub przestępstwa. Jest to bowiem uprawnienie niezależne od jakichkolwiek innych okoliczności poza powzięciem zastrzeżeń co do stanu zdrowia, opartych na wiarygodnych źródłach. Uprawnienie to należy do szeroko pojętej profilaktyki w zakresie bezpieczeństwa na drogach, a celem przepisu jest spowodowanie, by osoba, w stosunku do której zaistniały określone wątpliwości została przebadana przez uprawnionego lekarza zanim wydarzy się coś co ją, jak też innych użytkowników drogi narazi na utratę zdrowia bądź życia. Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta R. powziął uzasadnioną wątpliwość co do stanu zdrowia K. S. wynikającą z faktu otrzymania od Prokuratora Rejonowego w R. wniosku z dnia [...]r., z którego wynika, że w toku postępowania o skierowanie na leczenie odwykowe przeprowadzono dowód z opinii biegłych sądowych, w której stwierdzono, że K. S. jest uzależniony od alkoholu i wymaga leczenia odwykowego. W pełni zgodzić się należy z dokonaną przez organy orzekające w sprawie oceną, iż wskazane we wniosku Prokuratura okoliczności potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności wnioski opinii sądowej z dnia [...]r., sporządzonej dla Sądu Rejonowego w R. przez biegłych sądowych: lek. med. D. M., specjalistę psychiatrę oraz mgr A. M., specjalistę psychologa klinicznego. Biegli stwierdzili w tejże opinii rozpoznanie u K. S. objawów zespołu zależności alkoholowej, oceniając tym samym że jest osobą uzależnioną od alkoholu. Wskazali na występowanie silnego pragnienia, przymus picia, upośledzoną kontrolę nad zachowaniami związanymi z piciem alkoholu. Podkreślili, że w okresie trzeźwienia występują nasilone objawy alkoholowego zespołu abstynencyjnego. Wskazali na spadek tolerancji na alkohol. Podnieśli, że badany jest bezkrytyczny wobec problemu uzależnienia od alkoholu. Powyższe ustalenia zdaniem Sądu niewątpliwie wypełniają określoną w art. 122 ust. 1 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym przesłankę skierowania K. S. na badania lekarskie, rodzą bowiem uzasadnione zastrzeżenia i wątpliwości co do zdolności prowadzenia przez skarżącego pojazdów silnikowych. Wbrew twierdzeniom skarżącego wątpliwości tych w żadnej mierze nie usuwa fakt odbywania terapii (na okoliczność tę skarżący przedłożył stosowne pisma) albowiem fakt ten pozostaje bez związku z medyczną oceną zdolności zdrowotnych do prowadzenia pojazdów silnikowych. W efekcie żaden z podnoszonych przez skarżącego w skardze argumentów nie zasługuje na uwzględnienie. Nie zasługuje także na uwzględnienie podniesiony w trakcie rozprawy przed tut. Sądem argument, iż skarżący musi posiadać uprawnienia do kierowania pojazdem albowiem wozi niepełnosprawną córkę. Sąd podkreśla w tym miejscu, że art. 122 ust. 1 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym ma na celu maksymalne zapewnienie, poprzez wyłączenie osób, których stan nie zezwala na prowadzenie pojazdów, optymalnego poziomu bezpieczeństwa w ruchu drogowym, w tym także bezpieczeństwa córki skarżącego. . W konsekwencji organ I instancji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów, w trosce o bezpieczeństwo wszystkich użytkowników drogi, uczynił prawidłowo kierując stronę na badania. Prawidłowo też organ II instancji w tej części utrzymał zaskarżoną decyzją w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta R.. Dopiero bowiem uprawniony lekarz władny jest orzec czy stan zdrowia K. S. stanowi przeciwskazanie do prowadzenia pojazdów, czy też nie zagraża on bezpieczeństwu ruchu. Oceny takiej, wymagającej specjalistycznej wiedzy i stosownych uprawnień, nie może bowiem dokonać we własnym zakresie ani starosta, ani też sąd administracyjny. Pomimo, iż skarżący kwestii tej nie podnosił Sąd z urzędu stwierdził natomiast, na co zwrócił także uwagę biorący udział w rozprawie przed tut. Sądem Prokurator, wadliwość zaskarżonej decyzji w części określającej termin 30 dni, w którym skarżący winien poddać się badaniu. Podkreślenia wymaga bowiem, iż art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, na podstawie którego wydano zaskarżone rozstrzygnięcia uprawnia organ do skierowania kierującego pojazdem w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia na stosowne badania lekarskie, nie przewiduje natomiast możliwości wskazania w tej mierze terminu. Termin taki pojawia się jedynie w pouczeniu zawartym we wzorze decyzji o skierowaniu na badania lekarskie na tej podstawie stanowiącym załącznik Nr 2 do cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Nie oznacza to jednak podstawy prawnej do określenia w decyzji o skierowaniu na badania terminu do wykonania nałożonego obowiązku, jak to nastąpiło w decyzji pierwszoinstancyjnej. Stosownie bowiem do utrwalonego w tej mierze w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu (por. np. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1396/11) termin wskazany we wzorze ma charakter jedynie instrukcyjny, sformułowany został w pouczeniu, a tym samym brak podstawy do jego określania w osnowie decyzji kierującej na badania. W tym zakresie decyzja ta zapadła zatem bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) co obliguje Sąd do stwierdzenia nieważności tej części osnowy decyzji pierwszoinstacyjnej i tej części utrzymującej decyzję tę w mocy decyzji organu odwoławczego. Jednocześnie Sąd podkreśla, że brak podstawy prawnej do wyznaczenia w decyzji opartej na art. 122 ust. 1 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym okresu, w którym skierowany zobligowany jest poddać się badaniu nie oznacza, że strona nie jest związana żadnym w tym zakresie terminem. Przeciwnie, niedopuszczalność wskazania terminu takiego w decyzji kierującej na badania lekarskie oznacza, że stosowane w tej mierze winny być ogólne unormowania w zakresie wykonalności ostatecznych decyzji. Oznacza to, że niezwłocznie z chwilą otrzymania ostatecznej decyzji kierującej na badania lekarskie strona winna podjąć czynności zmierzające do poddania się takim badaniom. Niepodjęcie czynności takich i niepoddanie się badaniom obliguje bowiem organ do wydania decyzji o cofnięciu uprawnień. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż skarżący ani w ciągu wskazanych mu w decyzji 30 dni od daty jej ostateczności ani w terminie późniejszym badaniom się nie poddał co na pytanie Sądu przyznał w trakcie rozprawy w dniu 12 czerwca 2013 r. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Sąd na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a stwierdził nieważność decyzji obydwu instancji w odniesieniu do wskazania w osnowie terminu, w którym skarżący winien poddać się badaniu. W kwestii zasadniczej natomiast, to jest skierowania skarżącego na badania lekarskie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, uznając poprawność przyjętego przez organ II instancji rozstrzygnięcia, nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja w części, co do której orzeczono nieważność nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a., a także art. 206 p.p.s.a. upoważniającego Sąd w uzasadnionych przypadkach, w razie jedynie częściowego uwzględnienia skargi, do miarkowania zwrotu kosztów postępowania i zasądzenia na rzecz strony skarżącej od organu tylko części kosztów. Zdaniem Sądu skarga w zasadniczej części uległa bowiem oddaleniu, a tym samym zasądzenie jedynie zwrotu części kosztów postępowania nie przerzuca na organ ciężaru poniesienia całości związanych z postępowaniem obciążeń i jest adekwatne do okoliczności sprawy.