II SA/Gl 805/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2010 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie domniemania dotyczącego nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości. Kierownik Wydziału Finansowego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. decyzją z dnia [...] – nr [...], w wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...], sygn. akt [...] w sprawie przeciwko F.Z., w części dotyczącej przepadku majątku na podstawie art. 6 § 2 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 roku o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającym z przestępstwa (Dz. U. nr 4, poz. 11 z zm.) i art. 8 dekretu z dnia 22 października 1947 roku o przepadku majątku (Dz. U. nr 65, poz. 390 z zm.), stwierdził, że zachodzi domniemanie, iż nieruchomość położona w B. przy ul. [...], mająca urządzoną księgę wieczystą nr [...] wraz z parcelą gruntową nr [...], której tytuł własności, uregulowany jest w [...] własności nieruchomości i parceli gruntowej W.Z. i która jest w jej czasowym władaniu, obecnie ujawniona, należały do F.Z. w czasie popełnienia przestępstwa. W uzasadnieniu podano, że wymienione w decyzji nieruchomości należą do skazanego po odbyciu przez niego kary, a więc w myśl art. 6 § 2 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 roku istnieje domniemanie, że należały one do niego już w czasie popełnienia przestępstwa. Obalenie domniemania zgodnie z art. 6 § 3 ustawy, może nastąpić w drodze powództwa przeciwko Skarbowi Państwa. Wnioskiem z dnia [...], W.Z. (żona F.Z.) wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z żądaniem stwierdzenia nieważności powyższe decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 4 kpa. Podała, że współwłaścicielami nieruchomości objętej decyzją byli małżonkowie Z. w małżeńskiej wspólności, decyzja została skierowana (doręczona) wyłącznie do Sadu Powiatowego w B. W sprawie nie miało też miejsca domniemanie, wynikające z treści art. 6 § 2 ustawy, ani też z § 1 tego artykułu, a to z uwagi na treść art. 7 § 1 ustawy. F.Z. w dacie wydawania decyzji nie odbył jeszcze kary, co wykluczało zastosowanie art. 6 § 2 ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] – [...], na podstawie art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 w zw. z art. 156 pkt 2 i 4 kpa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]. Brak doręczenia decyzji W.Z. i F.Z. Kolegium uznało za przesłankę wznowienia o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Oceniając zaś zarzut naruszenia art. 6 § 1 i 2 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 roku wskazało, że domniemania te mogą być skutecznie obalone jedynie w drodze powództwa przeciwko Skarbowi Państwa w trybie art. 6 § 3 ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W.Z. podniosła, że Kolegium nie rozpatrzyło meritum sprawy. Jej wniosek koncentrował się na mechanizmie zastosowania ustawy w celu pozbawienia nieruchomości. W tym celu z premedytacją wskazano błędną podstawę – art. 6 § 2 ustawy, albowiem tylko wobec treści faktycznie zastosowanego art. 6 § 1 działał art. 7 § 1 ustawy. W istocie wnosząc o stwierdzenie nieważności wskazywała właśnie na naruszenie art. 7 § 1 ustawy. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] – [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...]. Kolegium – w uzasadnieniu – wyjaśniło, że w decyzji z dnia [...] wskazano art. 6 § 2 ustawy jako podstawę jej wydania, a nie art. 6 § 1. Przepisy te zawierają odrębne przesłanki określonych w nich domniemań, których obalenie nie jest możliwe w drodze administracyjnej. W sprawie nie miał też zastosowania art. 7 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 roku, bowiem objęta postępowaniem decyzja została wydana na podstawie art. 6 ust. 2, a nie art. 6 ust. 1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W.Z. zarzuciła wydanie ostatecznej decyzji z naruszeniem art. 6 § 1 i § 2 oraz art. 7 § 1 ustawy z 21 stycznia 1958 roku, a także art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 7, 8 i 80 kpa. Zdaniem skarżącej skoro w sprawie zakończonej kwestionowaną decyzją należało zastosować art. 7 § 1 ustawy to decyzja pomijająca ten przepis została wydana z rażącym naruszeniem prawa, uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione. Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonych do niego aktów (tu decyzji) pod względem zgodności z prawem, a w trakcie jej sprawowania stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z zm., dalej "ppsa") jest związany jedynie granicami skargi. Inaczej mówiąc artykuł ten przewiduje kontrolę z urzędu zaskarżonego aktu. Kierując się tą regułą Sąd stwierdził, że organ orzekający w sprawie wadliwie uznał, że pismo Kierownika Wydziału Finansowego Prezydium Rady Narodowej w B. z [...] jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 104 § 1 kpa, do której ma zastosowanie tryb stwierdzenia nieważności, unormowany przepisami tego kodeksu. Pismo to wprawdzie określono jako decyzję, ale jego treść wskazuje na to, że nie zapadło ono w indywidualnej sprawie z zakresu administracji państwowej (wg stanu prawnego z daty wydania). W ówczesnym stanie prawnym, tak jak i obecnie, decyzja rozstrzygała sprawę co do jej istoty albo w inny sposób kończyła sprawę w danej instancji. Obowiązek doręczenia stronie decyzji przewidywał przepis art. 101 § 1 kpa, a zgodnie z art. 102 kpa (w ówczesnym brzmieniu) organ administracji państwowej, który wydał decyzję był nią związany z chwilą jej doręczenia, o ile kodeks nie stanowił inaczej. Takie rozumienie decyzji nie pozwala na zakwalifikowanie do tej kategorii pisma z dnia [...]