II SA/Gl 8/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. G. i D. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii sprzeciwu skarżącego L. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 grudnia 2016 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2016 r. Skarżący, na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy ponownie zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na trudną sytuację finansową. Z treści formularza wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną w lokalu mieszkalnym o pow. 80 m2. Skarżący zadeklarował, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej. 5.000,00 zł. Źródłem jego utrzymania się jest przyznane mu świadczenie przedemerytalne w wysokości 875 zł netto, świadczenie emerytalne jego małżonki w wysokości 986 zł netto miesięcznie oraz czynsz z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 1500 zł. W druku formularza wnioskodawca sporządził zestawienie swoich wydatków z którego wynika, że kształtują się one na poziomie około 2400 zł. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2016 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie stan majątkowy skarżącego był już przedmiotem oceny dokonywanej zarówno przez referendarza sądowego (w postanowieniu z dnia 3 marca 2016 r.) jak i Sądu (vide postanowienie z dnia 6 kwietnia 2016 r.). W obu przypadkach stwierdzono brak podstaw do przyznania prawa pomocy ze względu na sytuację materialna skarżącego. Co istotne, sytuacja strony nie uległa w tym zakresie znaczącym zmianom, co ewentualnie mogłoby stanowić podstawę do zmiany przyjętego wcześniej stanowiska. Dalej wyjaśniono, że źródłem utrzymania się rodziny skarżącego są dochody skarżącego i jego małżonki uzyskiwane w łącznej wysokości 3361 zł. Stałe udokumentowane wydatki kształtują się zaś na poziomie 1800 zł miesięcznie. Jeżeli nawet uwzględni się jako wiarygodne informacje strony dotyczące wydatków na żywność, środki czystości, leki oraz wyżywienie, to w sumie koszty te kształtują się na poziomie około 2800 zł. Pomiędzy udokumentowanym dochodem wydatkami istnieje więc różnica pozwalająca na samodzielne opłacenie kosztów sądowych przez stronę zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one do wpisu od skargi kasacyjnej, stanowiącego połowę wysokości wpisu od skargi. Zdaniem starszego referendarza sądowego nie jest to wiec kwota, której uiszczenie stanowiłoby dla strony znaczący uszczerbek w utrzymaniu się. Od powyższego postanowienia skarżący reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł w ustawowym terminie sprzeciw domagając się jego zmiany i przyznania skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych w całości od skargi kasacyjnej. Zdaniem pełnomocnika skarżącego nie sposób się zgodzić z uzasadnieniem, iż stałe udokumentowane wydatki wynoszą tylko około 2400 zł. Przede wszystkim nie wzięto pod uwagę kosztów nagłego leczenia skarżącego i jego małżonki, gdyż nie są to już osoby młode i w nagłych przypadkach muszą korzystać z pomocy specjalistów prywatnie, a których nie można udokumentować z powodu nieposiadania rachunków. Są to niewątpliwe duże wydatki znacznie obciążające rodzinny budżet. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach , zważył co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim wskazać należy, że w niniejszej sprawie kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy była już przedmiotem rozpoznania. A zatem zgodzić się należy ze stanowiskiem starszego referendarza sądowego wyrażonym w postanowieniu z dnia 28 grudnia 2016 r., iż niniejszy wniosek skarżącego należało rozpoznać z uwzględnieniem faktu, iż w tej samej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2016 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje art. 165 p.p.s.a., ale tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Gdy chodzi o zmianę okoliczności faktycznych to zmiana powinna być tego rodzaju, aby wpływała w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby nastąpiła istotna zmiana jego sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych. Treść ponownie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odbiega od treści pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nadal uzyskuje dochód w kwocie niemal identycznej co poprzednio, a mianowicie źródłem utrzymania się rodziny skarżącego są dochody skarżącego i jego małżonki uzyskiwane w łącznej wysokości 3361 zł. Stałe udokumentowane wydatki kształtują się zaś na poziomie 1800 zł miesięcznie. Jeżeli nawet uwzględni się jako wiarygodne informacje strony dotyczące wydatków na żywność, środki czystości, leki oraz wyżywienie, to w sumie koszty te kształtują się na poziomie około 2800 zł. Pomiędzy udokumentowanym dochodem wydatkami istnieje więc różnica pozwalająca na samodzielne opłacenie kosztów sądowych przez stronę zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one do wpisu od skargi kasacyjnej, stanowiącego połowę wysokości wpisu od skargi. Nie jest to wiec kwota, której uiszczenie stanowiłoby dla strony znaczący uszczerbek w utrzymaniu się. Tymczasem instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Skarżącego nie można natomiast uznać za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 246 p.p.s.a. w zw. z art. 165 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.