II SA/Gl 843/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant referent Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi M.B. i R. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Pismem złożonym w dniu 10 czerwca 2011 r. Z.B. zwrócił się do Wójta Gminy W. z wnioskiem o wymeldowanie z lokalu przy ul. [...] w T. syna R. B.. W uzasadnieniu podał że syn wyprowadził się wraz z byłą żoną M.B. w połowie listopada 1998 r. zabierając ze sobą rzeczy osobiste i meble. W trakcie prowadzonego przez organ I instancji postępowania administracyjnego, o którego wszczęciu powiadomiono strony, organ ten ustalił, że zgodnie z Aktem Notarialnym Rep. A Nr [...] małżeństwo M. i Z. B. są właścicielami nieruchomości w miejscowości T. na zasadach wspólności ustawowej. Syn R. B. w budynku nr [...] przy ul. [...] w T. zameldowany jest na pobyt stały od dnia 7 marca 1994 r., zameldowany został przez rodziców. Aktualnie na pobyt czasowy zameldowany jest w miejscowości P. ul. [...]. Przesłuchany do protokołu w dniu 10 czerwca 2011 r. w charakterze strony Z. B. zeznał, że syn R. budynek, w którym jest zameldowany na pobyt stały opuścił dobrowolnie w miesiącu listopadzie 1998 r. Z budynku zabrał swoje rzeczy osobiste i meble, zamieszkał z matką w wynajętym lokalu w miejscowości T., a następnie w P. gdzie mieszka do chwili obecnej. Po opuszczeniu mieszkania przez okres około jednego roku przyjeżdżał w odwiedziny po tzw. kieszonkowe. Były to odwiedziny bardzo krótkie - kilka godzin. W późniejszym czasie ilość wizyt zmniejszyła się, w roku 2010 odwiedził ojca raz gdy był chory, a następnie w okresie zimy przyjechał z matką celem wywołania awantury stwierdzając, że w budynku przebywają niewłaściwe osoby, po interwencji Policji opuścił budynek i nie pojawił się więcej. Przesłuchany do protokołu w dniu 28 czerwca 2011 r. w charakterze strony R. B. potwierdził, że budynek, w którym jest zameldowany na pobyt stały opuścił w listopadzie 1998 r. wraz z matką. Stało się to z uwagi na ciągłe awantury do jakich dochodziło między rodzicami oraz bardzo złe zachowanie ojca w stosunku do syna. Pod wpływem alkoholu ojciec znęcał się nad synem, ubliżał mu, odgrażał się. Jak oświadczył R. B. wyprowadził się gdyż nie dało się dłużej mieszkać. Z budynku zabrał swoje najważniejsze rzeczy osobiste i meble ze swojego pokoju, zamieszkał z matką w wynajętym lokalu. Od dnia opuszczenia budynku był w nim raz w roku 2000. Stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy, zwracał się do ojca o pomoc finansową jednak jej nie uzyskał. Podczas ostatniej bytności w budynku w miesiącu październiku 2010 r., ojciec również był bardzo agresywny. Doszło do awantury, mimo interwencji Policji R. B. z matką nie zostali wpuszczeni do budynku. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy W. orzekł o wymeldowaniu R. B. z miejsca pobytu stałego t.j. z adresu T. ul. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał treść stanowiącego podstawę prawną decyzji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, nr 139, poz. 933 z późn. zm.), a następnie omówił poczynione w sprawie ustalenia. Zaakcentował m.in., iż zamieszkanie w danym budynku oznacza tego rodzaju pobyt osoby, której codzienne potrzeby życiowe zaspokajane są w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego, a w szczególności nocowania, stołowania się i wypoczynku po pracy czy nauce. Sporadyczne czy okazjonalne (odwiedziny) przebywanie w danym budynku nie jest i nie może być uznane jako zamieszkanie w cytowanym powyżej znaczeniu. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma przesłanka "faktycznego opuszczenia lokalu". Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przez opuszczenie lokalu (mieszkania) należy rozumieć nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania swych spraw życiowych w innym miejscu z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem. Organ podkreślił nadto, że postępowanie meldunkowe nie służyło i nie może służyć do rozwiązywania sporów i problemów rodzinnych czy też majątkowych. Wszelkie spory między współwłaścicielami rzeczy wspólnej winny być rozstrzygane w postępowaniu cywilnoprawnym przed sądami powszechnymi. Ewidencja ludności służy zaś rejestracji stanu faktycznego a nie prawnego i ma odzwierciedlać stan rzeczywisty a nie pozorny - odnoszący się do przebywania osób pod oznaczonym adresem. W konkluzji organ I instancji wskazał, że w świetle zebranego materiału dowodowego zaistniała sytuacja określona w art. 15 ust. 2 cytowanej powyżej ustawy. W konsekwencji należało orzec wymeldowanie R. B. z miejsca pobytu stałego, tj. z adresu: T. ul. [...]