II SA/Gl 843/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Protokolant specjalista Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] . znak: [...]Prezydent Miasta K. działając na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami ( tekst jedn. Dz. U. z 2015r., poz.155) odmówił zwrotu L.Z. prawa jazdy kategorii [...]W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego K. w K. z dnia [...]. sygn. akt [...]orzeczono wobec L.Z. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii [...] na okres [...]. Dlatego z uwagi na treść art.12 ust.1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami nie jest możliwy zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. [...], w okresie obowiązywania orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów kat. [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł L. Z. reprezentowany przez adw. M. F., zarzucając zaskarżonej decyzji błędną wykładnię przepisów stanowiących podstawę jej wydania, poprzez odmowę zwrotu prawa jazdy w stosunku do kategorii, której odwołujący nie utracił. Nadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego. W ocenie odwołującego przepis art.12 ust.2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami znajduje zastosowanie tylko do osób które ubiegają się o wydanie prawa jazdy, a nie w stosunku do osób, które takie uprawnienia już posiadały. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]. nr SKO-K-[...]działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz.267 z późn. zm. dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że aktualne brzmienie przepisu art.12 ust. 2 pkt 2 wyklucza możliwość zwrotu prawa jazdy w stosunku do kategorii D, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii [...]. Jednocześnie jako bezzasadne Kolegium uznało zarzuty odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach L. Z. reprezentowany przez adw. M. F. oprócz zarzutów, które podniósł w treści odwołania, wskazał na naruszenie art. 103 ust.1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami oraz art.175 Konstytucji RP i na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że organ administracji związany jest treścią wyroku sądu powszechnego i jedynie wykonuje orzeczony w nim środek karny, nie mając jednocześnie kompetencji do jego rozszerzania na inne nie orzeczone w nim kategorie prawa jazdy. Zdaniem skarżącego organ nie ma uprawnień by badać ponownie przesłanki do wydania prawa jazdy w stosunku do kategorii którą już posiada, a nie została mu odebrana. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w całości podtrzymało dotychczasowe stanowisko oraz argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji i na tej podstawie wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta K. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Bezsporny w sprawie pozostaje fakt, że wyrokiem z dnia [...]. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy K.- w K. orzekł w pkt 3 w stosunku do L. Z, na podstawie art. 42 § 2 i art. 43 § 1 Kodeksu karnego, środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii[...]na okres czterech lat. Wyrok stał się prawomocny z dniem [...]. Wobec powyższego Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...]. cofnął L. Z. uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii [...]. Następnie decyzją z dnia [...]. organ ten odmówił L. Z. wydania prawa jazdy kategorii [...]. W sprawie zatem sporna pozostaje kwestia czy art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 26 czerwca 2014r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2014r., poz. 970), może stanowić podstawę do odmowy wydania prawa jazdy kategorii, których wyrok karny nie dotyczył. Organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że aktualne brzmienie powołanego przepisu wyklucza możliwość zwrotu skarżącemu prawa jazdy kategorii [...], w okresie obowiązywania orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B. Z taką wykładnią art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami w stosunku do istniejącego w niniejszej sprawie stanu faktycznego nie sposób się zgodzić, bowiem nie uwzględnia ona całości obowiązującej w tym zakresie regulacji. Na wstępie rozważań wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 12 ust. 1 pkt 2 i art.12 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami ( w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 czerwca 2014r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami - Dz.U. z 2014r., poz. 970) zgodnie z którym prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu (artr.12 ust.1 pkt 2). Nadto zgodnie z art. 12 ust. 2 powołanej ustawy przepis ten stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Z kolei z treści art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami wynika, że przepis art. 12 ust. 2 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą ma zastosowanie do osób wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy tj. po dniu 25 października 2014r. Nie ma wątpliwości, że wyrok karny wobec skarżącego zapadł w dniu [...]