II SA/Gl 786/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta B. orzekł o wymeldowaniu R. M. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w B. Orzeczenie to zostało wydane w oparciu o przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm. – dalej ustawa o ewidencji ludności). Postępowanie w sprawie zostało wszczęte w wniosku B. M. będącego właścicielem przedmiotowego lokalu mieszkalnego. We wniosku tym poinformował on organ, że jego brat R. M. opuścił miejsce dotychczasowego pobytu w 1982 roku i zamieszkuje na terenie N. Podał także, że przedmiotowe mieszkanie nabył on w drodze zawartej z matką umowy darowizny z dnia [...] roku. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania skierowane do R. M. na adres miejsca jego stałego pobytu zostało zwrócone przez pocztę, jako nie podjęte w terminie. Zainteresowany odebrał natomiast korespondencję kierowaną na jego adres w [...]. Po skontaktowaniu się z organem R. M. podał, że przedmiotowego mieszkania nie opuścił, posiada w nim rzeczy osobiste i przedmioty majątkowe. Zeznał również, że często wyjeżdża poza granice kraju i jest nieobecny w mieszkaniu przez okresy od dwóch do trzech miesięcy. Oświadczył także, że po zakończeniu prowadzonego przez brata remontu mieszkania ma zamiar do niego powrócić na stałe i w nim zamieszkać. B. M. zeznał z kolei, że brat posiada klucze do przedmiotowego mieszkania lecz bardzo rzadko go odwiedza i nie uczestniczy w kosztach jego utrzymania. W mieszkaniu tym zameldował się on w 1991 roku, za zgodą matki, w związku z zamiarem wymiany dokumentów osobistych. Od 1987 roku przebywa on na stałe w N., gdzie mieszka wraz z żoną i rodziną, posiada dom mieszkalny i gdzie pracuje. Przed złożeniem wniosku o wymeldowanie widział on brata ostatni raz na pogrzebie matki w marcu 2010 roku. W toku kilkakrotnie prowadzonych oględzin lokalu organ ustalił, że w mieszkaniu umeblowany był tylko jeden pokój oraz kuchnia, a w pozostałych pomieszczeniach trwał remont. Dwukrotnie w oględzinach tych wziął udział R. M., jednak zdaniem brata przybył on do tego mieszkania na dzień przed wyznaczonym terminem oględzin, aby upozorować, że w nim zamieszkiwanie. Okoliczność niezamieszkiwania R. M. w przedmiotowym lokalu potwierdzili także sąsiedzi, którzy zostali przesłuchani w charakterze świadków. W tym stanie rzeczy organ uznał, że R.M. nie zamieszkuje w miejscu swojego stałego zameldowania, a jego pobyty w tym lokalu nie nosiły znamion stałego pobytu. Wyjaśnił, że czym innym jest bowiem pobyt w lokalu, a czym innym przebywanie w nim z zamiarem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Sytuację, gdy osoba posiada co prawda w lokalu swoje rzeczy osobiste, ale przebywa w nim tylko sporadycznie, rzadko w nim nocuje, nie stołuje się i spędza wolny czas poza tym lokalem należy natomiast uznać za pozorowanie zamieszkiwania. W ocenie Prezydenta Miasta B. nieistotnym w sprawie był także zamiar stałego zamieszkiwania w spornym lokalu w przyszłości, czy spór dotyczący tytułu prawnego przysługującego do tego lokalu. Zameldowanie jest bowiem, stosownie do art. 9 ust. 2 b ustawy o ewidencji ludności, czynnością rejestracyjną i służy wyłącznie celom ewidencyjnym. Niedopuszczalnym i nieskutecznym jest zatem nadużywanie instytucji zameldowania w rozwiązywaniu sporów, które winny być rozstrzygane w postępowaniu cywilnoprawnym. W konsekwencji organ uznał, że w sprawie wymeldowania R. M. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w B. spełnione zostały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W odwołaniu R. M., zastępowany przez adwokata M. K., domagał się uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania. Zarzucił jej wydanie w oparciu o błędne przyjęcie na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, że mieszkanie przy ul. [...] w B. nie jest miejscem jego stałego pobytu. Uzasadniając to twierdzenie podważył stanowisko organu I instancji, że opuszczenie przedmiotowego lokalu miało charakter trwały. Twierdzeniu temu przeczą bowiem znajdujące się w tym mieszkaniu jego przedmioty codziennego użytku, takie jak: ubrania, żywność czy przybory toaletowe. Odwołujący się przyznał, że często wyjeżdża za granicę, jednakże czas jego nieobecności w stałym miejscu pobytu nie przekracza dwóch, trzech miesięcy. Powodem czasowej jego nieobecności w mieszkaniu jest prowadzony w nim aktualnie remont. Tym samym błędnie organ przyjął, że nie ma on zamiaru przebywać w przedmiotowym lokalu na stałe, a zatem nie wystąpiły w sprawie przesłanki wskazane w art. 15 ust. 2 ustawy. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W uzasadnieniu orzeczenia podał, że organ I instancji prawidłowo, na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo wykazał spełnienie w sprawie przesłanek wynikających z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W ocenie Wojewody z akt sprawy wynika, że R. M. