II SA/Gl 798/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta K. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 3, art. 8, art. 39 i art. 106 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A. F. (dalej strona lub skarżący) przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków. W uzasadnieniu decyzji organ ten podał, że strona spełnia wymogi formalne do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do jego otrzymania. Odmowa przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia spowodowana została tym, że sam fakt spełnienia wymogów formalnych do otrzymania zasiłku celowego nie jest równoznaczny z jego przyznaniem, ponieważ świadczenie to przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego. Rozpoznając wniosek osoby organ musi mieć w polu widzenia interes strony i interes społeczny. W tym zakresie organ odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych i wskazał, że przyznanie świadczenia musi być zgodne z celami i zasadami pomocy społecznej. Odnosząc się do sytuacji strony, organ pierwszej instancji wskazał, że jest ona trudna i z tego powodu jest ona objęta świadczeniami ze strony tego organu w formie zasiłku stałego, zasiłku okresowego oraz w formie zasiłków celowych. W ocenie organu strona jest w stanie zaspokoić zgłoszoną potrzebę z własnych środków, co znalazło potwierdzenie w stosownej analizie przeprowadzonej przez ten organ. W końcowej części organ podniósł, że w okresie, w którym strona ubiegała się o świadczenia przyznano jej świadczenie na opłacenie energii elektrycznej jako priorytet w danym momencie. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Podkreśliła, że spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej i choć przyznanie tego zasiłku ma charakter uznaniowy to organ winien wybrać sposób i formę, która będzie najbardziej adekwatna do występującej sytuacji. Zakwestionowano dobór orzecznictwa sądów administracyjnych, gdyż w ocenie strony nie są one adekwatne do jej sytuacji. Strona podkreśliła, że zakup lekarstw jest konieczny z uwagi na stałe choroby i ich brak może zagrażać życiu i zdrowiu. W jej ocenie zakup leków jest niezbędną potrzebą bytową, o jakiej mowa w ustawie o pomocy społecznej, a organ nie rozważył całości okoliczności i nie rozważył możliwości częściowego przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie zgłoszonej potrzeby. Po wykupieniu leków skarżącemu pozostanie 493,25 zł, a zatem kwota, która nie stanowi nawet minimum egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a w dalszej części uzasadnienia przytoczył przepisy ustawy o pomocy społecznej, które mają zastosowanie w sprawie, w tym także przepisy dotyczące możliwości odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W dalszej części przedstawiono działania podejmowane przez organ pierwszej instancji w tym zwrócono uwagę na przeprowadzony wywiad środowiskowy jak również przedstawiono wszystkie świadczenia, które strona otrzymała w następstwie złożonego wniosku. Wskazano na otrzymywanie zasiłku stałego, zasiłku okresowego jak również podniesiono w lutym 2019 r. strona otrzymała zasiłek celowy w wysokości 50 zł na dofinansowanie zakupu obuwia i bielizny, zasiłek celowy w wysokości 516,06 zł na dofinansowanie opłat za energię elektryczną. W dalszej kolejności organ odwoławczy dokonał zestawienia wydatków strony i stwierdził, że wynoszą one 465 zł miesięcznie i z tego powodu jest w stanie dokonać zakupu leków z własnych środków. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że decyzja organu pierwszej instancji nie narusza obowiązujących przepisów prawa. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł skarżący, który wyraził w niej swoje niezadowolenie z działań podejmowanych przez organy administracji publicznej. Decyzję tę uznał za krzywdzącą i wskazał na wszystkie te argumenty, które podniósł w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2l07) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie stwierdzić, że stan faktyczny w sprawie jest czytelny i nie budzi żadnych wątpliwości. Także skarżący w swojej skardze nie podnosi tego, że organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów prawa w tym zakresie. Tytułem tylko przypomnienia można zauważyć, że skarżący spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ występuje u niego jedna z przesłanek przewidzianych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej niepełnosprawność oraz jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania tej formy pomocy. Organ pierwszej instancji po wpłynięciu do niego wniosku o przyznanie świadczeń przeprowadził wywiad środowiskowy, a następnie podjął kilka rozstrzygnięć, mocą których przyznał skarżącemu świadczenia na zaspokojenie części zgłoszonych potrzeb. W podsumowaniu tej części rozważań przyjdzie stwierdzić, że od strony wyjaśnienia sytuacji faktycznej skarżącego