. Pismo to bowiem nie załatwiało żadnej sprawy w zakresie administracji, uregulowanej przepisami kpa. Nadto wydanie tego aktu nastąpiło przez ówczesny organ egzekucyjny, właściwy w sprawach dotyczących wykonania orzeczenia sądu karnego o przepadku majątku. Wskazuje na to treść pisma i powołane w nim przepisy. Wbrew poglądowi skarżącej, o domniemaniach w zakresie wykonania kary przepadku majątku stanowił przepis art. 6 § 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 21 stycznia 1958 roku, który nawiązywał do § 1 tego artykułu. Artykuł ten nie regulował formy stwierdzenia przez organ egzekucyjny domniemań przy wykonywaniu kary orzeczonej przez sąd powszechny. W szczególności nie przewidywał działania w formie decyzji administracyjnej w rozumieniu kpa. Tryb postępowania przy wykonywaniu orzeczeń o przepadku majątku regulował dekret z dnia 22 października 1947 roku o przepadku majątku. Zgodnie z art. 8 ust. 2 dekretu, wykonywanie orzeczeń odbywało się w trybie administracyjnym z wyłączeniem drogi sądowej. Właściwe urzędy stosowały przepisy dotyczące ustalania sposobu zabezpieczenia i przejmowania majątków opuszczonych i poniemieckich, a w przypadkach nieuregulowanych tymi przepisami – odpowiednio przepisy części drugiej kodeksu postępowania cywilnego. Na podstawie art. 9 dekretu, odpis wyroku o przepadku majątku stanowił tytuł wykonawczy. Przepis art. 11 ust. 1 dekretu, stanowi zaś, że jeżeli przy wykonaniu orzeczenia o przepadku objęto przedmiot lub inne prawo majątkowe należące do osoby trzeciej, osoba ta mogła wystąpić z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa o zwolnienie tego przedmiotu lub prawa. Wreszcie, cywilnoprawny tryb obalania domniemań przewidywał art. 6 § 3 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 roku. Oznacza to, że skoro wykonywanie orzeczeń o przepadku majątku odbywało się w trybie administracyjnym, to jak słusznie wskazało Kolegium w uzasadnieniu decyzji, zastosowanie miał dekret z 28 stycznia 1947 roku o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych (Dz. U. nr 21, poz. 84 z zm.). Dekret ten utracił moc w 1967 roku. Zgodnie z art. 10 tego dekretu, na decyzję urzędu skarbowego wydawaną w toku postępowania egzekucyjnego nie przysługiwało zażalenie, chyba że dekret stanowił inaczej. W związku z tym należy stwierdzić, że organ egzekucyjny w każdym wypadku podejmował czynności określone decyzją, lecz po wejściu w życie kpa z dnia 1 czerwca 1962 roku, tryb stwierdzenia nieważności dotyczy jedynie decyzji w rozumieniu tego kodeksu, a więc rozstrzygnięcia co do istoty sprawy administracyjnej, co stanowiło odmienność w stosunku do poprzedniego stanu prawnego, który przewidywał wydanie decyzji w każdej kwestii. Zdaniem Sądu należy rozważyć w związku z powyższym czy brak było podstawy prawnej do wydania decyzji w niniejszej sprawie (art. 156 § 2 pkt 2 kpa). Wydaje się, że taka teza jest nieuprawniona. Pismo – "decyzja" z dnia [...] nie zostało bowiem doręczone stronom, co podkreślała skarżąca. Doręczono je jedynie Sądowi Powiatowemu w B., a więc pismo to stanowiło jedynie wniosek organu "likwidacyjnego" o dokonanie wpisu w księdze wieczystej zgodnie z art. 2 ust. 6 dekretu. Wydawane w tym trybie dokumenty przez prezydium rad narodowych nie są decyzjami. Natomiast w sytuacji przyjęcia, że była to decyzja w rozumieniu ówczesnego art. 97 kpa to z uwagi na brak jej doręczenia stronom, akt ten w ogóle nie wszedł do obrotu. Tymczasem tryb stwierdzenia nieważności nie ma zastosowania do aktów nieistniejących, tych które nie zostały wprowadzone do obrotu. Kwestionowanie aktu będącego tylko czynnością organu administracji, nie jest dopuszczalne w trybie nieważnościowym. W związku z tym wniosek skarżącej powinien skutkować wydaniem decyzji o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast wadliwie wszczęte postępowanie powinno być umorzone (por. wyrok WSA w Gliwicach – sygn. akt II SA/Gl 650/09). W niniejszej sprawie doszło do wadliwego wdrożenia postępowania nadzwyczajnego, mimo jego niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych. Oznacza to, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, co pociągnęło za sobą obowiązek jej uchylenia przez sąd. Orzeczenie o niewykonalności tej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku znajduje podstawę w art. 152 ppsa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium powinno orzec o uchyleniu poprzedzającej decyzji tego organu i umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Odnośnie zarzutów skargi to nie mają one żadnego znaczenia w sytuacji braku podstaw do wszczęcia postępowania nieważnościowego. SW