II SA/Gl 786/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 26 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 786/16 o oddaleniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zniszczone drzewa postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 26 sierpnia 2016 r. Sygn. akt II SA/GI 786/16 Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku E. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że wraz z małżonkiem oraz przewlekle chorą córką zamieszkuje w lokalu o pow. 64 m2, o wartości około 120.000,00 zł. Strona podała, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 5.000 zł. Strona wyjaśniła również, że wraz z małżonkiem posiadają dwie nieruchomości o pow. 19 i 12 arów, położone w Gminie M., które nie mogą być wykorzystane gospodarczo ze względu na osuwisko. Małżonek strony posiada piętnastoletni samochód marki [...]. Skarżąca z tytułu umowy o pracę osiąga dochód 2.600 zł (netto), zaś jej małżonek 3.000 zł (netto). Córka skarżącej otrzymuje zasiłek w kwocie 300 zł. Strona sporządziła zestawienie stałych, miesięcznych wydatków, z którego wynika, że za mieszkanie płaci 739 zł; za energię elektryczną 100 zł; na zakup żywności 1.500 zł; na zakup odzieży 700 zł; na zakup środków czystości 300 zł; na usługi telekomunikacyjne (internet i telefon) 120 zł; na leczenie 500 zł. W ocenie referendarza nawet gdyby przyjąć, że łączne wydatki w rodzinie skarżącej w sumie wynoszą 4.000 zł., a jednocześnie dochód w jej rodzinie wynosi 5.900 zł netto miesięcznie, to stronę stać zarówno na opłacenie wpisu od skargi jak i na poniesienie pozostałych kosztów sądowych. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 26 sierpnia 2016 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej wskazywał, że przedstawione przez skarżącą wydatki nie są jedynymi jakie skarżąca ponosi co miesiąc, ponieważ często pojawiają się również wysokie wydatki okazjonalne, które nie są możliwe do przewidzenia i nie są to wydatki stałe czy nawet cykliczne. W ocenie pełnomocnika, z uwagi na nieprzekraczalne terminy procesowe, wydatków sądowych nie można zaplanować z wyprzedzeniem, a nagły jednorazowy wydatek jakim jest wpis od skargi w kwocie 1.337 zl nie może zostać poniesiony przez skarzącą bez uszczerbku utrzymania dla niej i jej rodziny. W ocenie pełnomocnika przy ocenie oświadczenia majątkowego skarżącej nie można poprzestać na prostym wyliczeniu różnicy w stałych miesiecznych dochodach i wydatkach. Wnikliwej ocenie należy bowiem poddać całokształt sytuacji majątkowo – rodzinnej wnioskodawczyni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny kosztów. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącej uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przezeń wniosku, albowiem jej sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było zwolnienie jej od kosztów sądowych. E. Z. wraz z mężem uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości 5.900 zł, natomiast jej stałe wydatki kształtują się na poziomie 4.000 zł. W świetle powyższego zestawienia nie sposób uznać, że sytuacja materialna skarżącej jest na tyle ciężka aby koniecznym było przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zadeklarowany przez skarżąca miesięczny dochód rodziny nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania. Przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Stały dochód pozwala bowiem na zaplanowanie wydatków, w tym również tych, dotyczących toczącego się przed sądem postępowania. Zauważyć ponadto należy, że skarżąca także na etapie sprzeciwu nie przedstawiła argumentacji (ani nie załączyła wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 26 sierpnia 2016r. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- Sygn. akt II SA/GI 786/16