II SA/Gl 826/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1081/2022/5390/JD w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Po rozpatrzeniu wniosku M.S. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 10 marca 2022 r. odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nad niepełnosprawną babcią. Niepełnosprawność ta ma charakter znaczny, co zostało potwierdzone stosownym orzeczeniem. W uzasadnieniu wskazał jednak, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem przez nią 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia i stąd przyznanie prawa do świadczenia nie jest możliwe. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła organowi I instancji między innymi; naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2, 7, 8, 190 ust. 1 Konstytucji poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że odwołującej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Nie zgodziło się z Prezydentem Miasta S., iż wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia. Przyznało, że strona w związku z koniecznością opieki nad babcią musiała zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni zamieszkuje z babcią, która wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego. Opieka nad babcią obejmuje; dbałość o higienę osobistą, zmianę pampersów, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, sprzątanie mieszkania. Wskazało jednakże, że osoba wymagająca opieki ma córkę – matkę wnioskodawczyni. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Regulacja dotycząca zakresu podmiotowego i przedmiotowego obowiązku alimentacyjnego została zawarta w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są zstępni, tj. syn, córka, wnuk, prawnuk oraz wstępni, tj. rodzice, dziadkowie, pradziadkowie. Ponadto obciążenie obowiązkiem alimentacyjnym następuje również według określonej kolejności, tj. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem (art. 128 par. 1 krio). Mając na względzie fakt, iż matka strony nie legitymuje się aktualnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tym samym organ uznał, iż nie został spełniony wymóg zawarty w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych a zatem świadczenie pielęgnacyjne stronie nie przysługuje. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie: - art. 17 ust. 1 i ust. la ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, - art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, - art. 2 i 18 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, - art. 17 ust la pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, - art. 7a k.p.a. poprzez jego niestosowanie i nierozstrzygnięcie na korzyść strony wątpliwości, które Organ mógł mieć w odniesieniu do oceny statusu skarżącego jako osoby uprawnionej do świadczenia, art. 80 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego polegającej na uznaniu, że skarżący nie jest uprawniony do świadczenia. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dyspozycja cytowanego przepisu ustawy odwołuje się więc do dwóch przypadków: pierwszego, w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugiego: w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Organ II instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia, gdyż uznał, iż faktycznie skarżąca nie spełnia wymagań do przyznania jej wnioskowanego świadczenia wskazując, iż nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Kolegium potwierdziło, że z całości dokumentacji sprawy bezspornie wynika, iż babcia skarżącej wymaga całodobowej opieki. Jednak zgodnie z przywołaną powyżej regulacją opiekę taką w pierwszej kolejności winna świadczyć córka osoby niepełnosprawnej. Zatem wnuczka zobowiązana do alimentacji w drugiej kolejności taką opiekę świadczyć może tylko w przypadku, gdy córka osoby wymagającej opieki ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Jednak skład orzekający nie podzielił stanowiska prezentowanego przez Kolegium. Uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał organom administracji podstaw do jednoznacznego ustalenia, że w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki określone w przywołanym przez Kolegium przepisie. Wobec naruszenia reguły wyrażonej w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także zasad postępowania dowodowego (art. 77 § 1 ) doszło zatem do wydania decyzji w oparciu o niepełny i nie oceniony należycie materiał dowodowy. Sąd składzie orzekającym nie podziela tak dokonanej przez organ odwoławczy wykładni wskazanego przepisu, prowadzącego w konsekwencji do uznania, że niedopuszczalne jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nawet w sytuacji, gdy córka niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się matką. W judykaturze podkreślane jest stanowisko, zgodnie z którym w procesie wykładni prawa nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W realiach niniejszej sprawy matka skarżącej, a córka osoby wymagającej opieki podnosi, że nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną, gdyż zajmuje się swym niepełnosprawnym synem. Ta kwestia w ogóle przez organy administracji nie była badana. A w ocenie składu orzekającego ma znaczenie kluczowe. Jeśli bowiem twierdzenia matki skarżącej są prawdziwe, to faktycznie, nie jest ona w stanie, z przyczyn obiektywnych, opiekować się niepełnosprawną. W takim przypadku przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłoby uzasadnione. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu. Zbada, czy matka skarżącej jest w stanie opiekować się osobą niepełnosprawną. Ustali, czy matka skarżącej, w sposób obiektywny, jest w stanie opiekować się swoją matką. Jeśli nie, przyzna skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.