II SA/Gl 816/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] r. nr [...]. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej M. H. decyzją z dnia [...] r. Burmistrz K. odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem M. K. Organ I instancji ustalił, że skarżąca sprawuje co prawda ciągłą, trwałą i intensywną opiekę nad ojcem, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lecz niepełnosprawność ojca o znacznym stopniu powstała od [...] r. Stąd też w świetle art. 17 ust. 1 pkt 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W odwołaniu od decyzji skarżąca podniosła, że ojciec choruje od kilku lat i wymaga stałej i długotrwałej opieki. Nie może samodzielnie egzystować. Stąd też musiała zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego, co znaczenie pogorszyło jej egzystencję. Jest jedyną opiekunką ojca, gdyż rodzice są rozwiedzeni. Skarżąca zarzuciła, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przepis art. 17 ust. 1b ustawy, uznano za niezgody z Konstytucją. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Kolegium stwierdziło co prawda, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy, nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, jednak brak podstaw do przyjęcia, aby skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Kolegium ustaliło, że ojciec skarżącej od [...] r. korzysta od poniedziałku do piątku w wymiarze 1 godziny dziennie z usług opiekunki w ramach projektu "[...]". Koszty tych usług ponosi Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. Stąd też zdaniem organu, skarżąca ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej co najmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej [...] lata temu, tj. przed urodzeniem dziecka, a od [...] r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Sprawuje co prawda opiekę nad ojcem, lecz nie wypełnia to przesłanek z art. 17 ustawy. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21 i art. 17 ustawy, 2) art. 6, 7, 8, 9, 11, 77 § 8, 80 i 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa. Powołując się na dołączony kontrakt usług społecznych, skarżąca podniosła, że pomoc opiekunki w wymiarze 1 godziny dziennie jest niewystarczająca, aby mogła podjąć pracę zarobkową. Z uwagi na stan epidemii, pomoc ta ostatnio nie była w ogóle wykonywana lub wykonywana nieregularnie. Tymczasem ojciec wymaga całodobowej opieki. Powoduje to niemożność pracy w gospodarstwie. Zatem organy nie rozważyły należycie okoliczności sprawy. W odpowiedzi na skargę Kolegium domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację oraz wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty należało podzielić. Jest poza sporem, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej opieki jako osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji. W świetle przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, bez znaczenia jest też data powstania niepełnosprawności. Skarżąca jako córka niewątpliwie jest osobą zobowiązaną do alimentacji ojca, skoro nie pozostaje on w związku małżeńskim. Jednakże przedwcześnie Kolegium uznało, że z racji przyznania ojcu usług opiekuńczych w wymiarze 1 godziny dziennie od poniedziałku do piątku, skarżąca może podjąć pracę zarobkową chociażby w niepełnym wymiarze. Kwestia ta nie została należycie wyjaśniona w postępowaniu administracyjnym. Dla stwierdzenia spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyżej powołanej, niezbędne jest poczynienie ustaleń zarówno co do sytuacji majątkowej ojca skarżącej celem ustalenia, czy jego dochody pozwalają na ponoszenie kosztów dalszej opieki, bowiem jest oczywiste, że w ramach kontroli usług społecznych, opieka jest niewystarczająca. Istotne jest też, czy siostra skarżącej jako osoba zobowiązana do alimentacji w tej samej kolejności, jest w stanie partycypować finansowo w opłacaniu dalszych usług opiekuńczych. Wreszcie, nie wyjaśniono też należycie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącej oraz okoliczności rezygnacji z opłacania składek ubezpieczenia rolniczego. Istotne jest bowiem, czy skarżąca jest właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego, jaka jest powierzchnia i profil działalności rolniczej oraz czy praca w gospodarstwie rolnym wyklucza opiekę skarżącej nad ojcem. Dopiero ustalenie sytuacji majątkowej skarżącej i jej ojca oraz drugiej córki, a także charakteru pracy w gospodarstwie rolnym, pozwoli na stwierdzenie, czy skarżąca jest w stanie podzielić pracę w tym gospodarstwie z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Z tych względów decyzje organów obydwu instancji jako wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 cyt. ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w powyższym zakresie, a następnie rozważyć wystąpienie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. ec