. Pismem z dnia 22 sierpnia 2011 r. od otrzymanej decyzji wniósł odwołanie R. B. W odwołaniu wskazał, że urzędniczka gminy prowadząca postępowanie nie dała mu do przeczytania zeznań ojca, dlatego chciał dodać że nie opuścił miejsca zamieszkania dobrowolnie. Nieprawdą jest też, że przez rok dawał mu ojciec kieszonkowe, nieprawdą jest, że przyjechał w okresie zimy 2010 zrobić awanturę. Prawdą jest natomiast, że ojciec groził mu w 2000 r. kiedy to był u ojca w odwiedzinach. Odwiedził ojca po pogrzebie babci, dziś wie, że po pierwsze nie był chory, a po drugie nie wyrzucił go z domu dlatego, że potrzebował akt zgonu babci, by pobrać pieniądze z ZUS i by jechać złożyć pozew o rozwód. R.B. podkreślił, że będzie miał kłopoty ze znalezieniem pracy i wylegitymowaniem się dowodem osobistym nie mając stałego miejsca zamieszkania. W konsekwencji wniósł o przedłużenie mu stałego meldunku, obiecując, że jeśli tylko będzie miał możliwość zameldowania się na stały adres, wymelduje się sam z T. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji przytoczył obowiązujący stan prawny oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, omówił też przeprowadzone postępowanie administracyjne i dokonane w jego wyniku ustalenia. Stwierdził, iż bezspornym jest, że lokal nr [...] przy ul. [...] w T. R. B. opuścił w listopadzie 1998 r. zabierając ze sobą rzeczy osobiste. Natomiast podnoszony przez odwołującego argument, że przedmiotowy lokal nie został opuszczony dobrowolnie nie znajduje odzwierciedlenia w przedstawionej dokumentacji. Nie można bowiem przyjąć, że fakt niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu przez tak długi okres czasu i nie podjęcia w tym czasie żadnych starań dążących do przywrócenia stanu poprzedniego nie jest trwałym i dobrowolnym opuszczeniem lokalu. W konsekwencji należy przyjąć, że w sprawie R. B. zaistniała sytuacja określona w art. 15 ust. 2 cytowanej na wstępie ustawy, która uprawnia organ administracji do orzeczenia wymeldowania ww. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Odpowiadając na podnoszony w odwołaniu zarzut dotyczący braku możliwości zapoznania się z zeznaniami ojca organ wskazał, że w dniu 14 lipca 2011 r. zostało skierowane do stron postępowania zawiadomienie o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie wymeldowania R. B. z pobytu stałego i możliwości zapoznania się przed wydaniem decyzji z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzeniem się co do zebranych dowodów. Jak wynika z materiału dowodowego odwołujący się z takiej możliwości nie skorzystał pomimo prawidłowo odebranego w dniu 19 lipca 2011 r. zawiadomienia. Wojewoda [...] zaakcentował nadto, że pozostawienie w ewidencji ludności danych o zameldowaniu R. B. na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w T. - w sytuacji gdy nie przebywa on pod tym adresem od listopada 1998 r. - pozostawałoby w sprzeczności z funkcją jaką ma pełnić ewidencja ludności w zakresie rejestracji danych, wynikających z przepisu art. 1 ust. 2 tej ustawy. Pismem z dnia 17 października 2011 r. R. B. i M. B. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jednym pismem skargę na ww. decyzję organu II instancji utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne o wymeldowaniu R. B., a także skargę na decyzję utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie o wymeldowaniu M. B. (w wyniku rozdzielenia spraw ta ostatnia skarga stała się przedmiotem odrębnego postępowania sądowego). W odniesieniu do decyzji w przedmiocie wymeldowania R. B. skarżący (R. B. oraz jego matka M. B., posiadająca tytuł prawny do pozostającego we wspólności małżeńskiej lokalu, z którego skarżący został wymeldowany) podnieśli, iż wyprowadzili się z miejsca stałego pobytu wskutek fizycznego i psychicznego znęcania się nad nimi przez Z. B. Skarżący jednocześnie dodali, że prowadzone przeciwko nim postępowanie karne zostało umorzone. Wskazali nadto, że na rozprawie o podział majątku Z. B. zgodził się na fizyczny podział domu. Skoro zatem w przyszłości R. B. i M. B. będą w tym domu mieszkać to wnoszą o uchylenie decyzji o wymeldowaniu. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.2012, poz. 270 zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W konsekwencji stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, który to obowiązek polega na: 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego; 3) zameldowaniu o urodzeniu dziecka; 4) zameldowaniu o zmianie stanu cywilnego; 5) zameldowaniu o zgonie osoby. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób - por. w tej kwestii np. