II SA/Gl 849/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.) Sędzia WSA Rafał Wolnik Protokolant sekr. sąd. Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...], 2) przyznaje adwokatowi L. G.-L. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] zł ([...]), w tym podatek VAT w wysokości [...]zł ( [...]) oraz kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu opłaty skarbowej. Pismem z dnia [...] 2006 r. M. G. zwróciła się do Urzędu Miejskiego w B. z wnioskiem o wymeldowanie S. B. z pobytu stałego w lokalu przy ul. A. W uzasadnieniu podała, iż S. B. zajmował lokal bez tytułu prawnego, a obecnie w budynku nie przebywa. Dołączyła też umowę notarialną, w myśl której budynek został sprzedany Skarbowi Państwa a właścicielka zobowiązała się przed wydaniem go do wymeldowania wszystkich lokatorów. W trakcie czynności wyjaśniających organ I instancji zwrócił się do Komisariatu Policji w B. o informację czy S. B. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu uzyskując odpowiedź, iż przebywa tam jedynie sporadycznie i okazjonalnie. Przesłuchał nadto w charakterze świadków byłą lokatorkę budynku K. Z., która oświadczyła, iż nie wie czy S. B. w budynku obecnie zamieszkuje oraz zamieszkałego pod innym adresem A. B., który stwierdził, że z racji swej policyjnej służby często legitymował S. B., zawsze wówczas wskazującego, iż jest osobą bezdomną. Także obecnie przechodząc koło przedmiotowego budynku nie widuje w nim skarżącego. Organ I instancji przeprowadził nadto oględziny lokalu ustalając, iż w budynku nie ma szyb w oknach i podłogi, media są odłączone, a w pomieszczeniu zajmowanym przez S. B. nie ma należących do niego rzeczy wartościowych. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta B. orzekł o wymeldowaniu S. B. z pobytu stałego w B. przy ul. A. W uzasadnieniu organ I instancji opisał poszczególne fazy prowadzonego przez siebie postępowania, w tym zeznania świadków, stwierdzając w konkluzji, iż strona przychodzi do przedmiotowego, zdewastowanego budynku jedynie okazjonalnie, miejsce to traktuje jako noclegownię, nie posiada w budynku swoich rzeczy. S. B. w terminie ustawowym złożył odwołanie od decyzji organu I instancji, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i uznając je za krzywdzące. Odwołujący się podniósł, iż budynek, w którym zamieszkuje od [...] lat został zdemolowany celowo aby uniemożliwić mu dalszy pobyt, nie zgodził się nadto z zeznaniami świadków podtrzymując, iż lokalu nie opuścił. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W obszernym uzasadnieniu przytoczył i zanalizował regulacje prawne dotyczące procedury zameldowania i wymeldowania, podkreślił także, że jego zdaniem dowody zgromadzone przez organ meldunkowy potwierdziły, iż odwołujący się opuścił w sposób dobrowolny i trwały miejsce pobytu stałego nie dopełniając obowiązku wymeldowania. Pismem z dnia [...] 2006 r. S. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, podnosząc w uzasadnieniu, iż zebrane przez organ I instancji dowody były fałszywe albowiem w istocie nie opuścił on przedmiotowego budynku. Ponownie podkreślił, iż budynek ów został zdewastowany już po wyprowadzeniu się wszystkich pozostałych lokatorów tak aby i jego zmusić go do wyprowadzki. Skarżący podniósł także, iż nie został przez organ I instancji poinformowany, że może w trakcie postępowania powołać swoich świadków. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z odrębnie złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2006 r. Sąd zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił dla niego adwokata z urzędu. W trakcie rozprawy w dniu 19 września 2006 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał żądania skargi i dołączył do akt sprawy dodatkowe pismo procesowe wnoszące o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconego zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także decyzji rozstrzygnięcie to poprzedzającej, wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu zarówno bowiem decyzja organu I instancji jak też stanowiąca przedmiot zaskarżenia decyzja drugoinstancyjna wydane zostały z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego -tekst jednolity: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej: k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99. W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ I instancji. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, nr 139, poz. 933 z późn. zm.) ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W konsekwencji stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, który to obowiązek polega na:. 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego; 3) zameldowaniu o urodzeniu dziecka; 4) zameldowaniu o zmianie stanu cywilnego; 5) zameldowaniu o zgonie osoby. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób - por. w tej kwestii np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r,, V S.A. 2323/02, LEX nr 159183. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Nadto wskazać należy, iż opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. por. np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2002 r., V S.A. 935/02, LEX nr 149535 wraz z przytoczonym tam wcześniejszym orzecznictwem, a w tym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 1986 r., III SA 437/86; wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca1985 r., SA/Gd 573/85; wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 1987 r., SA/Gd 1073/86 oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 1987 r., SA/Wr 110/87. Podkreślić nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r,, V S.A. 1398/02, LEX nr 159189. Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu zbadać zatem należy, czy skarżący istotnie w sposób określony powyżej opuścił miejsce pobytu, z którego został wymeldowany. W razie bowiem ustalenia, iż w wyniku zachowań skarżącego jego pobyt w lokalu istotnie ustał spełniona zostałaby wymagana prawem przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Jak wynika z akt sprawy zarówno organ I jak też II instancji uznały, iż skarżący trwale opuścił lokal przy ul. A w B.. Teza ta, której notabene skarżący przez cały czas konsekwentnie przeczy, zdaniem Sądu nie została jednak w sposób niezbity wykazana, pozostawiając istotne wątpliwości. Wskazać w tym miejscu należy, iż orzekające w sprawie organy oparły się na zeznaniach dwóch jedynie świadków, z których w rzeczywistości żaden nie był w stanie jednoznacznie stwierdzić czy S. B. opuścił przedmiotowy lokal czy też miejsca tego nie opuścił, a złożone zeznania opisywały w głównej mierze wydarzenia z przeszłości a nie stan faktyczny w dacie przesłuchania. Przesłuchana w charakterze świadka K. Z. stwierdziła bowiem, iż jest byłą lokatorką budynku i nie wie czy skarżący obecnie zamieszkuje w lokalu. Z kolei A. B. wskazał, iż nie zna okoliczności opuszczenia lokalu przez skarżącego, nie widuje go jednak przechodząc obok budynku. Także pismo z dnia [...] 2006 r. otrzymane przez organ I instancji z Komisariatu Policji dalekie jest od jednoznaczności stwierdzając jedynie, iż skarżący przebywa w przedmiotowym lokalu cyt. "sporadycznie i okazjonalnie". Organ I instancji nie wyjaśnił też w sposób nie budzący wątpliwości kwestii rzeczy osobistych, które jak twierdzi skarżący znajdują się w lokalu stanowiąc dowód jego tam zamieszkiwania. Wbrew zawartej w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej tezie, iż w budynku brak rzeczy osobistych skarżącego w rzeczywistości organ I instancji przeprowadził wprawdzie w dniu [...] 2006 r. oględziny lokalu jednak w odniesieniu do rzeczy skarżącego ograniczył się do stwierdzenia, iż w lokalu nie ma zgromadzonych rzeczy cyt. "wartościowych". Tym samym organ I instancji nie zbadał czy w budynku znajdują się inne niż wartościowe rzeczy osobiste skarżącego świadczące o jego tam obecności. W trakcie oględzin nie ustalił nadto czy w mieszkaniu przygotowane jest dla skarżącego umożliwiające codzienną egzystencję miejsce i wyposażenie, nie wyjaśnił też czy skarżący ponosi w całości lub części opłaty mieszkaniowe. Nadto w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji organ I instancji stwierdził, iż skarżący uważał przedmiotowy lokal jedynie za noclegownię i to jedynie cyt. "od czasu do czasu", nie wyjaśniając ani kwestii wspomnianej sporadyczności noclegów ani też okoliczności przemawiających zdaniem organu za uznaniem, iż traktowanie lokalu jako noclegowni dowodzi opuszczenia przez skarżącego miejsca stałego pobytu. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, decyzję organu I instancji uznać należy za naruszającą przepisy postępowania administracyjnego, a wady te powodowały, iż organ drugoinstancyjny winien był albo przeprowadzić we własnym zakresie stosowne postępowanie wyjaśniające albo też zlecić przeprowadzenie uzupełniającego postępowania organowi I instancji (art. 136 k.p.a.). W postępowaniu drugoinstancyjnym Wojewoda [...] nie dostrzegł jednak wskazanych wyżej uchybień i z naruszeniem przepisów proceduralnych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Sprawia to w konsekwencji, iż naruszeniem prawa dotknięta jest także stanowiąca przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie decyzja drugoinstancyjna. Obie decyzje uznać bowiem należy za przedwczesne, wydane bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O przyznanym pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzeniu z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu orzeczono na jego wniosek na podstawie art. 250 p.p.s.a, a także § 18 i § 19 w zw. z § 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2002, Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).