. i uprawomocnił się z dniem [...]., zatem zastosowanie w niniejszej sprawie mają przepisy już znowelizowanej ustawy w brzmieniu przytoczonym powyżej. Z kolei zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami, starosta wydaje decyzję administracyjną o przywróceniu uprawnień do kierowania pojazdami po ustaniu przyczyn, które spowodowały jego cofnięcie oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. W myśl art. 103 ust. 4 tej ustawy - powyższego przepisu nie stosuje się w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2, 3 i 5. Ponadto z art. 104 ustawy o kierujących pojazdami, wynika a contrario, że wymogi określone dla osób po raz pierwszy ubiegających się o uprawnienie do kierowania pojazdami nie mają zastosowania do osób, którym uprawnienia do kierowania pojazdami zostały cofnięte w związku z orzeczeniem zakazu ich prowadzenia przez sąd karny, to tym bardziej nie mają zastosowania do osób – w zakresie uprawnień, które nie zostały im cofnięte. Należy mieć na względzie, że w świetle art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks karny, orzeczony przez sąd środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych może obejmować zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju lub wszelkich pojazdów mechanicznych. Zatem to sąd, zależnie od okoliczności konkretnej sprawy, decyduje o zakresie orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów, a organ administracji zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do prowadzenia pojazdów w orzeczonym zakresie, nie mogąc wydać takich uprawnień w okresie obowiązywania zakazu (art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego). Potwierdza to brzemiennie art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, z którego wynika, że starosta wydaje decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. W konsekwencji z przywołanych przepisów wynika, że to sąd karny, a nie organ administracji – orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów, ustalając jakiego rodzaju pojazdów zakaz ten dotyczy. To orzeczenie sądu karnego stanowi podstawę do cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami w orzeczonym zakresie. Nie może więc organ administracji samodzielnie rozszerzać zakazu orzeczonego przez sąd karny na uprawnienia do kierowania pojazdami nie objęte tym zakazem. W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy K.- w K. orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych, do kierowania których uprawnia posiadanie prawa jazdy kategorii . Zakaz nie dotyczył zatem prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których wymagane jest uprawnienie w pozostałych kategoriach pojazdów. Kierowca ma wobec tego prawo posiadać prawo jazdy w tych kategoriach pojazdów, w stosunku do których nie orzeczono wobec niego zakazu prowadzenia pojazdów. Z literalnego brzmienia przepisu art. 12 ust. 2 ustawy wynika, że znajduje on zastosowanie zarówno do osób, które po raz pierwszy ubiegają się o wydanie prawa jazdy, jak i osób, które ubiegają się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy w okresie obowiązywania zakazu. Zatem znajduje również zastosowanie w stosunku do osób, które taki dokument już wcześniej posiadały. Dokonując wykładni tego przepisu, należy jednak mieć na uwadze całość regulacji zawartej w ustawie o kierujących pojazdami, a nie tylko literalne brzmienie powołanego przepisu ustawy. Dlatego też należało sięgnąć do regulacji dotyczących opisanych w tym przepisie przypadków czyli: wydania prawa jazdy, zwrotu zatrzymanego prawa jazdy oraz przywrócenia uprawnień. Wydanie prawa jazdy dotyczy osób, które takim dokumentem nie dysponowały lub też dokument utraciły lub zniszczyły (art. 11, art. 18 ust. 2). Natomiast w przypadku ubiegania się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy a także przywrócenia uprawnień, zgodnie z art. 49 ust. 2 powołanej ustawy prawo jazdy wydaje się po złożeniu z wynikiem pozytywnym odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje. Nie ulega wątpliwości, że brak jest podstaw do nałożenia takiego obowiązku w stosunku do kierującego, w zakresie uprawnień których orzeczony środek karny nie dotyczył. Wskazuje na to również treść art. 49 ust. 3 ustawy zgodnie z którym przepisów ust. 1 pkt 3 lit. b nie stosuje się do osób, wobec których zapadł wyrok uniewinniający albo postępowanie zostało bezwarunkowo umorzone. Tym bardziej nie może być stosowany do osób, wobec których w ogóle nie toczyło się takie postępowanie. Z kolei art. 103 ust.1 pkt 4 ustawy określa jako podstawę cofnięcia uprawnień orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów. Nie ulega wątpliwości, że jeżeli sąd powszechny orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, to tylko w tym zakresie organy administracyjne mają prawo do cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Tymczasem organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały wykładni rozszerzającej art. 12 ust. 1 pkt 2 w związku ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Zdaniem Sądu uregulowania zawarte w art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy winny być stosowane jedynie do osób, które ubiegają się o wydanie prawa jazdy określonych kategorii nigdy ich nie posiadając lub takich, które utraciły uprawnienia w określonych kategoriach, czy też osób, którym zostały cofnięte określone uprawnienia. Innymi słowy treść tego przepisu należy wykładać w ten sposób, że jeżeli kierujący miał orzeczony zakaz kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie prawa jazdy kategorii [...], to w okresie trwania tego zakazu, nie można mu wydać po raz pierwszy uprawnień do kierowania innymi pojazdami, ale także nie można zwrócić zatrzymanego prawa jazdy na podstawie przepisów określonych w ustawie, jak również przywrócić uprawnień w tym zakresie. Jednakże warunkiem jest wcześniejsze zatrzymanie prawa jazdy lub cofnięcie uprawnień w tym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że skarżącemu na podstawie orzeczenia sądu, czy też decyzji organu administracji publicznej nie zatrzymano prawa jazdy kat. [...], jak również nie cofnięto uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii [...]. Decyzja odmowna organów administracji w przedmiocie wydania tej kategorii pozbawiałyby faktycznie uprawnień do prowadzenia pojazdu nie objętego zakazem orzeczonym przez sąd karny, jak również bez wydania decyzji administracyjnej o zatrzymaniu prawa jazdy lub cofnięciu uprawnień. Dodatkowo należy podkreślić, że skarżącemu został zatrzymany dokument prawa jazdy uprawniający do kierowania pojazdami w zakresie kategorii [...], nie może on jednak ponosić ujemnych konsekwencji faktu, że dokument prawa jazdy zbiorczo stwierdza uprawnienia do kierowania pojazdami różnych kategorii. Bez wpływu na rozstrzygnięcie organu powinny zatem pozostawać czynności materialno- techniczne w postaci wydania druku prawa jazdy z wyłączeniem kategorii objętej zakazem z art. 42 § 2 Kodeksu karnego. Zdaniem składu orzekającego decyzja o wydaniu prawa jazdy została już wydana w momencie gdy skarżący uzyskał uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie posiadanych kategorii i do chwili obecnej w części ich nie utracił. W tej sytuacji wydanie kolejnej decyzji, która dotyczyłaby sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, stanowiłoby wadę określaną jako res iudicate. W rozpatrywanej sprawie Sąd Rejonowy K.- w K. orzekł zakaz prowadzenia przez skarżącego pojazdów w zakresie kategorii [...], a Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...]. cofnął skarżącemu uprawnienia w zakresie tej kategorii, zatem dalsza odmowa wydania prawa jazdy w zakresie kategorii [...], nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego i stanowi niedopuszczalne rozszerzenie decyzją administracyjną wyroku karnego, co narusza art. 42 § 2 Kodeksu karnego w związku z art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego. Odmienna interpretacja prowadziłaby do niedopuszczalnego wniosku, że środek karny może być istotnie modyfikowany przez art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami a orzeczenie sądu stawałoby się iluzoryczne, gdyż surowsza dolegliwość byłaby tu niejako automatycznie wprowadzana przez ustawodawcę. Dlatego nie do przyjęcia jest rozumowanie, że dolegliwość skutków wyznaczonych w ustawie będzie przekraczać dolegliwość odpowiadającego im środka karnego zawartego w rozstrzygnięciu sądu. Oznaczałoby to bowiem, że ustawodawca wkroczył nieproporcjonalnie daleko w zakres kognicji sądów. Nadto gdyby wolą ustawodawcy było uniemożliwienie osobom co do których orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, zwrotu prawa jazdy co do pozostałych kategorii, wówczas dokonałby stosownych zmian w kodeksie karnym i kodeksie karnym wykonawczym oraz w pozostałych przepisach ustawy o kierujących pojazdami czego nie uczynił. Zauważyć należy również, że z treści uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej nie wynika, aby intencją ustawodawcy było rozszerzenie uprawnień organów administracji publicznej w tym zakresie. Jak wskazano: "proponowane zmiany ujednolicą także stosowanie przepisów ustawy o kierujących pojazdami w zakresie wydawania i cofania uprawnień do kierowania pojazdami." Wobec powyższego, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego w takim stopniu, że miało to bezpośredni wpływ na wynik sprawy administracyjnej. Sąd zobowiązany był zatem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) uchylić obie decyzje. Wobec uwzględnienia skargi należało również orzec o kosztach postępowania zgodnie z art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 tej ustawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ orzekający wydając rozstrzygnięcie, będzie miał na uwadze poczynione powyżej ustalenia.