II SA/Gl 778/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.) Protokolant referent Katarzyna Wajs po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o wymeldowanie 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r., sygn. [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r. nr[...]Prezydent Miasta G. orzekł o wymeldowaniu S. S. z pobytu stałego w lokalu położonym w G. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wskazał, iż postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek Zarządu B. M. [...] T. B. S. w G. Przesłuchana w charakterze świadka T. K. oświadczyła, że w lokalu przy ul. [...]w G. zamieszkuje od [...] r. S. S. opuścił lokal w [...]r. i wyjechał do [...]. Nie zna jego adresu za granicą, nigdy od czasu wyjazdu nie przyjeżdżał do przedmiotowego lokalu. Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...] ustanowiony został przedstawiciel dla nieznanego z miejsca pobytu S.S. w osobie L.S. W swoich wyjaśnieniach złożonych przed organem I instancji L. S. podała, iż S.S. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w G. od około [...] lat. Od [...] r., w lokalu tym zamieszkuje T. K., która aktualnie otrzymała umowę najmu. W konsekwencji, zdaniem organu I instancji, utrzymywanie zameldowania S.S. w przedmiotowym lokalu utrwalałoby stan niezgodności ewidencji ludności ze stanem faktycznym. Pismem z dnia [...] r. S.S. zwrócił się do Prezydenta Miasta G. z prośbą o ponowne rozpoznanie sprawy wymeldowania jego i jego matki G. S. (sprawa G. S. nie jest objęta niniejszym postępowaniem sądowym) prosząc o cyt. "wycofanie decyzji" i ponowne cyt. "nadanie" zameldowania. S. S. wskazał, że decyzja podjęta została na podstawie fałszywych oświadczeń T,K. Do pisma dołączył odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w . Wydziału [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...] uznającego T. K. winną złożenia, pomimo uprzedzenia o odpowiedzialności karnej, fałszywych zeznań w toku postępowania administracyjnego poprzez oświadczenie, iż nie jest jej znane miejsce pobytu S. i G.S. i nie utrzymuje z nimi kontaktów, które to zeznanie stanowiło dowód w sprawie. Za wskazane przestępstwo Sąd Rejonowy skazał T. K. na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu. W trakcie przesłuchania S. S. w Urzędzie Miejskim w G. podał on, iż uczestniczył w ogłoszeniu ww. wyroku w dniu [...] r. Od wyroku tego nie wniesiono apelacji. O wydanie mu wyroku zwrócił się pismem z dnia [...] r. lecz wyroku nie otrzymał albowiem nie wniósł opłaty. Wyrok odebrał osobiście dopiero w dniu [...] r. W wyniku dodatkowego wezwania S. S. potwierdził, iż jego pismo z dnia [...] r. stanowiło podanie o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] r. w przedmiocie wymeldowania Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną podnosząc, iż S.S. uchybił terminowi jednego miesiąca do złożenia wniosku (art. 148 § 1 k.p.a.), liczonemu od dnia, w którym dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zdaniem organu termin ten biegł od dnia [...] r. tj. od dnia, w którym S.S. był obecny na posiedzeniu Sądu gdzie został ogłoszony wyrok. Od decyzji organu I instancji S. S. wniósł odwołanie wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu podał, iż data wydania wyroku przez sąd I instancji nie przesądza o jego prawomocności. O tym, że wyrok jest prawomocny S.S. dowiedział się dopiero w dniu [...] r. tj. w dniu, w którym osobiście wyrok ten w sekretariacie Sądu Rejonowego odebrał. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Ś. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, z innych jednak przyczyn niż wskazane w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Wojewoda podniósł bowiem, iż nie podziela zdania organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie początek terminu wyznacza data odczytania wyroku. Jak bowiem słusznie podnosi odwołujący, data wydania wyroku przez Sąd nie przesądza o jego prawomocności, a sfałszowanie dowodu (art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.) musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Zatem nie sposób przyjąć, iż wniosek o wznowienie postępowania winien zostać wniesiony w ciągu miesiąca od dnia ogłoszenia nieprawomocnego wyroku. Natomiast z zeznań strony z dnia [...] r. jasno wynika, zdaniem Wojewody Ś., iż w dniu [...] r. wystąpił do Sądu o wydanie wyroku. S. S. posiadał wówczas informację, iż apelacja od powyższego wyroku nie została złożona, a zatem wyrok jest prawomocny (przedmiotowy wyrok uprawomocnił się z dniem [...] r.). Ustanowiony w kodeksie miesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania biegł więc od dnia [...] r. S. S. wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną złożył dopiero w dniu [...] r., a zatem z naruszeniem terminów, o których mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Pismem z dnia [...] r. S. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzje organów I i II instancji podnosząc po raz kolejny, iż o prawomocności wyroku dowiedział się dopiero w chwili jego odebrania. Wtedy to dowiedział się, że wyrok nie został zaskarżony i w tym stanie wiedzy 3 dni później podał w Urzędzie Miejskim, że nie złożono od niego apelacji. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy przed tut. Sądem w dniu 30 stycznia 2008 r. skarżący kolejny raz podkreślił, że w chwili składania wniosku o wydanie mu wyroku nie wiedział czy wyrok ten jest prawomocny. Ponieważ Sąd nie przesłał wyroku na podany adres w G., a S. S. przebywał wówczas w [...], zatelefonował do Sądu i wtedy poinformowano go, że musi osobiście odebrać wyrok, po wniesieniu opłaty, co uczynił po paru dniach. Wówczas wniósł podanie o wznowienie postępowania. Na wezwanie Sądu skarżący złożył dodatkowo kopię sporządzonego w dniu [...] r. wniosku o wydanie mu przedmiotowego wyroku Sądu Rejonowego w G. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu zaskarżona decyzja, a także poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne wydane zostały bowiem z naruszeniem art. 149 § 3 w zw. z art. 148 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego – t.j.: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej: k.p.a.). Przystępując do szczegółowych rozważań wskazać należy, iż w myśl utrwalonych w doktrynie i judykaturze poglądów wznowienie postępowania stanowi instytucję procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Potrzeba stosowania tego rodzaju instytucji objawia się w sytuacjach, kiedy to po wydaniu decyzji ostatecznej ujawniła się wadliwość postępowania dowodowego, na którym oparto ostateczne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej albo też gdy wystąpiły później okoliczności, które pozbawiają znaczenia przesłanki, na jakich oparto rozstrzygnięcie sprawy – por. szerzej np. W. Dawidowicz: Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 242; G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I, Zakamycze, 2005 r. , s. 295 i nast. wraz z cytowaną tam literaturą. Jedną z przesłanek nakazujących organowi wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją jest w świetle przepisu art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. ustalenie przez organ istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych na podstawie dowodów, które okazały się fałszywe. Podkreśla się w doktrynie, że w myśl art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, pod warunkiem że uzyskane tak dowody nie są sprzeczne z prawem. Przepis ten wyraźnie wskazuje na bardzo szerokie ujęcie środków dowodowych, szeroki zatem może być także zakres wykorzystywanych w postępowaniu administracyjnym dowodów dotkniętych wadą fałszerstwa. Fałszywe mogą być więc np. dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oświadczenia stron, a także liczne dowody nienazwane, takie jak fotografie, taśmy filmowe, nagrania dźwiękowe itp. – por. np. B. Adamiak /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2006, s. 644 i nast.; G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Kodeks.....j.w., s.303 