II SA/Gl 772/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/290/2025/4519 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 14 lutego 2025 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/290/2025/4519, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania D.M. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. (dalej – organ I instancji) z dnia 14 lutego 2025 r. nr [...] (znak [...]), którą odmówiono podwyższenia o 100% wysokości świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (według brzmienia obowiązującego od 1 stycznia 2024 r.) na J.N. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 29 października 2024 r. Skarżąca zwróciła się do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wskazanego małoletniego. Podanie złożyła, jako Dyrektor Regionalnej Placówki Opiekuńczo-Terapeutycznej nr [...] w G. Prezydent Miasta decyzją z dnia 14 lutego 2025 r. odmówił podwyższenia o 100% wysokości świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm. – dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu decyzji przywołano m.in. art. 17 ust. 3e u.ś.r., który precyzuje komu i w jakich przypadkach przysługuje uprawnienie do podwyższonej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ I instancji wyraził stanowisko, że dyrektor regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej nie został wymieniony we wspomnianym przepisie, a tym samym nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia na zasadach tam określonych. Zaznaczono jednocześnie, że decyzją z dnia 7 stycznia 2025 r. przyznano Wnioskodawczyni prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko, które również jest wychowankiem placówki. W odwołaniu z dnia 5 marca 2025 r. Skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne prowadzi do nierównego traktowania podmiotów sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Według niej, o prawie do podwyższonego świadczenia winna decydować wyłącznie faktycznie sprawowana opieka. W dalszej części wyjaśniła, że mimo pełnienia funkcji Dyrektora placówki, to osobiście sprawuje opiekę nad małoletnim, z którym zamieszkuje pod tym samym adresem. Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 10 kwietnia 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaakceptował stanowisko, że obecne przepisy przewidują podwyższenie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego o 100% na drugą i każdą kolejną osobę, nad którą sprawowana jest opieka, jednakże uprawnienie to nie dotyczy dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej. Zatem Skarżącej nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wskazanym we wniosku dzieckiem. W skardze z dnia 14 maja 2025 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawczyni zarzuciła decyzji Kolegium: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy organ odwoławczy powinien na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. ją uchylić i orzec co do istoty sprawy; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 3e w związku z art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. polegające na błędnej jego wykładni prowadzącej do nierównego traktowania podmiotów przyjmując, iż część podmiotów wykonujących opiekę ma prawo do podwyższenia świadczenia pielęgnacyjnego o 100%, a część z takiego uprawienia nie może skorzystać. Jest to założenie dyskryminujące, gdyż przesądzać o tym winna kwestia faktycznego realizowania opieki. Wobec tych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W motywach skargi Wnioskodawczyni posłużyła się argumentacją tożsamą z tą zaprezentowaną w odwołaniu. Zwróciła uwagę na nierówne traktowanie podmiotów sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi, poprzez pozbawienie ich prawa do podwyższonej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołała się przy tym do argumentacji Trybunału Konstytucyjnego, który właśnie z racji na nieuprawnione różnicowanie podmiotów stwierdził niekonstytucyjność w określonym zakresie art. 17 ust. 1b i art. 17ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Skarga Wnioskodawczyni podlega uwzględnieniu, jednak z innych względów niż te wskazane w jej treści. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi przyczyna określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., uzasadniająca tym samym stwierdzenie nieważności wydanych w sprawie decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Aktem poddanym sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 kwietnia 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 14 lutego 2025 r., którą organ ten, na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 oraz art. 20 ust. 2 i 3 u.ś.r. odmówił Skarżącej podwyższenia o 100% wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo - terapeutycznej, jeżeli sprawuje opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W okolicznościach niniejszej sprawy uwzględnienia wymaga, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został przez Skarżącą, działającą jako Dyrektor Regionalnej Placówki Opiekuńczo - Terapeutycznej nr [...] w G., natomiast decyzje organu I i II instancji skierowane zostały bezpośrednio do Wnioskodawczyni. Zauważyć należy, że decyzja administracyjna jest aktem stosowania prawa i polega na ustaleniu wiążących konsekwencji prawnych dla indywidualnie - konkretnego podmiotu prawa. Jednym z najistotniejszych elementów decyzji jest oznaczenie strony, do której jest ona skierowana. Z tego też względu prawidłowe określenie podmiotu będącego stroną postępowania oraz jego statusu prawnego warunkuje właściwe oznaczenie adresata decyzji administracyjnej. Z art. 28 k.p.a. wynika, iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei art. 29 k.p.a. wskazuje, że stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna - między innymi - zawierać oznaczenie strony, przy czym oczywiście oznaczenie to musi być prawidłowe, tj. zindywidualizowane co do aktualnego stanu tegoż podmiotu, gdyż związana z tym jest ściśle kwestia wykonania decyzji. Dodać w tym miejscu należy, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo - w sposób jasny i niedwuznaczny. Podkreślić także należy, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowi kwalifikowaną postać naruszenia i nie może być interpretowane rozszerzająco. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że istnieje różnica między "zwykłym" naruszeniem prawa, a naruszeniem, które może być zakwalifikowane jako "rażące". Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie przyjmuje się również, że niedopuszczalne jest utożsamianie każdego uchybienia z rażącym naruszeniem prawa. Naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują natomiast łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Przy czym, oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. O rażącym naruszeniu prawa można więc mówić jedynie w sytuacji naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Niewątpliwie właściwe oznaczenie adresata decyzji stanowi jedną z fundamentalnych gwarancji prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie i w granicach prawa. Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje - między innymi - dyrektorowi placówki opiekuńczo - wychowawczej. W niniejszej sprawie podmiotem, którego interesu prawnego dotyczyły decyzje organów I i II instancji, był Dyrektor Regionalnej Placówki Opiekuńczo - Terapeutycznej. Tymczasem organy skierowały decyzję do osoby fizycznej – Wnioskodawczyni, która w dacie wydania decyzji pełniła funkcję dyrektora. Niemniej jednak organem uprawnionym do reprezentowania tej jednostki nie jest konkretna osoba fizyczna pełniąca funkcję dyrektora, lecz sam dyrektor. Funkcja dyrektora placówki nie jest stała - osoby ją pełniące podlegają rotacji, zatem decyzje administracyjne powinny być adresowane do podmiotu, którego sprawa dotyczy, a nie do konkretnej osoby. Skierowanie decyzji do osoby fizycznej w tym wypadku stanowi w ocenie Sądu rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji. Jednocześnie należy wyjaśnić, że skoro Sąd stwierdził nieważność decyzji, to ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów merytorycznych skarżącej, byłoby przedwczesne. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uznał, że w decyzji z dnia 14 lutego 2025 r. organ I instancji niewłaściwie oznaczył adresata, co w konsekwencji skutkowało stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przy rozpatrywaniu odwołania organ II instancji utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta nie spostrzegł, że jest ona dotknięta ona wadą określoną w powołanym wyżej unormowaniu. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji wyroku. W trakcie ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji weźmie pod uwagę treść niniejszego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżąca nie była również reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Z tego też względu Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy, przy czym strona została pouczona o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wniosku Kolegium.