II SA/Gl 794/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] r. nr [...] ([...]), 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy B. umorzył postępowanie w sprawie prawidłowej gospodarki ściekowej i pozbywania się nieczystości ciekłych się z nieruchomości nr 1, nr 2, nr 3 i nr 4 położonych w G. przy ulicy [...] i przy ulicy [...] oraz wykonania przez J. i K. K., L. i J. K., B. C. oraz M. i G. H. postanowień art. 5 ust. 1 pkt 3b i art. 6 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku i czystości w gminach ( dalej u.u.cz.p.g.). W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie wszczęte na wniosek E. R. z dnia [...] r wykazało, że w/w właściele nieruchomości okazali stosowne dokumenty potwierdzające spełnianie przez nich obowiązków nałożonych art. 5 ust. 1 pkt 3b i art. 6 ust. 1 wymienionej ustawy, a zatem postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Decyzja ta została jednak uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez E. R. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że Wójt Gminy B. nieprawidłowo objął jedną swoją decyzją właścicieli czterech różnych nieruchomości. Nakazał też aby w ponownie prowadzonym postępowaniu organ ten wydał w stosunku do każdej ze stron postępowania decyzję opartą na przepisie art. 6 ust. 7 u.cz.p.g. lub decyzję o umorzeniu postępowania. Dodał także, że w warunkach niniejszej sprawy, a w szczególności wobec zarzutów odwołującej się organ ten winien rozważyć także możliwość wszczęcia postępowania na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Wójt Gminy B., decyzją z dnia [...] r. Nr [...], umorzył postępowanie w sprawie prawidłowej gospodarki ściekowej i pozbywania się nieczystości ciekłych z nieruchomości nr 4 położonej w G. przy ulicy [...] oraz wykonywania przez M. i M. H. postanowień art. 5 ust. 1 pkt 3b i art. 6 ust. 1 u. u.cz.p.g. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w związku z wnioskiem E. R. przeprowadził postępowanie, które potwierdziło wykonywanie przez M. i M. H. obowiązków wypływających z tej ustawy. W szczególności na wezwanie Urzędu właściciele nieruchomości przedstawili stosowne dokumenty, a zatem dalsze postępowanie w tej sprawie należało uznać za bezprzedmiotowe. W odwołaniu E. R. zarzuciła naruszenie tą decyzją przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez niedokładne zebranie materiału dowodowego dla wyjaśnienia niniejszej sprawy, co w rezultacie doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, a mianowicie uznaniu, że pozbywanie się ścieków z nieruchomości nr 4 należącej do małżonków H. odbywa się zgodnie z postanowieniami art. 5 ust. 1 pkt 3b i art. 6 ust. 1u.u.cz.p.g. W oparciu o te zarzuty wniosła ona o uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołująca się wskazała, że organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w sprawie zgodnego z wymogami przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz nie ustalił w sposób należyty stanu faktycznego sprawy. W szczególności nie zostały przeprowadzone oględziny na terenie jej nieruchomości mające na celu ustalenie, gdzie właściciele nieruchomości nr 4 faktycznie odprowadzają nieczystości ciekłe. Dodała, że zgodnie z art. 6 ust. 1 u.u.cz.p.g. właściciele nieruchomości przy wykonaniu obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 3b tej ustawy obowiązani są do udokumentowania, w formie umowy korzystania z usług wykonywanych przez zakład będący gminną jednostką organizacyjną lub przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych, przez okazanie takiej umowy i dowodów płacenia za takie usługi. Tymczasem jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie małżonkowie H. umowy takiej nie posiadali. Pomimo zaistnienia takiego stanu rzeczy Wójt Gminy uznał jednak, że przekazali oni dokumenty potwierdzające spełnienie obowiązku, o których mowa w ustawie i umorzył postępowanie. W dalszej części odwołania E. R. podtrzymała swoje wcześniejsze twierdzenia dotyczące odprowadzania nieczystości ciekłych z nieruchomości nr 4 na jej działkę domagając się przeprowadzenia wnikliwego postępowania w tym zakresie i wydania odpowiedniego rozstrzygnięcia. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu wskazało, że przywołany w sprawie art. 6 u.u.cz.p.g. pełni potrójną rolę, a mianowicie wskazuje na sposób wykonania przez właścicieli nieruchomości obowiązku pozbywania się odpadów komunalnych i nieczystości ciekłych, określa, co należy zrobić, jeżeli właściciele nieruchomości nie wykonują obowiązku w sposób ustawą nakazany i daje podstawę do ustalenia wysokości opłat za usługi. W założeniu tej regulacji właściciel nieruchomości może tylko w jeden sposób wykonać przewidziany w art. 5 ust. 1 pkt 3b tej ustawy obowiązek pozbycia się odpadów komunalnych i nieczystości ciekłych, tj. poprzez zawarcie umowy z właściwym podmiotem – zakładem będącym gminną jednostką organizacyjną albo przedsiębiorcą posiadającym stosowne zezwolenie, poprzez zapłacenie za wykonaną usługę i udokumentowanie tego obowiązku poprzez okazanie takiej umowy i dowodów zapłaty. Właściciel nieruchomości nie może więc bez upoważnienia zawartego w odrębnej uchwale rady gminy pozbywać się odpadów komunalnych i nieczystości w inny sposób niż wskazany w ustawie – tj. przez zawarcie umowy o świadczenie usług, zapłacenie za ich wykonanie i udokumentowanie tego poprzez okazanie umowy i dowodów zapłaty za usługi. W stosunku zaś do właścicieli, którzy takich dokumentów nie okażą na gminie ciąży obowiązek zorganizowania odbierania odpadów komunalnych lub opróżniania zbiorników bezodpływowych. Wydawana jest wtedy przez wójta decyzja z urzędu skierowana do właściciela nieruchomości, który nie zawarł umowy o odbieranie odpadów komunalnych lub opróżnienie zbiorników bezodpływowych, a decyzji tej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Wobec zaś ustalenia, że Państwo H. posiadają umowę zawartą w dniu [...] r. oraz przełożyli sześć rachunków potwierdzających wywóz odpadów, zasadnie uznano, że dalsze prowadzenie postępowania stało się bezprzedmiotowe i dlatego zasadne i zgodne z prawem było jego umorzenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E. R. powtórzyła zarzuty odwołania zarzucając ponownie wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów art. art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez odstąpienie od podjęcia kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całości materiału dowodowego w sprawie. W jej ocenie zaskarżona decyzja została oparta także na błędnych ustaleniach faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a to w związku z przyjęciem, że pozbywanie się nieczystości ciekłych z nieruchomości nr 4 położonej w G. przy ulicy [...] odbywa się w sposób zgodny z postanowieniami zawartymi w art. 5 ust. 31 pkt 3b i art. 6 ust. 1 u.u.cz.p.g. podczas gdy właściciele tej nieruchomości postępując sprzecznie z przywołanymi przepisami, zanieczyszczają jej nieruchomość. W oparciu o te zarzuty skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Na podstawie art. 136 k.p.a. domagała się ona przeprowadzenia ponadto dodatkowego postępowania wyjaśniającego celem uzupełnienia dowodów o załączoną do skargi dokumentacją zdjęciową, nagranie na płycie CD, a także dokumenty potwierdzające okoliczność skażenia wody w studni na jej posesji. W uzasadnieniu skargi E. R. wskazała, że w jej ocenie małżonkowie H. w dalszym ciągu odprowadzają nieczystości na teren jej działki, o czym mają świadczyć m.in. widoczne na dołączonych zdjęciach rurki, którymi odprowadzane są ścieki z ich nieruchomości. Gdyby faktycznie nieczystości ciekłe z działki należącej do uczestników postępowania odprowadzane były w sposób wskazany przez Kolegium, wówczas teren jej posesji nie byłby zalewany fekaliami, i nie doprowadziłoby to do skażenia bakteriologicznego wody w studni stanowiącej dla jej rodziny jedyne źródło zaopatrzenia w wodę. Tymczasem pomimo wskazań Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. Wójt Gminy B. nie podjął dotychczas w tym zakresie żadnych działań. W ocenie skarżącej w świetle tych dowodów jest pozbawione sensu i logiki jest twierdzenie SKO, że przedłożenie przez małżonków H. 6 rachunków potwierdzających wywóz nieczystości stanowi dowód zgodnego z prawem odprowadzania ścieków z ich posesji. Skarżąca wskazała ponadto, że w dacie sporządzania protokołu małżonkowie H. nie posiadali podpisanej umowy na opróżnianie zbiornika bezodpływowego i wywóz nieczystości ciekłych z ich nieruchomości, bowiem umowę taką zawarli dopiero w dniu [...] r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy B. zapadły bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji zgodnie Sąd doszedł w szczególności do przekonania, że na uwzględnienie zasługiwały zarzuty skargi, w których podniesiono wydanie zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, a to: art. 7, art. 77 ( 1 k.p.