II SA/Gl 845/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości w związku z realizacją inwestycji drogowej na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W terminie zakreślonym, skarżący na druku urzędowego formularza PPF zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe wystąpienie uzasadnił tym, że jako bezrobotny, pozbawiony prawa do zasiłku - nie jest w stanie ponosić opłat sądowych. Skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, zaś w skład jego majątku wchodzi dom o pow. 130 m² (wartości 250.000 zł, nadający się w ocenie wnioskodawcy do remontu) oraz nieruchomość rolna o pow. 0,7 ha - wartość około 200.000 zł. Wnioskodawca podał, że nie uzyskuje żadnego dochodu, na poparcie czego przedłożył kopię decyzji z dnia [...] r. orzekającej o uznaniu go za osobę bezrobotną. Skarżący wśród miesięcznych wydatków w wysokości 1200 zł wyszczególnił koszty związane z alimentami, leczeniem oraz opłatami za media. Poinformował, że jest zadłużony u rodziny na kwotę 50.000 zł, a nadto ma debet na kartach kredytowych w wysokości 7.000 zł, kredyt hipoteczny w kwocie 150.000 zł (wypowiedziany) oraz drugi kredyt w kwocie 200.000 zł. Do wniosku skarżący dołączył wezwania [...]do spłaty kredytu oraz harmonogram spłat rat kredytu zaciągniętego w [...]. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący w piśmie z dnia [...]r. wyjaśnił, że bieżące wydatki pokrywa z kart kredytowych oraz ze środków otrzymanych od najbliższej rodziny. Oświadczył także, iż wodę czerpie z własnego ujęcia. Wnioskodawca dołączył rachunki za energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne oraz odprowadzenie ścieków na łączną kwotę około 475 zł. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił przedmiotowy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie wniósł od powołanego rozstrzygnięcia sprzeciw. Argumentując powyższe wskazał, że szczegółowo wyjaśnił swoją sytuację finansową, co dostatecznie udokumentował. Ponownie wskazał na ciężką sytuację finansową podkreślając, że jego zadłużenia stale się powiększają, o czym świadczy brak regulowania rat drugiego kredytu. W załączeniu przesłał monit [...]z dnia [...]r. w sprawie spłaty należności. Przedłożył także zaświadczenie o leczeniu się na nadciśnienie tętnicze i okresową bezsenność oraz oświadczenie matki o regulowaniu bieżących kosztów utrzymania się wnioskodawcy, jak również płatności związanych z jego zadłużeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu mającym zastosowanie do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu zostało ono wniesione, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W zawisłej sprawie skarżący zwrócił się o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. I tak w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, tj. uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku oraz wykazanie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Natomiast obowiązkiem Sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Podkreślić należy, że w postępowaniu sądowym co do zasady, strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy stanowi zatem instytucję wyjątkową i z tego powodu nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być udzielone stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz rzetelnego wykazania swojego stanu majątkowego winna dowieść, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Przechodząc do oceny sytuacji zaistniałej w sprawie Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokonując analizy wniosku skarżącego, dołączonych do niego dokumentów oraz argumentacji zawartej w sprzeciwie przyjąć należało, że poniesienie kosztów postępowania sądowego w zestawieniu z miesięcznymi ratami kredytów nie powinno nastręczać skarżącemu trudności. Jakkolwiek sytuacja materialna skarżącego w wyniku spłat rat zaciągniętych kredytów przedstawia się jako trudna, to jednak nie uniemożliwia ona uiszczenia kosztów sądowych. Obecnie zasadniczym wydatkiem postępowania sądowego w rozpoznawanej sprawie jest opłacenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Niejasna dla Sądu jest sytuacja finansowa skarżącego, który posiadał wystarczającą zdolność do zaciągnięcia dwóch kredytów oraz dysponuje kartą kredytową. Wskazać jednocześnie przyjdzie, że skarżący prowadził działalność gospodarczą, którą jak wynika z jego relacji zmuszony był zamknąć, jednakże nie wykazał by w chwili obecnej podejmował jakiekolwiek działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji finansowej. Jednocześnie podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, przez co należy rozumieć nie tylko brak stałego dochodu, ale również nieposiadanie jakiegokolwiek majątku. Nie budzi wątpliwości, że skarżący nie należy do wyżej wymienionej grupy. Zdaniem Sądu brak jest uzasadnionych obaw, co do możliwości uiszczenia wpisu sądowego przez skarżącego. Nie można bowiem stwierdzić, aby sytuacja materialna wnioskodawcy była na tyle ciężka by wymagała zwolnienia z daniny publicznoprawnej, jaką są koszty postępowania sądowego. Sąd przeciwny jest stanowisku by zobowiązania prywatnoprawne były przedkładane nad zobowiązania o charakterze publicznoprawnym. Stanowiłoby to obejście wspomnianej powyżej zasady udziału stron w kosztach postępowania. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 p.p.s.a. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.