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w B. lecz przyjeżdża do niego jedynie okazjonalnie, co potwierdziły przeprowadzone w sprawie oględziny, zeznania sąsiadów oraz kontrola meldunkowa przeprowadzona przez II Komisariat Policji w B. Przedmiotowy lokal mieszkalny stanowi dla niego jedynie miejsce zameldowania na pobyt stały, a nie miejsce gdzie realizuje on swoje funkcje życiowe. Odwołujący się przebywa w nim bowiem nieregularnie i nie realizuje w nim swoich funkcji życiowych. W lokalu tym nie koncentrują się także jego sprawy rodzinne, co potwierdza fakt zamieszkiwania jego żony i dzieci w N. i gdzie według danych Wojewódzkiego Zbioru Meldunkowego przebywają oni od kilkunastu lat. R. M. nie przyjmuje też korespondencji pod adresem stałego zameldowania, lecz wskazuje do doręczeń swój adres za granicą. Zgłoszony zaś przez niego zamiar powrotu do przedmiotowego mieszkania w bliżej nieokreślonej przyszłości nie uzasadnia utrzymywania stanu fikcyjnego. Pozostawione w lokalu rzeczy osobiste nie świadczą, że nie został on opuszczony, Opuszczenie lokalu nie musi być bowiem połaczone z jego opróżnieniem rzeczy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R. M., zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, zakwestionował decyzję Wojewody [...] zarzucając jej oparcie na błędnych ustaleniach faktycznych. Uzasadniając skargę powtórzył praktycznie argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W szczególności wskazał, że nie można zaakceptować twierdzenia organu dotyczącego dobrowolnego opuszczenia przez niego lokalu mieszkalnego przy ul [...] w B., a zwłaszcza jego opuszczenia w sposób trwały. Ustaleniom tym przeczą przechowywane w mieszkaniu rzeczy. Czasowa niemożność przebywania w lokalu spowodowana zaś jest długotrwałymi pracami remontowymi, które uniemożliwiają skoncentrowanie w tym lokalu funkcji życiowych. Okoliczność, że jego małżonka i dzieci na stałe przebywają za granicą nie ma zaś znaczenia w sprawie, bowiem jego sytuacja rodzinna nie stanowi przedmiotu postępowania. W konsekwencji tego uznać należy, że błędne i przedwczesne jest twierdzenie organu o spełnieniu przez skarżącego przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Fakt remontu przedmiotowego lokalu, wyłączający czasowo możliwość skoncentrowania w nim działalności osobistej i majątkowej skarżącego, nie może przesądzać bowiem, że lokal ten nie stanowi jego miejsca pobytu stałego. Skarżący podkreślił także, że posiada tytuł prawny do przedmiotowego lokalu wynikający z dziedziczenia po matce. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego organ podtrzymał swoje stanowisko dotyczące trwałości opuszczenia przez niego dotychczasowego miejsca stałego pobytu w spornym lokalu. Ponownie wyjaśnił także, że podniesiony przez skarżącego zamiar powrotu do spornego lokalu mieszkalnego stoi w sprzeczności z okolicznościami obiektywnymi sprawy, do których należy zaliczyć: brak partycypacji w kosztach jego utrzymania i remontu, pobyt najbliższej rodziny poza granicami kraju i fakt nie przedstawienia dokumentu potwierdzającego posiadanie do tego lokalu tytułu prawnego wynikającego z dziedziczenia po matce. Organ zauważył także, że orzeczenie o wymeldowaniu wydawane jest zgodnie z oceną stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji ostatecznej, a nie na podstawie hipotetycznych zdarzeń mających nastąpić w przyszłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrolując zaskarżoną decyzję w aspekcie jej zgodności z prawem, jak nakazuje, art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ), uznał, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego, a także przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać należy, że stosownie do tego przepisu oraz sąd orzeka na podstawie akt sprawy i stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania. Wojewoda [...] - zdaniem Sądu - poprawnie ocenił zebrane w sprawie dowody, dokonując na ich podstawie trafnych ustaleń faktycznych oraz przeprowadził prawidłowe rozważania prawne. Wskazać należy, że art. 15 ust. 1 obowiązującej w dacie orzekania ustawy o ewidencji ludności nakładał na osobę, która opuszczała miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, obowiązek wymeldowania się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Jeżeli obowiązek ten nie został dopełniony, ustawa przewidywała tryb administracyjny wymeldowania, który mógł zostać uruchomiony z urzędu lub na wniosek strony ( m.in. właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu). W kontrolowanej sprawie postępowanie o wymeldowanie zostało wszczęte na wniosek B. M., który jak wynika z aktu notarialnego z dnia [...] roku, rep. [...], jest właścicielem mieszkania przy ul. [...] w B. Zgodnie z zastosowanym w sprawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności przesłankami orzeczenia wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące jest opuszczenie tego miejsca pobytu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. W obowiązującym w dacie orzekania przywołanym przepisie, w odróżnieniu od rozwiązań prawnych obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. nr 93, poz. 887), ustawodawca zrezygnował ze związania kwestii zameldowania na pobyt stały z posiadaniem tytułu prawnego do lokalu. Zmiana ta jest konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 ( Dz. U. z 2002r. nr 72, poz. 716), stwierdzającego niezgodność ówczesnego art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. W wyroku tym Trybunał stwierdził m.in., że potwierdzenie posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu mieszkalnym nie służy rejestrowaniu tych uprawnień przez organ meldunkowy. Ewidencja ludności jest bowiem rejestracją stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona też formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. W związku z tym wyrokiem do ustawy o ewidencji ludności wprowadzony został m.in. art. 9 ust. 2 b stanowiący, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktycznego pobytu w tym lokalu. Mając na uwadze powołane unormowania w pełni zaaprobować należy stanowisko Wojewody [...], że bez znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy zameldowania skarżącego w mieszkaniu przy ul. [...] w B. było posiadanie tytułu prawnego przysługującego stronie do przedmiotowego lokalu. Skuteczne nie mogło być zatem powoływanie się pełnomocnika skarżącego zarówno w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta B., jak i w skardze do Sądu na przysługujące skarżącemu prawo do spadku po matce, które to stanowisko podważało treść umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego. Odnosząc się do prawidłowości zastosowania w sprawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wskazać należy, że ustawodawca przewidział możliwość posiadania przez osobę fizyczną stałego miejsca zameldowania w lokalu, w którym osoba ta faktycznie nie przebywa przez dłuższy okres czasu. Wydając decyzję o wymeldowaniu z miejsca stałego pobytu organ powinien mieć tym samym na uwadze tę okoliczność oraz ustawową definicję pobytu stałego zawartą w art. 6 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tą definicją pobytem stałym jest miejsce zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przywołane unormowania powodują, że przed wydaniem decyzji w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności organy ewidencji ludności mają obowiązek dokonania ustaleń faktycznych pozwalających na stwierdzenie czy osoba dotychczas zameldowana na pobyt stały pod określonym adresem nie tylko faktycznie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, ale także czy opuszczenie miejsca tego pobytu ma charakter trwały i dobrowolny. Bezsporne jest w sprawie, że skarżący przedmiotowy lokal mieszkalny pierwszy raz opuścił już wiele lat temu, miało to bowiem miejsce w latach 80 – tych ubiegłego wieku, kiedy to jak wynika z adnotacji w karcie osobowej mieszkańca (KOM), wyjechał on z kraju do [...] z zamiarem pobytu stałego. Dać wiarę należy także zeznaniom B. M., że ponowne zameldowanie się skarżącego w mieszkaniu swojej matki przy ul. [...] w B. , do którego doszło w dniu [...] roku, miało na celu głownie dokonanie przez niego wymiany polskich dokumentów osobistych. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego podnieść też trzeba, że okoliczność, iż w N. mieszka na stałe żona skarżącego oraz jego troje pełnoletnich dzieci i prowadzi on w tym kraju warsztat samochodowy ma znaczenie w kwestii oceny trwałości i dobrowolności opuszczenia przez niego miejsca stałego pobytu w mieszkaniu przy ul. [...] w B. Opuszczenie miejsca stałego pobytu ma charakter bowiem trwały w przypadku, gdy osoba, której to dotyczy ześrodkowała swoją aktywność życiową poza swoim dotychczasowym miejscem pobytu i w dającym się przewidzieć okresie czasu sytuacja ta nie ulegnie zmianie. Zgodzić się należy także z Wojewodą [...], że opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego mieszkania miało także charakter dobrowolny. Ustalenia faktyczne, jakich dokonały w sprawie organy obu instancji, a w szczególności sporadyczne i krótkotrwałe przebywanie przez skarżącego w tym mieszkaniu, mimo posiadania do niego nieskrępowanego dostępu (brat pozostawił mu do niego klucze oraz umożliwił mu przebywanie w tym mieszkaniu, mimo prowadzonego remontu), dowodzą niezbicie, że nie został on zmuszony za pomocą bezprawnych działań właściciela lokalu do jego opuszczenia. O braku dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu w kontekście przepisów ustawy o ewidencji ludności można mówić bowiem jedynie w przypadkach, gdy doszło do tego na skutek bezprawnych działań innych osób, które doprowadziły do opuszczenia przez osobę zameldowaną miejsca zamieszkania oraz uniemożliwiają jej powrót do niego. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy prawidłowo, w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, dokonały wymeldowania skarżącego z miejsca jego dotychczasowego stałego pobytu. Z powyższych względów zatem na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) skarga podlegała oddaleniu.