II SA/Gl 833/05

Dnia 30 maja 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie: WSA Rafał Wolnik – spr. Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik Protokolant: st. sekr. Małgorzata Orman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2006 roku, sprawy ze skargi G. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] 2001 roku skarżący G. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta K. o zwrot nieruchomości położonych w K. przy ul. A nr [...], ul. B nr [...] oraz przy ul. C nr [...], które były własnością A. i P. B.. Wskazał w tym wniosku, że nieruchomości te zostały przejęte przez Skarb Państwa na mocy orzeczenia Starosty Powiatowego z dnia [...] roku orzekającego przepadek mienia. Wskazał ponadto, iż występuje jako spadkobierca A. i P. B.. Pismem z dnia [...] 2004 roku skarżący ponowił swój wniosek ograniczając jednak żądanie zwrotu do nieruchomości położonej w K. przy ul. C. W toku postępowania organ pierwszej instancji zgromadził obszerny materiał dowodowy obrazujący zmiany własnościowe przedmiotowych nieruchomości. Dołączył także składane przez skarżącego dokumenty i przeprowadził rozprawę administracyjną. W wyniku tego postępowania decyzją z dnia [...] roku, nr [...], Prezydent Miasta K. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w K. przy ul. C i umorzył postępowanie w sprawie zwrotu pozostałych nieruchomości objętych wnioskiem. Odnośnie umorzenia postępowania organ wskazał, że skarżący pismem z dnia [...] 2004 roku cofnął wniosek o zwrot nieruchomości położonych przy ul. B i ul. A, co spowodowało, że w tym zakresie postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W odniesieniu natomiast do żądania zwrotu nieruchomości przy ul. C organ wskazał, że ani skarżący, ani też pozostali spadkobiercy A. i P. B. nie posiadają przymiotu strony w tym postępowaniu. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość zgodnie z treścią zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] roku była przeznaczona na cele reformy rolnej w myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z kolei wnioskiem z tej samej daty w oparciu o powyższe zaświadczenie Prezydium MRN w K. wystąpiło do Sądu Powiatowego w K. o wpis prawa własności tej nieruchomości na rzecz W. S.. W dniu [...] 1977 roku spadkobiercy W. S. sprzedali tą nieruchomość Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z przeznaczeniem na rzecz "A" na cel budownictwa mieszkaniowego. Na części tej nieruchomości został zrealizowany blok mieszkalny wraz z infrastrukturą. Niezależnie od powyższego z postanowienia Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] roku, w sprawie o sygn. akt [...] wynika, że na mocy ustawy o amnestii z dnia [...] roku Sąd darował karę przepadku na rzecz Skarbu Państwa m.in. przedmiotowej nieruchomości. W oparciu o to postanowienie A. B. wystąpiła do Sadu Powiatowego o wykreślenie Skarbu Państwa jako właściciela i wpisanie w to miejsce A. i P. B.. Sąd nie dokonał jednak wnioskowanego wpisu, albowiem w chwili złożenia wniosku, jak właściciel ujawniony był W. S.. Organ zasugerował ponadto, iż skarżący może dochodzić swoich roszczeń na drodze cywilnoprawnej przed sądami powszechnymi. W odwołaniu od tej decyzji skarżący stwierdził, iż brak jest podstaw do odmowy zwrotu wnioskowanych nieruchomości. Powołał się w szczególności na prawomocne postanowienie Sadu Powiatowego w K. z dnia [...] roku. Wskazał, że złożenie wniosku o wpis prawa własności na rzecz W. S. nastąpiło z naruszeniem prawa. Ponowił wniosek odnośnie zwrotu nieruchomości przy ul. B i ul. A. Za niedopuszczalne uznał twierdzenie organu, że spadkobiercy byłych właścicieli nie są stronami postępowania i powołał się na art. 28 kpa oraz art. 931 kc, dołączając odpis postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Zarzucił ponadto przewlekłość postępowania administracyjnego. Wojewoda [...] po uzupełnieniu materiału dowodowego o aktualne operaty geodezyjne, zawierające wyciągi z wykazów zmian gruntowych oraz mapy ewidencyjne wg stanu z 1960 roku i 2005 roku odnośnie wszystkich nieruchomości będących przedmiotem wniosku skarżącego, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołując się na przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004 roku, Nr 261, poz. 2603), a w szczególności na art. 136 ust. 3 i art. 216 tej ustawy, stwierdził, iż nie stosuje się jej przepisów do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wobec tego, skoro nieruchomość nie należy do żadnej z kategorii wymienionych w tych przepisach, to organ wydaje decyzje o odmowie zwrotu. Odnosząc się do ponowionego w odwołaniu wniosku dotyczącego nieruchomości przy u. B i ul. A, to organ stwierdził, iż taki wniosek należy do rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Organ wskazał ponadto, iż dochodzenie odszkodowania w niniejszej sprawie może się odbyć jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przywrócenie nieruchomości na rzecz byłego właściciela lub wypłatę odszkodowania prawnym spadkobiercom po P. B.. Powtórzył argumenty zawarte wcześniej w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 30 maja 2006 roku skarżący wyjaśnił, że liczył na to, że w niniejszym postępowaniu Sąd dokona kontroli zgodności zastosowania w sprawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz postępowania wieczysto-księgowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja jest w ocenie składu orzekającego zgodna z prawem. Wyjaśnić w tym miejscu przyjdzie, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie jest zatem możliwe w niniejszym postępowaniu objęcie kontrolą decyzji, czy też czynności organów administracji publicznej, jakie miały miejsce w innym postępowaniu, aniżeli to, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji. W