II SA/Gl 788/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odpadów na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 788/11 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący A. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, wniosek swój motywując trudną sytuacją materialną. Z treści wniosku wynika, że skarżący nie posiada obecnie żadnych dochodów, ani też majątku (papiery wartościowe, oszczędności, przedmioty o wartości przekraczającej 3.000 euro), pozostając na utrzymaniu rodziców, z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Łączny dochód jego rodziców to 2644 zł miesięcznie, jednakże jest on pomniejszany o wydatki związane z bieżącymi kosztami utrzymania (media), spłatą zaciągniętych zobowiązań kredytowych a także stosunkowo wysokimi wydatkami na lekarstwa. Do druku formularza A. S. dołączył szereg dokumentów (przede wszystkim wydruki z rachunku bankowego) potwierdzających podniesione przezeń okoliczności. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 kwietnia 2012 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Z treści jego uzasadnienia wynika przede wszystkim, że skarżący ma liczne obciążenia finansowe, tym samym świadomie nie podejmuje pracy, bowiem nie miałoby sensu "pracować na komornika". Nadto oświadczył, że w dniu [...] r. wznawia działalność gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić przede wszystkim należy, że Sąd dokonuje oceny wniosku strony i jej indywidualnej sytuacji, mając z jednej strony na względzie umożliwienie jej realizacji prawa do sądu, z drugiej jednak strony, musi ocenić indywidualną sytuację wnioskodawcy, uwzględniając przesłanki z art. 199 p.p.s.a., tj. zasadę ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Prawo pomocy jest bowiem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadniających szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że skarżący świadomie nie podejmuje pracy zarobkowej, chcąc w ten sposób uniknąć "maltretowania przez komornika", praca na spłaty obciążeń zdaniem skarżącego nie miałaby sensu. Zdaniem Sądu należy podzielić pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż nie można w sposób uprzywilejowany - a tym właśnie jest przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów powstałych w związku z postępowaniem sądowym na Skarb Państwa - traktować osoby, która świadomie nie podejmuje pracy zarobkowej w stosunku do osób, które taką pracę podejmują. Byłoby to niezgodne z konstytucyjną zasadą równości (art. 32 Konstytucji RP) i zasadą powszechności opodatkowania (art. 84 Konstytucji RP), bowiem skutkiem zwolnienia strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych, jest obciążenie tymi kosztami ogółu obywateli, stąd też powinno ono nastąpić w przypadkach, gdy zgromadzenie przez stronę środków na pokrycie tych kosztów jest niemożliwe z przyczyn obiektywnych, a nie z przyczyn subiektywnych, pozostających pod kontrolą strony (vide: postanowienie NSA z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 15/08). Poza tym w ocenie Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a nadto budzą poważne wątpliwości. Z jednej bowiem strony skarżący przedstawia swoją sytuacją materialną jako trudną, z drugiej zaś oświadcza, że wznawia działalność gospodarczą, która polega na zbieraniu i transporcie odpadów z metali. To pozwala uznać, biorąc w szczególności pod uwagę charakter tej działalności, że skarżący musi dysponować odpowiednimi środkami, pozwalającymi na poniesienie wydatków niezbędnych do podjęcia takiej działalności. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246 § 1, art. 254 § 1 w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.