organom wypowiadającym się w sprawie nie można nic zarzucić, a ich czynności odpowiadały obowiązującym regulacjom prawnym. Po przedstawieniu stanu faktycznego w sprawie uwagę skupić należy na kwestii wyboru potrzeb zaspokajanych przez organ pomocy społecznej. Na wstępie tej części rozważań przyjdzie stwierdzić, że przyznanie zasiłku celowego następuje w warunkach uznania administracyjnego, a zatem organ administracji publicznej po ustaleniu wszystkich okoliczności sprawy podejmuje stosowne rozstrzygnięcie dokonując wyboru następstwa prawnego. Dodatkowo po myśli art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przyznanie świadczenia z pomocy społecznej musi uwzględniać cele i możliwości pomocy społecznej. Oznacza to, że pomoc społeczna nie jest zobowiązana do zaspokojenia wszystkich potrzeb osób ubiegających się o przyznanie świadczenia, lecz winna dokonać oceny jej sytuacji i wybrać te, które w danym momencie są niezbędne i zaspokoją potrzeby zgłaszającego. Podzielić należy stanowisko prezentowane przez skarżącego, że zakup leków zaliczany jest do tej kategorii potrzeb, które zaspokajane są w pierwszej kolejności, ponieważ leki przyczyniaj się do ochrony życia i zdrowia danej osoby. Stwierdzenie takie nie jest jednak równoznaczne z tym, że w każdym przypadku zgłoszenia takiej potrzeby zadaniem organu pomocy społecznej jest przyznanie stosownego świadczenia. To czy dana potrzeba zostanie zaspokojona zależy od szeregu okoliczności, a w szczególności od analizy, czy strona prowadzonego postępowania jest w stanie z własnych środków zaspokoić zgłoszoną potrzebę. W przypadku skarżącego nie można powiedzieć, aby dysponowała ona własnymi środkami, ponieważ wszystkie środki finansowe, którymi dysponuje pochodzą z pomocy społecznej. Zatem te stwierdzenia organów pomocy społecznej, które znajdują się w uzasadnieniach ich rozstrzygnięć nie są precyzyjne i stanowią przejaw pewnego skrótu myślowego, ponieważ za własne środki skarżącego organy te uznały przynależne skarżącemu zasiłki stałe i zasiłek okresowy. W następstwie złożonego przez skarżącego wniosku o zaspokojenie szeregu niezbędnych potrzeb organ pierwszej instancji innymi decyzjami z tego samego okresu czasu przyznał skarżącemu kwotę 566,06 zł celem zaspokojenia najniezbędniejszych potrzeb, a zatem jak na pomoc społeczną skarżący otrzymał wysokie świadczenie pieniężne. Mocą zaskarżonej decyzji organ ten odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup leków. Przyjdzie zauważyć, że decyzja o odmowie przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie tej potrzeby podjęta została po przeprowadzeniu analizy sytuacji skarżącego w kontekście ilości środków, którymi dysponuje a ilością środków niezbędnych do zaspokojenia najniezbędniejszych potrzeb. Organy administracji publicznej obu instancji deklarują, że sytuacja osobista i dochodowa skarżącego jest trudna, a zatem mają w polu widzenia wszystkie okoliczności związane z potrzebami skarżącego i zaspokajają je stosownie do tego, co w danym momencie jest najniezbędniejsze. Przyjdzie zauważyć, że decyzje te podejmowane są w lutym i zaspokojenie potrzeb zakresie opłat za energię elektryczną w sytuacji, gdy skarżący w ten sposób opala mieszkanie jest wyborem zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, w analogiczny sposób widzieć należy przyznanie świadczenia na zakup obuwia i bielizny. Jak było to już powyżej sygnalizowane decyzja o przyznaniu zasiłku celowego podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego. Okoliczność ta posiada istotne znaczenie w kontekście rozpoznawanej sprawy, ponieważ zakres sądowej kontroli takiej decyzji obejmuje weryfikację postępowania dowodowego przeprowadzonego w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego. Natomiast kontroli tej wymyka się kwestia wyboru następstwa prawnego, ponieważ jest to już element przypisany do uprawnień organu administracji publicznej. Zadaniem składu orzekającego jest sprawdzenie jedynie, czy rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie nosi znamion samowoli. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji jak również organ odwoławczy zamieszczają zestawienie dochodów skarżącego oraz wydatków jakie ponosi. Zestawienie takie dokonane zostało w trakcie czynności związanych z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego i dokonane zostało przez osobę pozostającą w stałym kontakcie ze stroną niniejszego postępowania. W świetle takiego ustalenia przyjdzie stwierdzić, że wybór następstwa prawnego w rozpoznawanej sprawie nie jest wyborem swobodnym i samowolnym, lecz ma umocowanie w ustaleniach poczynionych przez uprawnioną do tego osobę. Oznacza to, że rozstrzygnięcie takie ma swoje umocowanie w obowiązujących regulacjach prawnych i nie narusza przepisów prawa, które legły u podstaw jego wydania. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.