szczególności chodzi tu o postępowania, w wyniku których Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. stwierdziło przejście własności nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z 1944 roku, jak i doprowadziło do ujawnienia zmiany właściciela w księgach wieczystych. Również przedmiotem kontroli nie może być samo postępowanie wieczysto-księgowe, albowiem sądy administracyjne nie są powołane do rozstrzygania tego rodzaju spraw (art. 2 i 3 p.s.a.). W sprawach wieczysto-księgowych wyłącznie właściwe są sądy powszechne. Przedmiotem zatem kontroli w niniejszej sprawie mogła być tylko zaskarżona decyzja, jak i inne akty i czynności wydane lub podjęte w granicach sprawy, jak np. decyzja organu pierwszej instancji, przewlekłość postępowania w sprawie (art. 135 p.s.a.). Co do zakresu przedmiotowego postępowania administracyjnego, to zważyć należy, że zakres ten w postępowaniu o zwrot nieruchomości jest zakreślony treścią wniosku strony. Postępowanie to bowiem wszczyna się na wniosek strony, a organ jest tym wnioskiem związany. Oznacza to, że organ nie może orzec w przedmiocie, który nie był objęty żądaniem strony, jak również nie może pominąć części takiego żądania. W rozpatrywanej sprawie skarżący występując z wnioskiem o zwrot nieruchomości określił, iż przedmiotem jego żądania są trzy różne nieruchomości. W takich też ramach początkowo toczyło się postępowanie administracyjne, czego dowodem jest zgromadzony materiał odnoszący się do wszystkich trzech nieruchomości. Jednakże w toku postępowania doszło do modyfikacji wniosku przez samego skarżącego, albowiem pismem z dnia [...] 2004 roku ograniczył on swoje żądanie do nieruchomości położonej przy ul. C. Takie stanowisko skarżącego było wiążące dla organu pierwszej instancji i jak wyżej wspomniano organ ten nie mógł wykroczyć poza żądanie strony. Za trafne zatem i zgodne z art. 105 § 1 kpa przyjdzie uznać rozstrzygnięcie w przedmiocie częściowego umorzenia postępowania. Konsekwencją takiego stanu rzeczy była niemożliwość rozpoznania ponownie złożonego i zamieszczonego w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wniosku o zwrot tych pozostałych nieruchomości. Słusznie bowiem organ odwoławczy zauważa, że wniosek taki podlega rozpoznaniu przez organ pierwszej instancji, którym w niniejszej sprawie jest Prezydent Miasta K.. Zadaniem organu odwoławczego jest kontrola instancyjna, a zatem rozpoznanie wniosku przez organ odwoławczy w sytuacji zamieszczenia go na etapie postępowania odwoławczego stanowiłoby rażące naruszenie prawa poprzez pominiecie toku instancji (art. 15 kpa). Na marginesie można jedynie zauważyć, że organ odwoławczy w tym zakresie tj. w zakresie ponowienia wniosku o zwrot pozostałych nieruchomości winien był zgodnie z treścią art. 65 § 1 kpa wydać stosowne postanowienie o przekazaniu. Brak takiego postanowienia pozostaje jednak bez wpływu na wynik niniejszej sprawy. Przechodząc natomiast do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy zwrotu nieruchomości położonej w K. przy ul. C, to stwierdzić należy, ze postępowanie toczyło się w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 roku. Zgodnie z art. 136 ust. 3 powołanej ustawy 3. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze umowy sprzedaży zawartej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Odnosząc treść tego przepisu do przedmiotowej sprawy stwierdzić przyjdzie, że po pierwsze wnioskodawca (skarżący) nie posiada legitymacji do wystąpienia z żądaniem zwrotu, po drugie nieruchomość nie jest nieruchomością, o której mowa w tym przepisie. Uprawnionymi do żądania zwrotu są bowiem poprzedni właściciele (tzn. te osoby, które były właścicielami bezpośrednio przed Skarbem Państwa) lub ich spadkobiercy. W stosunku do przedmiotowej nieruchomości właścicielem takim był W. S., zaś skarżący nie należy do grona jego spadkobierców. Organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie nie były natomiast uprawnione do podważania praw ujawnionych prawomocnymi wpisami w księgach wieczystych. Dodać w tym miejscu przyjdzie, iż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa dla skutecznego rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości w sytuacji, kiedy występują o to spadkobiercy poprzedniego właściciela koniecznym jest jego wniesienie przez wszystkich spadkobierców. Z kolei przesłanką domagania się zwrotu w trybie art. 136 jest nie zrealizowanie na nieruchomości celu, dla którego została wywłaszczona. Jak wynika z ustaleń dokonanych w toku postępowania, co najmniej na części tej nieruchomości zrealizowano cel – tj. budownictwo mieszkaniowe. Już z samych przytoczonych wyżej przyczyn decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości przy ul. C jest zgodna z prawem. Niezależnie od powyższego za trafne należy uznać stanowisko organu odwoławczego, że nawet gdyby własność tej nieruchomość nie została przeniesiona na W. S., to i tak wobec zaświadczenia o spełnieniu przesłanek z dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jej zwrot lub wypłata odszkodowania nie mogłyby nastąpić w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to z uwagi na treść art. 216 i 216a tej ustawy. Z kolei kwestia badania zgodności z prawem owego zaświadczenia nie podlega badaniu przez Sąd w niniejszym postępowaniu z przyczyn przytoczonych wyżej. Za trafne należy także uznać pouczenie zawarte w kontrolowanych decyzjach o możliwości dochodzenia swoich praw przez skarżącego w postępowaniu przed sądami powszechnymi – na podstawie przepisów prawa cywilnego względnie przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Z przytoczonych wyżej rozważań i przyczyn skarga nie mogła zostać uwzględniona przez Sąd i jako taka podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).