i nast. Warunkiem wznowienia postępowania jest oparcie się na takich fałszywych dowodach, które miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc dowodach bezpośrednio jej dotyczących, mających dla rozstrzygnięcia znaczenie pierwszorzędne. Podkreślenia wymaga nadto że sfałszowanie dowodu, poza wyjątkami przewidzianymi w art. 145 § 2 i 3 k.p.a. musi być stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu lub innego organu. Wskazać też w tym miejscu należy, iż w myśl art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W świetle powyższych uwag w przypadku fałszerstwa dowodów okoliczność tę stanowi prawomocny wyrok. Termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania liczyć zatem należy od dnia, w którym strona dowiedziała się nie o sfałszowaniu dowodów lecz o stwierdzeniu tego faktu prawomocnym wyrokiem. Bezspornym w świetle przedłożonych Sądowi akt sprawy jest, że składając podanie o wznowienie postępowania S. S. przywołał jako podstawę wniosku fakt uznania przez Sąd Rejonowy w G. T. K. winną złożenia fałszywych zeznań w postępowaniu administracyjnym zakończonym wymeldowaniem skarżącego. W konsekwencji orzekające w sprawie organy nie zakwestionowały przedmiotowej bądź podmiotowej dopuszczalności wznowienia. Kwestią sporną pomiędzy skarżącym a orzekającymi w sprawie organami jest natomiast ocena czy skarżący składając wniosek dochował przewidzianego w art. 148 § 2 k.p.a. jednomiesięcznego terminu od dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Kwestia ta należy do kluczowych w sprawie. Ustalenie, że wnioskodawca nie dochował wskazanego wyżej terminu obliguje bowiem organ administracji publicznej do wydania, na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., decyzji odmawiającej wznowienia postępowania. W pierwszej fazie rozpatrywania podania o wznowienie postępowania organ administracji ma zatem prawo i obowiązek badać - oprócz dopuszczalności wznowienia z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych - tylko kwestię zachowania jednomiesięcznego terminu (art. 148 k.p.a.). Nie wolno mu natomiast oceniać, czy przyczyny wznowienia wskazane przez stronę faktycznie wystąpiły; tę kwestię organ administracji powinien rozważyć dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.) – por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 1 września 2000 r. sygn. akt III SA 2304/99, ONSA 2001/4/179. Wskazać w tym miejscu trzeba, że to do strony należy udowodnienie, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia – por. np. wyrok NSA we Wrocławiu z dnia 19 maja 2000 r. , sygn. akt I SA/Wr 1038/97, LEX nr 43046. Organ administracji publicznej jest natomiast zobowiązany do weryfikacji twierdzeń wnioskodawcy i wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, jakie przy tej okazji mogą się pojawić, swobodnie oceniając dowody. Swoboda ta nie oznacza jednak dowolności, a zakwestionowanie prawdziwości twierdzeń wnoszącego podanie i odmówienie mu wiarygodności wymaga wykazania, że twierdzenia te nie są zgodne z ustalonymi przez organ faktami. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania skarżący złożył wniosek o wznowienie w dniu [...] r. podając, iż był obecny w trakcie ogłaszania wyroku w sprawie T.K. w dniu [...] r. O wydanie wyroku zwrócił się do Sądu Rejonowego w G. w dniu [...] r. jednak z uwagi na nie wniesienie opłaty wyroku tego mu nie przesłano. Odebrał go osobiście dopiero w dniu [...] r. Organ I instancji uznał, iż skarżący uchybił miesięcznemu terminowi do wniesienia skargi albowiem wniosek swój złożył po upływie miesiąca od ogłoszenia przez Sąd ww. wyroku. Zdaniem organu I instancji skarżący, który uczestniczył w ogłoszeniu wyroku tegoż dnia powziął zatem wiadomość o okoliczności o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. i od tej więc daty biegł termin do ewentualnego wniesienia wniosku. Organ ten w sposób nieuprawniony uznał bowiem, iż do stwierdzenia, że decyzja oparta została na fałszywych dowodach wystarczy wyrok nieprawomocny