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Nadto wskazać należy, iż opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów - por. np. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z 18 grudnia 2002 r., sygn. akt V SA 935/02 wraz z przytoczonym tam wcześniejszym orzecznictwem, a w tym wyrokiem NSA z 16 września 1986 r., sygn. akt III SA 437/86; wyrokiem NSA z 3 lipca 1985 r., sygn. akt SA/Gd 573/85; wyrokiem NSA z dnia 18 marca 1987 r., sygn. akt SA/Gd 1073/86; wyrokiem NSA z 16 kwietnia 1987 r., sygn. akt SA/Wr 110/87. Podkreślić nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02. Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu zbadać zatem należy, czy skarżący R. B. istotnie w sposób określony powyżej opuścił miejsce pobytu, z którego został wymeldowany. W razie bowiem ustalenia, iż w wyniku zachowań skarżącego jego pobyt w lokalu istotnie ustał spełniona zostałaby wymagana prawem przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Jak wynika z akt sprawy zarówno organ I jak też II instancji uznały, iż skarżący, wówczas już pełnoletni, wraz z matką opuścił miejsce stałego pobytu w sposób uzasadniający wymeldowanie z lokalu. Analizując przedłożony w sprawie materiał dowodowy zdaniem tut. Sądu ocenę tę należy w całej rozciągłości podzielić. Zarówno ze złożonych w trakcie postępowania wyjaśnień samego R. B., jak też całości materiału dowodowego wynika bowiem w sposób jednoznaczny, że w okresie prowadzenia przez orzekające w sprawie organy postępowania w przedmiocie wymeldowania skarżący nie zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu albowiem w listopadzie 1998 r. lokal ten opuścił. Fakt ten traktować należy jako bezsporny, także bowiem w kierowanej do tut. Sądu skardze skarżący R. B. i współwłaścicielka budynku M. B. potwierdzili fakt opuszczenia przez skarżącego lokalu, kwestionując jedynie nie zbadanie, ich zdaniem, przez organy, z jakiej przyczyny opuszczenie to nastąpiło. Trudno też w aktach sprawy doszukać się argumentów przemawiających za uznaniem, iż pomimo opuszczenia w 1998 r. przedmiotowego mieszkania R. B. nadal koncentrował w nim swe życiowe interesy i z przyszłym pobytem w tym właśnie lokalu wiązał swe plany. Jak wynika z akt sprawy opuszczając lokal R. B. zabrał bowiem swe rzeczy osobiste i meble, a w późniejszym okresie już w budynku tym nie przebywał, nie prowadził gospodarstwa domowego, nie nocował. W świetle wskazanych wyżej okoliczności nie może zostać uwzględniony zarzut skarżącego, iż opuszczenie mieszkania wynikało z negatywnych zachowań ojca, a tym samym nie miało charakteru dobrowolnego. Niezależnie bowiem od rzeczywistego stanu faktycznego w dacie opuszczenia mieszkania, w trakcie prowadzonego niemal 13 lat później postępowania przed organem I i II instancji ewentualna wątpliwość w tej mierze nie miała już w sprawie znaczenia. Jak to bowiem powyżej wskazano za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać także sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie, w sposób skuteczny, z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wskazać w tym miejscu należy, że pomimo upływu lat R. B. nie podjął żadnych skutecznych działań umożliwiających mu przywrócenie naruszonego posiadania. W konsekwencji, wobec faktu, iż skarżący po opuszczeniu w 1998 r. budynku nie podjął skutecznych działań umożliwiających powrót do lokalu, pomimo że mógł był to uczynić będąc w lokalu zameldowanym, niewątpliwym jest, iż co do meritum zaskarżona decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję o wymeldowaniu jest merytorycznie poprawna i pozostaje w zgodzie z prawem albowiem spełnione były w dacie jej wydania przewidziane w art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy przesłanki obligujące organ do wymeldowania osoby z miejsca dotychczasowego pobytu. W świetle art. 15 ust. 1 i 2 ustawy prawnie niedopuszczalnym byłoby bowiem utrzymywanie dalszego, fikcyjnego, zameldowania w lokalu osoby (osób), która de facto lokal ten opuściła i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ewidencja ludności służy bowiem wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje zatem podniesiony przez skarżącego fakt, iż podczas sprawy o podział majątku Z. B. zgodził się na fizyczny podział domu, a tym samym będzie możliwe zamieszkanie w nim. Rozstrzygnięcie sprawy meldunkowej nie przesądza bowiem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim. Jeśli zaś istotnie R. B. ponownie w lokalu tym zamieszka wówczas będzie mógł wystąpić do właściwego organu meldunkowego o ponowne zameldowanie na pobyt stały. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.