II SA/Gl 797/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2024 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/900/2024/6395 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 18 kwietnia 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/900/2024/6395 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej "Prezydent" lub "Organ pierwszej instancji") z 4 marca 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. Prezydent odmówił przyznania K. J. (dalej "Skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 20 ust. 3 i ust. 4 w związku z art. 3 pkt 11 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). Prezydent ustalił, że matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 21 grudnia 2023 r., nr [...], z którego wynika, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, jednakże ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 grudnia 2023 r. Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 15 stycznia 2024 r., a jednocześnie prawo do świadczenia nie powstało do 31 grudnia 2023 r. Prawo do świadczenia nie powstało bowiem nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zatem w sprawie mają zastosowanie przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., a Skarżący nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. bowiem osoba niepełnosprawna 18 kwietnia 1995 r. ukończyła 18 rok życia. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji wydanej przez Prezydenta wskazując, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem i wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, że obecnie pozostaje bez środków do życia i jest jedynym członkiem rodziny, który opiekuje się matką. Matka nie jest w stanie funkcjonować bez opieki. Kolegium zaskarżoną obecnie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe, tj. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym bowiem Skarżący złożył wniosek w styczniu 2024 r., a prawo do świadczenia nie powstało do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W tych okolicznościach decyzja pierwszoinstancyjna zasługuje na utrzymanie w mocy bowiem brak jest podstaw do przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W skardze na decyzję Kolegium, Skarżący wniósł o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzji Kolegium zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi Skarżący przytoczył argumenty na poparcie swojego zarzutu. Podkreślił, że jego matka ma obecnie 87 lat i jest całkowicie zależna od niego, dlatego wydane decyzje odmowne są krzywdzące i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto już na początku 2023 r. Skarżący musiał zrezygnować z pracy, aby zająć się matką. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wnosząc o oddalenie skargi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a."). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu administracyjnego oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji wynikające z treści art. 145 § 1 p.p.s.a, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kwestie związane z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną uregulowane zostały w art. 17 u.ś.r. Przy czym z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej "u.ś.w."), która zmieniła brzmienie m. in. art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uchyliła art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W obecnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. W myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jak wynika z art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje na wniosek uprawnionego podmiotu. Dopiero złożenie wniosku inicjuje postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.), organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Skoro, w rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżący złożył 15 stycznia 2024 r. to przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie mogły znaleźć zastosowania. Nadmienić należy, że przepis art. 24 u.ś.r. określa zasady, na jakich ustala się okresy przysługiwania świadczeń rodzinnych. Przepis ten odnosi się zatem do jednego z elementów rozstrzygnięcia (decyzji) o prawie do świadczenia rodzinnego, a nie do samego ustalania uprawnienia do konkretnego świadczenia rodzinnego. Z tego też względu art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie znajduje zastosowania do ustalenia stanu prawnego właściwego dla rozstrzygania sprawy w świetle zasady ustanowionej w art. 63 ust. 1 u.ś.w. Podkreślić także należy, że decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest ani decyzją uznaniową, ani też wydawaną w oparciu o tzw. zasady współżycia społecznego, lecz jest decyzją ściśle uzależnioną od konkretnej regulacji prawnomaterialnej. Wobec powyższego prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że przed 31 grudnia 2023 r. Skarżący nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 63 ust. 1 u.ś.w., wobec braku złożenia wniosku o ustalenie tego prawa do dnia 31 grudnia 2023 r. Na gruncie zaś obowiązującego od 1 stycznia 2024 r. przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. brak było podstaw do przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący wnioskuje bowiem o świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – osobą dorosłą. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., z uwagi na fakt, że Organ odwoławczy wniósł o zastosowanie tego trybu postępowania, zaś Skarżący w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.