II SA/Gl 841/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z wpisu od skargi; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą z dnia 4 sierpnia 2016 r. do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym D. M. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący powołał się na trudną sytuację materialną i życiową wywodząc, że jest osobą schorowaną, zaś jedynym źródłem utrzymania jest dla niego renta, w kwocie 883 zł, a nadto opiekuje się ciężko chorą matką. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że posiada dwa mieszkania o powierzchni odpowiednio 21 m2 i 37 m2 oraz samochód osobowy marki [...], który jest dlań niezbędny z uwagi na niepełnosprawność. Podkreślił przy tym, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i wskazał, że obciążają go koszty z tytułu podatku od nieruchomości (200 zł), energii elektrycznej (300 zł) oraz wydatki na leczenie (150 zł). Następnie, odpowiadając na wezwanie do uzupełniania danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 7 września 2016 r.) pełnomocnik skarżącego nadesłała dokumenty obrazujące ponoszone przezeń koszty utrzymania. Przedłożyła także pismo datowane na 23 września 2016 r. gdzie sprecyzowała, iż wnioskodawca zamieszkuje w jednym z posiadanych lokali mieszkalnych, z kolei w drugim zamieszkiwała jego matka, która jednak w ostatnim okresie zmarła, zaś lokal ten obecnie nie jest wynajmowany. Dodatkowo wskazano, że poza tym skarżący odziedziczył po matce jeszcze "dwie nieruchomości" (nie podano bliższych szczegółów w tym zakresie), jednak stanowią one współwłasność wraz z mężem jego matki i dlatego nie może ich sprzedać bez jego zgody. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku D. M. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy tu zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Instytucja prawa pomocy przewidziana została celem zapewnienia realizacji prawa do sądu osobom ubogim. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy uzasadniają jedynie zwolnienie skarżącego z wpisu od skargi. Obowiązek wniesienia tej opłaty istnieje w chwili obecnej i warunkuje rozpoznanie sprawy przez Sąd, tymczasem skarżący utrzymuje się z renty w kwocie netto (do wypłaty) zaledwie 759,13 zł (vide: decyzja - karta nr 13 akt sprawy) i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Z wyjaśnień złożonych przez jego pełnomocnika wynika przy tym, że odziedziczył po swojej matce dwie nieruchomości (nie sprecyzowano o jakie nieruchomości chodzi), a nadto jest właścicielem mieszkania, które było przez nią dotychczas zajmowane. Należy jednak zaznaczyć, iż śmierć jego matki miała miejsce niedawno, a tym samym trzeba mieć w polu widzenia, że w tak krótkim czasie mógł nie mieć możliwości pozyskania środków ze sprzedaży bądź wynajmu tych nieruchomości. Z treści wniosku wynika bowiem, że w dacie jego sporządzenia, to jest w dniu [...] r. matka skarżącego jeszcze żyła, co oznacza, że jej śmierć nastąpiła nie wcześniej niż dwa miesiące temu, a w tak krótkim okresie może być trudno przeprowadzić postępowanie spadkowe oraz podjąć skuteczne działania zmierzające do rozporządzenia wspomnianymi nieruchomościami. Zważywszy zaprezentowany wyżej stan rzeczy uznano, iż wnioskodawca wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, że na obecną chwilę nie jest w stanie wygenerować środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Równocześnie trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że stan majątkowy strony w żadnym razie nie uzasadnia uwzględnienia jej wniosku w pozostałym zakresie, obejmującym ewentualne pozostałe opłaty sądowe, do uiszczenia których może być obowiązana dopiero w przyszłości. Wnioskodawca posiada bowiem niewątpliwe możliwości pozyskania znacznych środków, zapewniających pokrycie tych opłat, poprzez wynajęcie drugiego z posiadanych mieszkań, z kolei zarówno ten lokal jak i dwie odziedziczone po matce nieruchomości (niezależnie od ich charakteru i rodzaju muszą one wszak przedstawiać wartość co najmniej kilku tysięcy złotych) może po pierwsze - sprzedać, zaś po drugie - uzyskać środki finansowe w drodze ich obciążenia celem uzyskania np. pożyczek hipotecznych. Możliwościom tym nie przeczy fakt, iż w przypadku odziedziczonych nieruchomości jest współwłaścicielem. Nawet bowiem, gdyby drugi współwłaściciel nie wyrażał zgody na ich sprzedaż lub obciążenie, może przecież wystąpić z pozwem o zniesienie współwłasności. Wobec powyższego stwierdzić przyjdzie, że wnioskujący ma możliwości uzyskania środków wystarczających nie tylko na uiszczenie przyszłych kosztów związanych z niniejszym postępowaniem, lecz także na wyraźne polepszenie swojej sytuacji materialnej i powinien mieć świadomość, że udział w postępowaniu sądowym, z którym mogą się wiązać określone koszty, wymaga wykorzystania tych możliwości. Powyższe stanowisko w pełni koresponduje z orzecznictwem sądowym, gdzie wielokrotnie podkreślano, że właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą. Właściciel kilku nieruchomości posiada bowiem wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (vide: między innymi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1444/15 oraz postanowienie tutejszego Sądu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1395/13 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne w CBOSA). Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.