II SA/Gl 796/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski,, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant starszy referent Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 497,00 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. w przedmiocie uznania, że świadczenia wychowawcze pobrane przez skarżącą na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] r. wypłacone w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. w łącznej wysokości 3000,00 zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz w przedmiocie żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych z odsetkami. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.), według którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Podkreślił, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się, m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Następnie organ odwoławczy wskazał, że miesięczny dochód uzyskany przez skarżącą w 2016 r. wyniósł 813.67 zł. Ponadto, w roku bazowym, tj. w 2016, rodzina uzyskała inny dochód niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu uiszczonych alimentów na rzecz syna skarżącej w wysokości 5400,00 zł oraz z tytułu kwoty zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci, - 506,28 zł (skarżąca) - 962,48 zł (mąż skarżącej) - co stanowiło łącznie sumę 6 868,76 zł, a po podzieleniu przez 12 miesięcy - 572.40 zł. Do powyższej kwoty należało dodać dochód uzyskany w marcu 2018 r. przez męża skarżącej z tytułu świadczonej pracy od [...] 2018 r. na rzecz firmy "A. Sp. z o.o.", który wyniósł 3616,80 zł brutto (minus koszty uzyskania przychodu w wysokości 624,19 zł, podatek w wysokości 208,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 495,86 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 280,88 zł), a netto 2007,87 zł. Organ odwoławczy podniósł, że powyższa kwota została pomniejszona o wysokość zobowiązań alimentacyjnych męża skarżącej na rzecz małoletnich dzieci, potrącanych z jego wynagrodzenia w kwocie 800,00 zł. Wobec powyższego, dochód netto męża skarżącej w marcu 2018 r. wyniósł 1207.87 zł. Organ wskazał, że w związku z tym, miesięczny dochód rodziny wyniósł 2593,94 zł (813,67 zł + 572,40 zł + 1207.87 zł), a po podzieleniu przez 3 osoby w rodzinie, miesięczny dochód przypadający na członka rodziny wyniósł 864,65 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe warunkujące przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. 800 zł. W związku z tym organ wskazał, że świadczenia wychowawcze w kwocie 3000,00 zł zostały nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika – podniosła zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) art. 76 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., polegającego na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego, rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez błędne swobodne przyjęcie kwoty 800 zł, odejmowanej od dochodu rodziny, która nie wynika z dokumentów, podczas gdy kwota ta powinna wynosić 1000 zł - co wynika z wyroku Sądu Rejonowego w R. i Sądu Okręgowego w G. Ponadto zarzuciła naruszenie przez organ art. 8 K.p.a. poprzez wydanie decyzji nie opartej na materiale dowodowym, na skutek powielenia w decyzji, dowolnie przyjętej kwoty alimentów oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazała, że organ błędnie ustalił wysokość dochodu jej rodziny, albowiem przyjął dowolną i nieprawidłową kwotę należności alimentacyjnych jej męża, które podlegają odliczeniu. Podniosła, że wyliczenia organu były od początku obarczone błędem matematycznym. Pomimo przedłożenia przez nią wraz z wnioskiem, odpisu wyroku, z którego wynika wysokość ponoszonych alimentów w kwocie 1000 zł miesięcznie, organ przyjął kwotę 800 zł. Dodała, że przez takie działanie organu doszło do naruszenia także art. 8 kpa, albowiem strona została pozbawiona możliwości działania w zaufaniu do organu, który wydając decyzję powielił błędy powstałe na etapie niższej instancji. Podniosła, że przy przyjęciu prawidłowych, wynikających ze stanu faktycznego kwot, nie wypełniła przesłanek materialnoprawnych z ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, bowiem dochód w rodzinie nie przekroczył kwoty 800,00 zł. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę. Skarżąca dodała, że w nowym miejscu zatrudnienia, zarobki jej męża są przez cały czas na tym samym poziomie i komornik potrąca 60 % jego wynagrodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie uznania, że świadczenia wychowawcze pobrane przez skarżącą w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. stanowią nienależnie pobrane świadczenia, gdyż w wyniku uwzględnienia dochodu uzyskanego przez męża skarżącej, miesięczny dochód przypadający na członka rodziny wyniósł 864,65 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Z uwagi na wskazaną wyżej okoliczność przekroczenia kryterium dochodowego, szczególnie istotne znaczenie w sprawie miało wyjaśnienie przez organ kwestii podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu dotyczących wysokości kwot potrącanych z wynagrodzenia jej męża z tytułu alimentów. Według zarzutów zawartych w tym piśmie, organ nieprawidłowo ustalił wysokość wymienionych kwot. W związku z tym skarżąca zawarła stwierdzenia sprowadzające się do kwestionowania ustaleń organu dotyczących wysokości dochodu na osobę w jej rodzinie. Podkreślenia wymagało, że w zakresie dotyczącym egzekucji świadczeń alimentacyjnych akta administracyjne zawierają zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] r., w którym wskazano, że w 2017 r. na poczet alimentów wyegzekwowano kwotę 13 873,03 zł. i kwota ta została przekazana wierzycielowi (k.31 akt administracyjnych). Ponadto w aktach znajduje się informacja komornika o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej na dzień [...] r. (k.32) oraz przedłożone przez skarżącą kserokopie pokwitowań zapłaty przez jej męża kwot po 800 zł w marcu, kwietniu i maju 2018 r. (k.27). Z powyższego wynika, że organ nie zgromadził materiału dokumentacyjnego na okoliczność wysokość kwot, które zostały wyegzekwowane, bądź dobrowolnie zapłacone przez zobowiązanego do alimentów, w poszczególnych miesiącach 2018 r., których dotyczyły ustalenia organu w zakresie wysokości dochodu w rodzinie skarżącej. W wyniku tego pominięcia nie ustalił również, czy za te trzy miesiące, których dotyczą, przedłożone przez skarżącą kserokopie pokwitowań zapłaty kwot po 800 zł, alimenty zostały wyegzekwowane przez komornika, a jeśli tak, to w jakich kwotach i czy pokwitowania te dokumentują dobrowolną zapłatę przez zobowiązanego, dokonaną ponad te kwoty, które zostały zajęte przez komornika. Organ nie zgromadził zatem niezbędnego materiału dokumentacyjnego w celu ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie skarżącej. Podniósł w decyzji, że kwota dochodu została pomniejszona o wysokość zobowiązań alimentacyjnych męża skarżącej, potrącanych z jego wynagrodzenia w kwocie 800,00 zł., ale nie wskazał, na jakiej podstawie ustalił kwotę tych potrąceń, a akta nie zawierają informacji komornika w tym zakresie. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić więc należało, że organ odwoławczy, poprzez zaniechanie dokonania czynności w celu wyjaśnienia powyższych kwestii, doprowadził do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. W związku ze wskazanymi wyżej uchybieniami w zakresie postępowania dowodowego, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ miał obowiązek precyzyjnie ustalić kwotę potrąceń z tytułu alimentów, o których była mowa wyżej. Z tego powodu naruszenie wymienionych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania co do dalszego postępowania, dotyczące przeprowadzenia przez organ ustaleń w sprawie, zostały zawarte w powyższych rozważaniach. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., Sąd orzekł o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącej kosztów postępowania, na które składały się koszty zastępstwa prawnego w wysokości 480 zł., powiększone o opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.