II SA/Gl 773/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Andrzej Matan, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2020 r. sprawy ze skargi L.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 8 ust. 3 oraz 5 pkt 1, art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b i ust. 2d oraz art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019, poz. 256) ustalił L.B. (dalej jako strona, skarżący, zobowiązany) opłatę za pobyt matki w domu pomocy społecznej w wysokości 906,27 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 stycznia 2020r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że matka skarżącego przebywa w Domu Pomocy Społecznej w R. od 8 października 2018r., gdzie średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w ww. domu wynosi od kwietnia 2019r. 3197,54zł. Organ w trakcie trwającego postępowania ustalił trzy osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, w tym skarżącego. Nadto ustalono, iż zobowiązany prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, którego dochód wynosi 4828 zł, a zatem przekracza on 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W związku z powyższym po stronie skarżącego istnieje obwiązek wnoszenia opłaty za pobyt osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Dlatego pismem z dnia 18 grudnia 2019 r. przesłano stronie do podpisu umowy określające wysokość opłaty, jaką jest zobowiązana wnosić, tj. 906,27 zł miesięcznie. W dniu 31 grudnia 2019 r. organ otrzymał umowę, w której strona zadeklarowała kwotę odpłatności w wysokości 400 zł miesięcznie. Uznano, że w sytuacji gdy strona uważa wyliczoną opłatę za zbyt wysoką i zamierza w drodze negocjacji ją obniżyć należy przyjąć, że odmawia zawarcia umowy. Dlatego wszczęto postępowanie mające na celu ustalenie stronie odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej, w wyniku którego wydano ww. decyzję z dnia [...]r. W odwołaniu od decyzji skarżący wskazał, iż jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu od czasu podpisania pierwszej umowy w sprawie ustalenia i ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, dlatego nie jest w stanie ponosić wspomnianej opłaty we wskazanej wysokości. Nadto stwierdził, że jest osobą niepełnosprawną z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Skarżący wyraził swoje niezadowolenie, iż został obciążony kosztami za pobyt matki w domu pomocy społecznej, a w których jego zdaniem powinna partycypować również siostra Urszula. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Przywołując treść przepisów ustawy o pomocy społecznej wskazano, iż organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy. Właściwie ustalono krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt matki strony w domu pomocy społecznej, a wysokość opłaty za pobyt została ustalona proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia, zgodnie z art. 62 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu przeprowadzone postępowanie wykazało, iż bez wątpienia posiadany w rodzinie strony dochód pozwala na uregulowanie wspomnianej opłaty, gdyż jest on znacznie wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, natomiast po wniesieniu ustalonej opłaty stronie pozostanie kwota dochodu nie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nadto, zdaniem SKO, organ I instancji podjął działania zmierzające do zawarcia ze stroną umowy określającej wysokość opłaty w wysokości 906, 27 zł, jednakże strona zadeklarowała chęć uiszczania opłaty w wysokości 400 zł. Wskazano, iż w takiej sytuacji ustalenie opłaty w drodze decyzji administracyjnej jest zgodne z przepisami prawa. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie podpisanej umowy na kwotę 400 zł oraz obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż skarżący nie podpisał umowy o ponoszenie opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, a także naruszenie art. 61 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieustalenie pełnego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia przedmiotowej opłaty. W konsekwencji wniesiono o uchylenie decyzji organów obydwu instancji. Wskazano, iż zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą sądów administracyjnych obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Zdaniem skarżącego w przypadku wydania decyzji administracyjnej odnośnie spornej opłaty powinno się w niej uwzględnić każdego z zobowiązanych i jego sytuację materialną, czego organ nie uczynił, ponieważ nie ustalił kręgu osób zobowiązanych, ani też nie uwzględnił sytuacji życiowej skarżącego. Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko wskazując, iż krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty został ustalony w sposób prawidłowy, a opłata została ustalona w sposób proporcjonalny do liczby osób zobowiązanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019, poz. 1507), dalej jako u.p.s. Zgodnie z art. art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przewidziany w art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. Odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłat skutkuje wydaniem stosownej decyzji ustalającej wysokość tych opłat. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że organy ustaliły trzy osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej, w tym skarżącego. Jednocześnie wskazano, iż w sprawie nie zachodzi współuczestnictwo materialne, dlatego nie prowadzono postępowania wobec wszystkich zobowiązanych. Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Zgodnie z dominującym poglądem sądów administracyjnych organ winien prowadzić jedno postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej odnośnie wszystkich osób zobowiązanych zgodnie z przepisem ustawy. Dzięki temu wszyscy zainteresowani wiedzieli by w jaki sposób został wyliczony dochód poszczególnych zobowiązanych, mogliby zatem kwestionować prawidłowość wyliczenia dochodu dla danego zobowiązanego. Należy opowiedzieć się za stanowiskiem, iż w przypadku, gdy organ zdecydował się na oddzielne postępowania, to uczestnikami takich postępowań winni być wszyscy zainteresowani. W nawiązaniu do powyższych rozważań wskazać wypada, iż przedmiotowe postępowanie zostało przeprowadzone w sposób wadliwy, gdyż niepotrzebnie zostało ono podzielone na oddzielne postępowania wobec każdego zobowiązanego zstępnego. W przedmiotowym postępowaniu doszło zatem do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W jednym postepowaniu powinna być bowiem ustalona sytuacja dochodowa wszystkich potencjalnie zobowiązanych za dany okres. Dopiero wyniki tak przeprowadzonego postępowania, ustalającego wysokość dochodów wszystkich zobowiązanych, pozwoli na wydanie decyzji ustalającej opłaty, bądź ustalającej, że dana strona nie kwalifikuje się do ich ponoszenia. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji i tym samym wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy wezmą pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.