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekające w sprawie organy obu instancji nie podjęły bowiem wszystkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym nie zebrały i rozpatrzyły wszystkich dostępnych im dowodów. W rezultacie na podstawie niepełnego materiału dowodowego przyjęły on, że opróżnianie zbiornika na nieczystości ciekłe znajdującego się na działce nr 4 w G. i wywóz nieczystości z tej działki odbywa się zgodnie z przepisami prawa przez co naruszyły także art. 80 k.p.a. Skarżącej przyjdzie w tym miejscu wyjaśnić, że Sąd nie mógł zastosować art. 136 k.p.a. bowiem sąd administracyjny nie stosuje w toku postępowania przepisów tego Kodeksu. Stosownie do art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 nr , poz. 270 – dalej zwanej p.p.s.a.) może jednak on z urzędu lub na wniosek przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów oraz pod warunkiem, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie składu orzekającego decyzja o umorzeniu postępowania i prowadzonego w sprawie gromadzenia na przedmiotowej działce nieczystości ciekłych w zbiorniku bezodpływowym oraz pozbywania się ich z terenu tej nieruchomości zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości w gminach (jedn. tekst Dz. U. z 2005 r. Nr 236, poz. 2008 ze zm – dalej u.u.cz.p.g.) oraz przepisów odrębnych była jednakowoż co najmniej przedwczesna. Z brzmienia jej art. 6 ust. 1 wynika, że właściciel nieruchomości pozbywający się z jej terenu nieczystości ciekłych jest zobowiązany do korzystania z usług wykonywanych przez gminną jednostkę komunalną lub przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych oraz udokumentowania tego przez okazanie stosownej umowy i dowodów uiszczania opłat za te usługi. Dodać należy, że rada gminy może określić w drodze uchwały, w zależności od lokalnych warunków, inne sposoby udokumentowania wykonywania obowiązków nałożonych przepisem art. 5 ust. 1 pkt 3b ustawy – co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W warunkach analizowanej sprawy organy przyjęły, że samo zawarcie umowy (w dodatku dopiero w trakcie trwania kontrolowanego postępowania) oraz okazanie przez współwłaścicieli działki nr 4 6 faktur dokumentujących opłacenie w [...] r. usług wywozu nieczystości ciekłych w łącznej ilości [...] m³ ([...] x [...] m³) stanowią wystarczający dowód potwierdzający wykonanie przedmiotowego obowiązku. Zdaniem składu orzekającego dokumenty te nie mogły stanowić jednak wystarczającego dowodu wywiązywania się przez małżonków H. z obowiązków nałożonych na nich przepisem art. 5 ust. 1 pkt 3a i 3b u.u.cz.p.g. Badając bowiem dokumentów przedłożonych przez stronę organ winien dokonać ustaleń, w jaki sposób gospodarstwo domowe małżonków H. jest zaopatrywane w wodę, a w przypadku gdy korzysta ono z wodociągu jaka ilość wody została dostarczona do tego gospodarstwa w okresie, którego dotyczyły przedłożone faktury. W przypadku natomiast, gdyby woda zużywana w tym gospodarstwie domowym była pobierana ze studni organ powinien ustalić, jakie było jej prawdopodobne zużycie ustalając sposób korzystania z tej nieruchomości, w tym czy jest ona zamieszkiwana przez cały rok czy też tylko okresowo oraz liczbę osób zamieszkujących tę nieruchomość (stale bądź czasowo). Ustalić winien on także w przypadku gdyby okazało się, że na tej nieruchomości są hodowane zwierzęta gospodarskie ilość tych zwierząt. Dopiero w oparciu o te dodatkowe dane organ był bowiem władny sposób kompletny i przekonujący ustalić czy produkowane w tym gospodarstwie domowym nieczystości ciekłe są w całości odprowadzane do zbiornika bezodpływowego oraz usuwane z niego w sposób zgodny z przepisami. Oczywistym jest, że aby rozstrzygnąć sprawę zgodnie z przepisami prawa organ winien przeprowadzić oględziny i to zarówno działki skarżącej jak działki jej sąsiadów. Zwrócić wreszcie należy uwagę, że w toku ponownie prowadzonego postępowania Wójt Gminy B. nie zażądał przedstawienia przez właścicieli działki nr 4 dalszych dowodów potwierdzających uiszczanie opłat za wywóz nieczystości z tej nieruchomości. (decyzja organu pierwszej instancji pochodzi z dnia [...] r. a ostatnia faktura dokumentująca uiszczoną opłatę z dnia [...] r.). Przedstawione rozważania przemawiają za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, jako wydanych z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W toku ponownego postępowania Wójt Gminy B. zastosuje się zaś do wskazań Sądu i podejmie opisane w wyroku działania niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i dopiero w oparciu o te ustalenia wyda nakaz o jakim jest mowa w art. 6 ust. 7 u.u.cz.p.g. bądź też umorzy postępowanie w sprawie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 ( 1 pkt. 1 lit c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O niewykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono po myśli art. 152 p.p.s.a. W przedmiocie zwrotu kosztów poistepowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a.