uznający T. K. za winną złożenia fałszywych zeznań. Słusznie zatem skarżący podkreślił w odwołaniu wadliwość takiego rozumowania, słusznie też decyzję pierwszoinstancyjną w tej części zakwestionował Wojewoda Ś. Poprawnie wywodząc, iż o sfałszowaniu dowodów świadczy dopiero wyrok prawomocny uznał jednak, iż także w stosunku do tej daty wniesione podanie o wznowienie postępowania było spóźnione, a tym samym wydana przez organ I instancji decyzja, choć błędnie uzasadniona i oparta na błędnym rozumowaniu, co do zasady, w zakresie swojej osnowy, jest jednak merytorycznie poprawna. S. S. wskazał bowiem w podaniu, iż o wydanie mu wyroku zwrócił się do Sądu Rejonowego w G. już w dniu [...] r., a tym samym choć fizycznie odebrał go dopiero miesiąc później to w istocie już wówczas musiał wiedzieć, iż wyrok ten jest prawomocny. Zdaniem organu przemawia za takim stanowiskiem fakt wskazania w podaniu, iż nikt nie złożył apelacji. Tezę tę zakwestionował skarżący. W skardze podniósł, iż pismo, o którym mowa, obrazowało stan jego wiedzy w dacie jego sporządzania tj. w dniu [...] r., w dacie natomiast gdy złożył do Sądu wniosek o wydanie mu wyroku nie wiedział czy jest on już prawomocny czy też przymiotu tego jeszcze nie uzyskał. Na wniosek swój nie uzyskał żadnej odpowiedzi i informację o prawomocności uzyskał dopiero w dniu kiedy to po powrocie uiścił opłatę i osobiście odebrał wyrok. Zdaniem Sądu dokonaną przez organ II instancji ocenę uznać należy za nieuprawnioną. Brak bowiem jakichkolwiek podstaw do tego by zakwestionować prawdziwość twierdzenia skarżącego, iż o prawomocności wyroku dowiedział się dopiero w dacie jego odbioru, trzy dni przed wniesieniem podania o wznowienie postępowania. Podstawy takiej w żadnej mierze nie może stanowić przekonanie organu, że skoro skarżący zwrócił się do Sądu Rejonowego w G. w [...] r., to z pewnością już wówczas wiedział, że od wyroku tego nie wniesiono apelacji. Wniosek o wydanie wyroku złożyć można bowiem zarówno w odniesieniu do orzeczenia już prawomocnego, jak też przymiotu tego jeszcze pozbawionego. Także zawarte w podaniu o wznowienie postępowania stwierdzenie, iż od wyroku karnego nie wniesiono apelacji wcale, wbrew rozumowaniu przyjętemu przez organ drugoinstancyjny, nie musi świadczyć o wiedzy strony w [...] r. nic bowiem za taką tezą nie przemawia. Przekonujące w tej mierze zdaje się twierdzenie S.S., iż pismo zredagowane w dniu [...] r. obrazowało stan jego wiedzy właśnie w tej dacie, kiedy to o fakcie, że od wyroku nie wniesiono apelacji i stał się on prawomocny wiedział albowiem wyrok ten już odebrał z Sądu. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że na wezwanie Sądu skarżący przedłożył kopię pisma z dnia [...] r. stanowiącego wniosek o wydanie wyroku (organ II instancji ustaleń takich nie poczynił). Z pisma tego w żadnej mierze nie wynika aby skarżący wiedział, że apelacja nie została złożona i by wnosił o wydanie mu wyroku prawomocnego. W konsekwencji orzekające w sprawie podania o wznowienie postępowania organy, zdaniem Sądu, nie miały podstaw do odmowy wznowienia postępowania. Skarżący wykazał bowiem, że podanie wniósł w terminie albowiem o prawomocności wyroku dowiedział się dopiero w dacie jego odbioru, a ani organ I instancji, który notabene błędnie liczył termin od daty wydania przez Sąd Rejonowy wyroku nieprawomocnego, ani też organ II instancji nie wskazały żadnych przeciwdowodów pozwalających oświadczenie skarżącego podważyć. Postępowanie w sprawie wznowienia winno było zatem zostać wszczęte postanowieniem wydanym na podstawie art. 149 § 1 k.p.a., a następnie organ winien był rozważyć sprawę podjętą wskutek wznowienia i w zależności od dokonanych ocen wydać odpowiadającą prawu decyzję. Rozważając ponownie podanie S. S. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną w przedmiocie wymeldowania orzekający w sprawie organ uwzględni zawarte powyżej wskazania. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach nie orzekano z uwagi na brak stosownego wniosku.