II SA/Gl 85/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2022 r. sprawy ze skargi K. M. (M.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R. (dalej: organ pierwszej instancji) , działając na podstawie art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego zmienił decyzję nr [...] z dnia [...] r. w sprawie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, uchylając prawa do zasiłku rodzinnego na A. i Z. M. oraz prawo do dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2021/2022 na A. oraz dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dla A. a także dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej dla Z. oraz przyznał dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dla E. M. w okresie od 1 września 2021 do 31 października 2021 r. Następnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 2b, ust. 6, ust. 7, ust. 8 i art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał kwoty wypłacone K. M. (dalej: strona, skarżący) za okres od 1 listopada 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w wysokości 1.316,00 zł z tytułu zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku za nienależnie pobrane świadczenia i orzekł o obowiązku ich zwrotu w całości wraz z ustawowymi odsetkami naliczonym od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. W dniu 11 października 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - zasiłków rodzinnych i dodatków. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta R., działając na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 i art. 108 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalonych decyzją z dnia [...] r. . W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że strona dysponuje stałym dochodem w przybliżeniu 2.276,91zł miesięcznie. Następnie stwierdzono, że analizując przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca do uznania administracyjnego pozostawił rozstrzygnięcie czy kwotę nienależnie pobranych świadczeń umorzyć w całości lub w części, odroczyć termin jej płatności czy rozłożyć na raty pod warunkiem wystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Po przeanalizowaniu zgromadzonej dokumentacji i zbadaniu sytuacji materialno- bytowej strony organ stwierdził, że sytuacja strony jest trudna, lecz stabilna. Skarżący posiada stałe źródło dochodu - rentę z ZUS oraz pobiera świadczenia na córkę E. w kwocie 939,84zł (zasiłek wychowawczy, zasiłek rodzinny z dodatkami, zasiłek pielęgnacyjny), które pozwalają na częściowe zaspokajanie jej potrzeb. Brak jest zatem podstaw do umorzenie kwoty nienależenie pobranych świadczeń. Zachodzą natomiast przesłanki uzasadniające rozłożenie tej kwoty na raty, gdyż sytuacja dochodowa uniemożliwia jednorazowy zwrot zobowiązania. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym strona wystąpiła o umorzenie całości lub części nienależnie pobranych świadczeń. Wskazała, że z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia - ciężką chorobę serca - sytuacja materialna jest bardzo trudna. Skarżący wskazał na orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji oraz orzeczenie o zakwalifikowaniu do osób ze znacznym stopieniem niepełnosprawności. W związku z pogorszeniem stanu zdrowia przebywał w "A" w W., gdzie zdecydowano o operacji, której termin zostanie ustalony po przeprowadzeniu wszystkich badań. Dodał, że samodzielnie wychowuje niepełnosprawną 16-letnią córkę, a nadto sytuacja rodzinna uległa pogorszeniu w związku ze sprawą rozwodową. Podkreślił, że żona składając pozew rozwodowy uprowadziła najmłodszą córkę i wyprowadziła się z synem. Ponadto dodał, że nie było jego zamiarem wprowadzenie w błąd czy zatajanie okoliczności tego, kto zajmuje się dziećmi. Dodał, że pracownicy organu pierwszej instancji nigdy nie skontrolowali jego sytuacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 21 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, przywołał wydane przez organ pierwszej instancji decyzje oraz treść odwołania. Potwierdził ustalenie organu pierwszej instancji, uznając kwoty wypłacone skarżącemu za okres od 1 listopada 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w wysokości 1.316,00zł z tytułu zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrane świadczenia oraz potwierdził odmowę umorzenia tych świadczeń przez organ pierwszej instancji. Następnie przybliżył treść przepisu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w myśl którego organ może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Potwierdził, iż decyzja w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń ma charakter uznaniowy, przy czym zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić wyjątkowo tylko w szczególnych sytuacjach. Dalej Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w następstwie którego ustalił sytuację dochodową i materialną strony. Organ odwoławczy dokonał własnej analizy sytuacji strony w zakresie uzyskiwanych dochodów jak również ponoszonych wydatków. W konkluzji rozstrzygnięcia podzielił twierdzenia organu pierwszej instancji, że choć sytuacja strony jest trudna, to jednak jest stabilna, gdyż rodzina posiada stałe źródło dochodu, a nadto w przyszłości może ulec zmianie. Stąd sytuacja rodziny nie stanowi szczególnej okoliczności przemawiającej za umorzeniem niezleżenie pobranych świadczeń rodzinnych i tym samym brak jest podstaw dla umorzenia ciążących na skarżącym zobowiązań. Jednocześnie Kolegium dostrzegło, że w istniejącej sytuacji dochodowej rodziny brak jest możliwości jednorazowego zwrotu kwoty niezleżenie pobranych świadczeń. W aktualnej sytuacji strona ma zatem możliwość skorzystania z kolejnej ulgi w spłacie należności, o której mowa w przywołanym przepisie, tj. wystąpienia do organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń o odroczenie terminu płatności bądź rozłożenia zwrotu należności na raty. Uznając stanowisko organu pierwszej instancji wyrażone w uzasadnieniu decyzji za prawidłowe, oceniając, iż decyzja ta nie narusza granic uznania administracyjnego, organ odwoławczy orzekł jak w sentencji. Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i zarzucił jej naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na niewłaściwym rozumieniu przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny i utożsamieniu jej de facto z kryterium dochodowym oraz podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego z uwagi na przyjęcie, że pomimo trudnej sytuacji materialnej strony, która uległa pogorszeniu, w ocenie organu jest ona stabilna i istnieją widoki na jej poprawę, pomimo, iż pozostaje osobą całkowicie niezdolna do prawy. Uwzględniając powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym. W motywach skargi przybliżono stanowisko organów administracji publicznej wypowiadających się w sprawie, a następnie strona przedstawiła własną ocenę swojej sytuacji zdrowotnej i materialnej, jak również podkreśliła, że możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia są minimalne. W ocenie wnoszącego skargę organy administracji w swoich rozstrzygnięciach uwagę skupiły na jego sytuacji dochodowej, a nie na stanie zdrowia, który uzasadnia wydanie dla niego korzystnego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2022 r., poz. 329), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach stwierdzenia naruszenia prawa o którym mowa w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wymieniona regulacja prawna nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ramach rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że sąd administracyjny bada jedynie legalność decyzji organu administracji publicznej, a zatem bada tylko, czy w przypadku poddanej jego kontroli decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Oznacza to zarazem, że sąd ten nie jest władny wypowiadać się na temat tego, czy działania konkretnego urzędnika administracji publicznej obarczone są takimi czy innymi ułomnościami i z czego te nieprawidłowości ewentualnie wynikają oraz uwzględniać np. zasady słuszności. Podstawę materialnoprawną kwestionowanych rozstrzygnięć stanowi art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl tego przepisu organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Oznacza to, że organ administracji publicznej, który wydał decyzję o pobraniu nienależnego świadczenia rodzinnego uprawniony jest do wydania decyzji, mocą której umorzy kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami, odroczy termin płatności lub rozłoży na raty. Podjęcie takiej decyzji wymaga wystąpienia szczególnie uzasadnionej okoliczności dotyczącej sytuacji rodziny. Dostrzec należy, że w omawianym zakresie ustawodawca wykorzystał pojęcie niedookreślone odnosząc je do szczególnej okoliczności dotyczącej sytuacji rodziny. Interpretację tego pojęcia niedookreślonego prawodawca pozostawił organowi administracji mającemu podjąć decyzję w konkretnej sprawie. Tym samym dopiero w odniesieniu do realiów występujących w danym, konkretnym przypadku przywoływany organ administracji publicznej uprawniony będzie do nadania temu pojęciu stosownego znaczenia. Dodatkowo w polu widzenia należy mieć i tę okoliczność, że przedmiotowa decyzja podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego, a zatem nawet uznanie, że w danej konkretnej sprawie występuje szczególna uzasadniona okoliczność dotycząca sytuacji rodziny nie oznacza, że podjęta zostanie dla wnioskodawcy pozytywna decyzja. Analiza poddanych kontroli decyzji organów administracji publicznej pozwala uznać, że decyzje te wydane zostały przez uprawnione do tego organy, a zatem pierwsza z przesłanek warunkujących prawidłowość decyzji administracyjnej podejmowanych w tym zakresie została dopełniona. Kolejna kwestia to kompletność postępowania wyjaśniającego w rozpoznawanej sprawie. Zauważyć należy, że organy administracji obu instancji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w sposób właściwy. W tym zakresie w oparciu o przekazane przez skarżącego informacje organy ustaliły sytuację faktyczną skarżącego i jego rodziny. Przy ocenie prawidłowości działań organów administracji publicznej w zakresie wyjaśnienia sytuacji faktycznej skarżącego należy mieć na uwadze to, że w znacznym stopniu wyjaśnienie tej sytuacji zależne jest od aktywności samego skarżącego i zakresu udostepnienia przez niego informacji. Mocą przedmiotowego postępowania organ administracji ocenia sytuację rodzinną skarżącego i obowiązany jest do ustalenia, czy okoliczności sprawy uzasadniają podjęcie dla skarżącego korzystnego rozstrzygnięcia. Organy administracji publicznej prowadzące przedmiotowe postępowanie obowiązane są do poinformowania skarżącego o niezbędności przedstawienia wszystkich istotnych informacji i faktów, które mają lub mogą mieć znaczenie dla podjęcia stosownego rozstrzygnięcia. Przed podjęciem decyzji o odmowie umorzenia ciążących na skarżącym obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń organy administracji miały wiedzę o wysokości dochodów skarżącego jak również o jego sytuacji zdrowotnej. W skardze skarżący nie przywołuje żadnej nowej okoliczności, która nie byłaby znana organom. Tym samym odwoływanie się przez skarżącego do wadliwości prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie jest zasadne. Warto zauważyć, że wypowiadające się w sprawie organy w swoich uzasadnieniach wskazywały na trudną sytuację skarżącego i jego rodziny. W świetle poczynionych ustaleń przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej w rozpoznawanej sprawie nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Jak zostało to zaznaczone powyżej, poddana kontroli tutejszego Sądu decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a zatem sąd administracyjny uprawniony jest do badania, czy organy administracji publicznej przed podjęciem rozstrzygnięcia wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności sprawy, natomiast sąd ten nie dysponuje możliwością weryfikacji samego rozstrzygnięcia, czyli wyboru następstwa prawnego. Ten element uznania administracyjnego nie podlega sądowej kontroli i przynależy do wyłącznej kompetencji organu administracji publicznej. Powyższe stwierdzenie oznacza, że zadaniem sądu administracyjnego w przypadku kontroli tego typu decyzji jest weryfikacja przeprowadzonego postępowania administracyjnego pod kątem kompletności prowadzonego postepowania wyjaśniającego, w tym prawidłowości interpretacji mających w sprawie zastosowanie norm prawnych. Mając na uwadze podniesione uwagi stwierdzić należy, że wypowiadające się w sprawie organy nie dopuściły się uchybień w postepowaniu wyjaśniającym i w sposób prawidłowy zinterpretowały przepisy leżące u podstaw wydania kontrolowanych. Na marginesie należy dodać, że odrębną decyzją znak [...] z dnia [...] r. organ pierwszej instancji rozłożył skarżącemu kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na raty po 50,00zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.